Written by
- James Ramdinmawia

"KHA ZÀN ZET KHA..."



Kum 1986 June ni 30 zan zet kha chu, tlangkam titi aṭangin India sorkar leh MNF ten remna an sign dawn a ni awm e, tih kan lo hre ve a. Tunlai angin internet a la awm lo a, mobile phone chu sawi loh, landline telephone nei pawh kha tlem te chauh an la ni. Chuvangin, thu chiang han hriat zung zung ngaihna a awm lo.

Congress sorkar lai a ni a, Congress Bhavan lama tâl tam deuh pawhin CM Pu Hawla leh Pu Zalawma te Delhi-ah an chhuk tih leh a hnu deuhah Chief Secretary Pu Lalkhama'n a zui thla ve leh tih bak engmah an hre bik lo. Pu Laldenga leh VP Singh an inbe deuh reng tih erawh an hre thawi.

Remna an sign mai dawn ni awma thuthang awm chuan mipui a tisâhâwk a, an helhhawlh nasa em em. A ni lah tak a, ṭhangkhat lian (kum 20) the meuh mai rambuaia awm hrehawmzia te, India sipai leh ramhnuai sipai inkara tuboh leh dolung hlauh zawk tur hriat loh kara khawsak rapthlakzia te, India sipaiin kan nula leh mi nu te thlenga an pawngsual lai mita hmutute rilru nat ṭhinzia te, khua an hâl vanga in leh lo chân hrehawmzia te, khaw khawm vanga in leh lo leh thlahtute lu nghahna chhuahsan hrehawmzia te, sipai kutthak hnawih nan taka ṭan ṭhin hrehawmzia te, an rinhlelh apiang an kah hlum theihna hnuaia nun him lohzia leh harsatna dang zawng zawng tawng pha tan chuan remna chu vanram tluka thlakhlelh ngawih ngawih tham a ni.

Khatih hun lai kha chuan telephone-a Delhi biak pawh mai kha thil harsa tak a la ni. Zan dar 8:30 hnu deuha Pu Sainghaka'n Delhi lam a zu biak chuan remna an sign tak thu a confirm ta a. Aizawl khawpui chu lawmin a au a, au dan tur duan lâwk awm hek lo, mahnia a thawh dan danin mipui an sarâk a ni ber. Khawlaiah mipui an pung khawm a, motor nei phate'n ṭhiante nen khawlai an fang a. Khawvelin hlimna vawrtawp min pe ta mai ni hian a lang hial.

Heng zawng zawngte hi keima tawnhriat a ni lo; Pu Ltka, Mission Veng article ‘86 June ni 30 zan kha chu aw...!’ tih ka chhiar aṭanga ka sawi chhawn ve mai a ni. Engah nge hetiang te ka hriat ve phak ang? Khatih lai khan kum 3 mi chauh ka la ni a, Aizawl pawh ka la hmu lo; khaw nuam tak Kawlkulhah ka nu pangti lum nghêngin thlamuang takin ka lo mu der der asin.

Engpawhnise, remna hi a hlu. Kum 20 zet rambuaia awm hrehawmzia hi kan pi leh pu, nu leh pa leh mi dangte titi aṭang te, lehkhabu leh article hrang hrang aṭanga kan hmuh danin a hrehawm tih piah lam a ni.

Hnam pasalṭhate'n a tawp thlenga beih inhuam mah se, mipui lamin kan tuar chhuak zo ta ngang lo niin a lang a; chuvangin, remna zawnga theihtawpa hma latu mi eng emaw zat an awm a ni. Remna atana kohhranho palaina te, bâng lova kohhranho ṭawngṭaina te, remna palai atana in-volunteer zawng zawngte an fakawm tak zet. Remna a awm dawn phawt chuan tia a lalṭhutthleng kiantu Pu Lal Thanhawla pawhin chawimawi a phu hle.

Hnam pasalṭhate'n independence sual chhuak zo ta lo mah se, an vanglai hun ṭha, lehkhathiam leh mi zahawm tak an nih theihna hun ṭha, sumdawng lian tak an nih theihna hun ṭha, IAS/IPS/MCS/MPS an nih theihna hun ṭha zawng zawng kalsanin ramhnuaiah thih leh dam karah he hnam tan hian râl do hna an thawk asin. Nupui fanaute kianga thlamuang taka mut ve der der te, ngaihzawngte nena chhawrthlapui hnuaia thlamuang taka biahthu inhlan te kha an thlahlel lo a ni bik lo. Chung zawng zawng chu he hnam dinchhuahna atan a nih dawn phawt chuan tiin thil thlakhlelh hleih theihah an ruat lo va, tukloh ram dai belin thosi leh vangvat karah nang leh keia tan hian mahni nunna thàpin an bei asin. Chuvangin, Remna Ni a lo thlen hian hnam pasalṭhate ka salute nawn leh e.

Hun kal tawha kan inbeihna ṭhin, lalṭhutthleng a kian, kian tak tak lo tih te, zalenna an sual tak tak, sual tak tak lo tih te bànsanin, Remna Ni a nih ang ngeiin Mizoram political party-te leh politician-te pawhin rambuai leh Peace Accord chungchang hi inbeihna remchanga hmang tawh lovin, inremna leh inngaihdam tawnna, inunauna atan hmang tawh zawk se ka duh tak zet. Hnam pasalṭhate sawi nêp zawnga ṭawng chhuah ching tawh lovin, theihtawpin chawimawi ila, CM dinhmun Pu Denga hnena kiantu Pu Hawla pawh fak ila. Kohhranhote leh mimal ṭhahnemngai, remna a thlen theihna tura theihtawp chhuaha beitute chawimawi bawk ila. Mipui tawrhna hrethiama mipui leh kohhranhote ngenna ngai pawimawha Remna kawng zawh ta Pu Laldenga leh MNF hruaitute pawhin chawimawi an phu a ni.

India sorkar leh MNF inkara remna chauh ngaihtuah lovin, khawvel ram hrang hranga unau hmelhai tawng tawhtu Zo fate inkarah remna thlentir ila. Burma, Bangladesh, Manipur, Tripura, Assam leh Meghalaya-a Zofate/Zohnahthlak awm zawng zawngte karah remna leh inunauna chi tuh tharin, inngaihsak tawna inṭanpui tawnin, engtin nge Zoram hi kan dinchhuahtir ang tih ngaihtuaha hma lam hun thlir tlangin inrem takin i awm tawh zawk ang u. Hnam anga kan ṭanrual phawt chuan hnam ropui tak kan ni tih hi khawvel hriatah kan la pho lang thuai dawn a ni.

- James Ramdinmawia