Written by
- Hruaia Kawlni.

Kuthnathawktute lam hawi sawrkar

Kut hnathawktute han tih hian a huam zau thei viau mai a. Tun ṭumah chuan buh leh bâl, thlaite bakah ei chi ni lem lo, hmunphiah leh rubber emaw, a tawi zawngin huan lo ram neia eizawngtute lam han thlur bik ta deuh ila.

Khing a chunga kan sawi kut hnathawktute tana ṭangkai leh hmasawnna, hlawk zawka an thil tharte an deh ral theih nana sawrkar hmalak mek leh hmachhawpte ilo en thuak thuak teh ang u.

Hming lar ber sawhthing

Ni 16th May-ah Samthang khuaah Sawhthing Kût a awm a. Khuallian Chief Minister thusawiah thuthar bengvar thlak tak tak leh sawhthing chingtute tana thu lawmawm a tel nual mai.

Nikumah inzir chawpin bul ṭan ni mah se, kut hnathawktute sum batsak awm lovin support price zawng zawng pek a ni a, hei ringawt pawh hi bul ṭan kumah chuan lawmna tham a ni. Kuminah support price-ah cheng vbc 18 sen a ni tawh a. Secondary collection centre 24-ah sawhthing kg-ah cheng 50 aia sanga lilamin hralh theih a nih tak avang hian kumin hian support price-ah nikum ai chuan kan seng tlem ngei dawnin a lang a. Chutihrualin, nikuma hralh zat erawh kan phak lo deuh.

USP

CM sawi hmangin Mizoram sawhthing hi a quality a ṭha a, damdawi anga hman theih, essential oil ngah, fibre nei tlem si a ni. Ministry of DoNER-ah Unique Selling Proposition (USP) kalpuiin phalna pawh a awm tawh.

A sapṭawngin Sustainable Cultivation & Value Chain Management Project an tih mai, awmze neia leilung tichhe tam lo leh organic lam zawnga sawhthing hi kalpui turin sawrkarin a ruahman chho a. Project cost cheng vbc 190 vel a ni. A processing unit dinna tur bik atan vbc. 30.13 ruahman chu online-in DoNER Minister leh kan CM ten a hawng a. A hawnna programme hman zawh rual hian processing unit kan dinna tur bik sum vbc. 30.13 an rawn sanction nghal mai niin CM chuan a sawi.

Sawhthing hi Mizoram hmun tinah a ṭha duh vek bik lo va, khawchhak lam, a bikin, Champhai district hi lamah an thar tam. Thar tamna hmun Mualkawiah processing unit pui ber din a, a chawmtu tur a tenau deuh zawk pathum Tualcheng, Vaphai leh Zotlangah te din kan rilruk, tiin CM hian a sawi.

Sawhthing market-in hma a sawn theih nan sawhthing hrisel thar a ngai a, kan ram leilung a tihchhiat nasat loh nan sustainable cultivation kalpui tum a ni. Chumi lam hawi zawnga kal hret hret turin sawrkarin hma a la chho hi a lawmawm hle. Chutianga kan tih theih chuan a pulunga hlâwk vak lova hralh buaih buaih aiin, a sawngbawlna hmun hrang hrangah neih chhoh zel theih chuan nakin zelah vai buyer zawn buai tam ngai lovin kan state chhung ngeia a sawngbawlna hmunah te pawh kut hnathawktuten a rate ṭha zawkin an la hralh theih a beiseiawm.

Ni tin kan ei buhfai

Kan Supply Minister hian kumin February ni 19 khan Chief Minister te nen kan sawihonaah, thingtlang mite buh thar hi Supply deptt. ten leisak kan tum tih kan sawi chhuak a, a ti.

Pu B. Chhanzova, Supply Minister hian kumin September thlaah chuan thingtlang loneitute buh thar hi a fai sain lei hman kan tum a ti. He thil hi an tih theih chuan hmasawnna chikhat ni satliah lovin, rahbi pawimawh tak a ni ang.

Loneitu in awmna aṭanga Supply godown hnai berah buh thar fai sa an hralh ang a, chumi khuaa buhfai retailer chuan a buhfai semah a hmang tel nghal mai dawn a ni.

