ZIRNA THA, RAM HMASAWNNA BUL HI KAN VEI TAK ZET EM?
June 24, 2026 Kum 65 liam taa America President 35-na John F. Kennedy-a’n February ni 20, 1961-a an MP rual (ti mai ang) hmaa confi taka a sawi, “Kan ram hmasawnna hi zirnaa kan hmasawnna aiin a kal chak thei lo (Our progress as a nation can be no swifter than our progress in education)” tih thu hi vawiin thleng hian India hmarchhak kila awm kan ram (Mizoram)-ah pawh hian a la dik reng. Ramin hma a sawn chak dawn chuan zirnain hma a sawn chak ngei ngei a ngai. Kan rama zirlai pawl lian pahnih–MZP leh MSU te hian ram hmasawnna an vei a, zirna lam pawh an vei tak zet niin a lang. A lawmawm khawp mai.
Zirlai pawlte hian ṭhalai lehkha thiam hna nei lo leh hna nei mekte kaisanna tur thlengin an vei a, tun hnai maiah pawh khan officer pakhat pension rawih nawn duh lovin, sawrkar lehkha pawimawhte hial halin, pisa kai tur thlengin an dang a nih kha. Sawrkar lamin “He officer rawih nawn tur hian tu kaisanna mah a dâl lo ve, mi bik a ni a, ramin a mamawh ngawih ngawih vang zawk a ni,” an tih lawm lawm chung pawhin an pawm thei lo. ‘Sawrkar hnathawk/officer rawih nawn hrim hrim hi inthîk theih a nih avangin (mi dang kaisanna a dal emaw, dal lo emaw) tumah rawih nawn loh tawp mai hi kan duh dan, kan thu ding lai a ni a, tah chuan kan ding nghet tlat dawn a ni,’ an ti a ni ber. Sawrkar nen eng nge maw chen an innawr hnuah order sût ngai lovin, a kaikuang ber chuan bânna a thehlut ta nge nge a, MZP ho an thaw ta huai a nih kha. Kan zirlai pawlte pawh hi sawrkar hmasate hun lai ai khan ZPM sawrkarah hian an thîkthu a chhe zawk deuh hlek em aw a tih theih. Opposition rim an nam lek lek. Sawrkar kal taah te kha chuan officer rawih nawn kha an awm nual si a, tun ang em em hian an ngaimawh lo niin a lang. MZP hian ‘Ram hmasawnna tak tak nge an vei a, ZPM sawrkar ṭhang duang tak zawk hi?’ tih zawnga ngaite pawh an awm hman. Kei erawh chuan kan zirlai pawlte hian kan ram hi an vei tak zetin ka ring a, tuna kan sawkar hrawn mek pawh hi ram hmasawnna vei tak tak tura an ngaih avang leh sawrkar kal ta te aia ṭha zawk ngei tura an beisei tlat avangin an chungah hian an thik thu an tichhia niin ka hria a, an chhuanawm ka ti khawp mai. Ṭang sauh sauh teh se.
Kan sawrkar hrawn mek hian kan ram mutàn chi khat, sawrkar hnathawk aikal lak a titawp a, Biometric Attendance System hmangin office kal hun vawn dik lamah hma a la bawk a, transfer and posting eng nge maw chen a kalpui bawk. Heng thilte hi kan ramin a ṭhatpui ngei ang. Fak an phu, i fak mawlh mawlh ang u. Chutihrualin, Tirhkoh Paula’n, “Hmu tawh reng inti ka ni lo va, famkim tawh reng inti pawh ka ni hek lo...” a ti angin, thil tam tak siam ṭhat ni tawh mah se, en zui ngai, siam thar ngai hmabak a la awm nual, a pung tual tual leh nghal. Inthlahdah hman kan ni lo, sawrkar leh mipui te, kan zavaiin. Kan ram ṭhanmawhbâwk leh ram pum huap hmasawnna rualkhai loh chhan ka hmuh chian em em chu, ‘Aizawl khawpui kan ngaihsan lutukna, mi zawng zawngin (ti mai ang) Aizawla awm kan tum vekna leh thil ṭha zawng zawng Aizawla dah zel kan tumna rilru sûkthlêk, kan hawiher/mentality hi a ni chiang khawp mai. (‘Zawng zawng’ leh ‘vek’ tih hi chu ka sawi uar mah mah, in hrethiam tho ang chu maw).
Hemiina a hrin chhuah chiang tak mai chu sawrkar hnathawk zawng zawng deuh thaw hian Aizawl khawpuia awm an tum vekna hi a ni. Chu chuan ‘Transfer & Posting’ chungchangah namenlovin harsatna a siam a; a tuar ber chu Education Department, chutah pawh khawpui pawn zirna – school college an ni tlat. Headmaster/principal nei mumal lo te, zirtirtu indaih lo te, a thawktu hrim hrim, pension avanga post ruak hnawhkhah loh te an tam mai. Engtin nge ni zel dawn? Sawrkar college ni ve si, kum 4/5 lai principal nei mumal tawh lo pawh zu awm thluah a maw le. Hnawhkhah loh chhan an zawh chuan, Department aiawh pakhat chuan ‘Indaih loh vang’ a ti.
Sawrkar hnathawk an pension sup sup a, a senior deuh khawpuia an in-transfer zel bawk sina karah, thingtlang lam zirna inin a tawrh zel bawk si chuan, ‘Sawrkar inthlahdah vang’ kan ti lo thei lo vang. MZP lam pawh pensioner re-employ kan ngaihmawh viau lai a, ‘Post ruak hnawhkhah’ leh ‘Zirtirtu sem rual’ kan vei leh mang si loh chuan miten kan chet dan hi ‘a fair lo’ min ti mai ang. Ram hmasawnna hnuk zirna siamṭhat hna hi thil pawimawh tàwpkhâwk a ni si a.
Hawh u, kan ram sq. km 21,081 leka zau, Aizawl khawpui aṭang phei chuan khua zawng zawng ni khata thlen theih vek, a tam zawk phei chu lehlanna phak leka zirna in zawng zawngte dinhmun (thawktu leh zirlaite) hre chiang a, paih ngai paih a, belh ngai belh a, ṭhiah ngai ṭhiat a, sem rual ngai sem rual a nih theih nan, mahni theihna mual mualah ṭan ila thar ṭheuh ang u.
- Dr. Lalsiamhnuna, Ph.No.8131822506