Mizoram kilkhawr leh inkalpawhna ṭha lo zawk hmunah man to taka buhfai sem tur phurh luhna senso sang tak kha thingtlang loneituten an buhfai anmahni khuaah an tihral chuan nasa takin a chhawk zangkhai thei ang a, chu bakah, buh her khawl neituten an hlawkpui ang. Zau zawka kalpui tak tak theih a nih phei chuan thingtlang pain a in hnuaiah buh her khawl a bun ngawt piah lamah, lehkhathiam ṭhalaiten loan lain mini rice mill te thlengin loneitute buh fai saa hralh tur lo hersak leh lo lei khawmsak a, quintal tam tham zawka department-a hralh thei dante pawh a hring chhuak ang a, eizawnna nghet leh mumalte pawh a paw chhuak belh theiin a rinawm.

CM Rubber Mission

Ni 11th May-a Soil and Water Conservation Department changtu Minister Pu Chatea thusawi chuan, Chief Minister Rubber Mission kalpui mekah "First Phase Pilot Project-ah hectare 1,000-ah mi 1,000 tan eizawnna ngelnghet an neih theih nan rubber ṭiak nuai 4 leh sing 5 kan phuntir,” a ti. Hectare khat zel hi mi pakhat thlawhhma/huan anga chhut a ni. Second phase-ah hectare 2,575 kalpui tum a ni. Tichuan, chhungkaw 3,575 ten eizawnna ṭha an neih theih nan he sawrkar hian CM Rubber Mission hming hian ke a pen mek a ni.

Sawhthing hi phai ram hniam deuhah te a ṭha duh lo ang bawkin, rubber chinna hi sea level aṭanga metre 500 elevation vel hnuai lamah lo chuan a hlawk loh avangin ram pum huapa tih chi erawh a ni lo. Chutiang chuan a leilung azirin sawrkar hian huan lo ram neitu kut hnathawktute thil chin turte pawh a ngaituahsak a ngai. Rubber bik hi Mizote rilru nen a inrem lutuk lo, hnai a, tihro (dry) ngai leh, hna inchhawng tam chi a ni a, sawhthingte ang chi laih chhuah tawpa hralh mai chi a ni lo. Mahse, tam tak chuan ei hmuh nan an hmang mek. He sawrkar mission pawh hi tih tak takna nen a vil zui chuan chhungkaw tam tak dinhmun siam theihna a ni theiin a lang.

Sapthei/lakhuihthei leh hmunphiah

May ni 7 khan MIFCO chuan Chhingchhipa an hmunah RTS (ready to serve) thei tui sapthei leh lakhuihthei tui in mai thei man tlawm mi tin ban phak ûm tê cheng 10 man lek a zawrh tur an tlangzarh.

MIFCO hian sapthei hi kg-ah cheng 45-in an lei mek a, sapthei chingtute tan project tha tak an kal chhohpui mek. Heng ho hi chu a hralhna emaw, a deh ral kawngah harsatna awm lem lo a ni bawk a, sawi thui vak lo hlawm mai ila. MIFCO hian baibing leh rawtuai ṭin tun hma lama an lo siam tawh thinte pawh tih thar tumin hma an la nasa hle. MAMB hnuaiah ZOHANCO hian kum kal taah khan hmunphiah an lo lei tawh a. A tir lamah khan hmunphiahah hian buaina awm deuh ang khan han ri mah se, a kal tluang chho ta zel a. Nikum lam khan khaw hrang hrang (society) 41-ah hmunphiah thliar loh kg-ah Rs 80-in kg 2,49,828 lai man bâ awm lovin ZOHANCO hian an lo leisak tawh a ni.

Tlangkawmna

Hmarchaah buaina kan nei lem lo. April ni 22-ah CM-in Tuirial Airfield hlui hman ṭangkai dan tur a hmunah ngei a zuk enfiah khan Horticulture Minister leh Agriculture Minister te pawhin an ṭawiawm a. He lai hmun hi hmarcha, hmunphiah a ni emaw, kut hnathawktute thlai leh thil dang thar chhuah dah khawmna in ṭha tak siamna hmunah te pawh hman an tum tel ni awm tak a ni.

Kan sawrkar hruaituten kut hnathawktute ngai pawimawh zawnga hma an lak zel chuan hmasawnna hi vawi khata sang takah invawrh nghal dawrh lo mah se, loneitute beidawng lo va, phurna leh taimakna thlentir thei zawnga sawrkar an kaihhruai chuan, kut hnathawktute chauh ni lovin, ram mipui zawng zawngin a zar kan zo thei ngei ang.

- Hruaia Kawlni