Written by
- Bishnu Kumar Kawar
Hmarveng Kolasib, Ph. No.9863116429

Zoramin zalenna a sual laia Gorkha-te inpekna

Zoramin zalenna a sual laia Gorkha-te inpekna tlangpui Remna Ni denchhena ziak tura min sawmna angin, hun chêp tak karah he article hi buatsaih a ni. He article-ah hian ram tana Gorkha-te inpekna kimchang taka tarlan sen a ni lo va, chuvangin, chhiartu kan Gorkha unaute’n min lo hrethiam se, Mizoram Gorkha history kan ziak hunah kimchang takin kan la tarlang dawn nia.

Kum 1966 Zoramin zalenna a sual independent movement-ah khan Gorkha kan rual u leh kan pa te pawh tel vein, an theih ang tawkin ram tan an lo thawk tawh ṭhin a, kan hriat theih chin tlem han tarlang dawn a ni.

1. Subedar Akal Singh Gurung, 1st AR, JCO, Lunglei Post leh Mizo NCO leh OR te chuan tum rukna nei rânin indo chu chawlh lailawk (ceasefire) a ni tih an puang a. Hemi denchhen hian MNF sipaite chuan awlsam takin Lunglei sipai post chu an la ta a ni. Hemi ṭum hian Gorkha sipai 17 lai chuan an ralthuam famkim nen MNF rammute an zawm nghal a ni.

2. Manbadur Karki, a Mizo hming Zokailiana kha MNF movement-ah a kûl ataiin a lo ṭang ve tawh thin a. MNF ‘Z’ Battalion-ah a awm a, operation-ah leh encounter vawi 47 laiah a tel a ni. Pu Laldenga Security Guard leh Medical Aid a ni a, Warrant Officer-II rank pek a ni a, kum 1977 khan man niin jail-ah tantir a ni.

3. Pu Balbahadur Limbu, Mizo hming Zohmangaiha, 2/11 G.R D-Coy hi MNF-in AR Post Champhai an lak chu 2/11 GR ten an lak let leh khan MNF sipai tam tak man an ni a. MNF tangte kha a hmuhin a lainat em em a, a ṭhianpa nen intiam rualin MNF tang mi 18-te chu zanah a rukin an pût chhuahtir a. Pu Balbahadur leh a ṭhianpa hian rifle 2 nos, strengun 1 leh silai mu tam tak nen MNF-ah ‘L’ Battalion an zawm a ni.

4. Prem Bahadur Tamang, 1st AR Signal Operator a ni a, a hna bansanin Zoram independent movement a zawm a ni.

5. Pu Kalu Singh: Pu Lalnunmawia, MNF Vice President khan Pu Kalu Singha chu Gorkha ṭhalaite MNF independent movement zawm a, ram tana pen chhuak tura sawm turin a sawm a. Pu Kalu Singh chuan sawmna chu pawmin, appeal lehkha siamin, Gorkha ṭhalaite hnenah a thehdarh a. Vanduaina tawkin 1st AR-te chuan, ‘to shoot at sight’ tih warrant chu a chungah issue an siam ta a, March ni 15, 1966-ah Bawngkawnah man a ni. Masimpur Jail, Silchar Jail leh Nowgoan Jail-ah te tantir a ni a, Nowgaon Jail-ah khan Pu Lal Thanhawla, ex-CM te nen khan an tangho ṭhin a, April ni 6, 1967 khan Pu Kalu Singh chu Jail atangin chhuah a ni a, mahse, kum 10 chhung chu Mizoramah lut lo turin Govt. of Assam chuan a chungah order a chhuah a ni.

6. Pu NK.Bhim Singh leh Hav. Birbadur Lohar te chuan MNF-te kha explosive leh UT silai, etc. te chherin MNF sipaite kha an pui thin a ni.

7. Pu Braje Lal Rai khan kum 1968 khan MNF a zawm a, Pu Mankebaia khan Intelligence Department-ah a dah a. Kum 1 awrh MNF Army-ah a ṭang hman a, India sipaite’n manin, nasa taka an sawisak hnuah dark room-ah ni 6 chhung an dah hnuah chhuah zalen a ni a. MNF sawrkar laiin hotute duhsaknain Govt. Nepali Middle School-ah IV Grade hna a thawk a ni.

8. Pu Gonea hi Kolasib Diakkawna khawsa ṭhin a ni a, a motor-in MNF-te tan silai leh a mute phurin hmun hrang hrangah a zin kual ṭhin a. May 1966-ah sipaite’n manin, Shillong leh Nowgaon Jail-ah te a zu tang ve tawh a ni.

9. Pu Binu Thapa hi 1st class contractor niin Aizawl Zodin Square-ah an khawsa ṭhin a. A motor ZRM 315 hmangin MNF sipaite tan silai leh a mu, ration leh pawisain a pui ṭhin a, an in hi MNF-te’n tawm rûk nan an hmang ṭhin.

10. Pu Chetan Kumar Chhetri hi Bara Bazar, Aizawla khawsa ṭhin a ni a, ani pawh hi 1st class contractor a ni a, motor ZRM 270 hmangin MNF-te tan silai leh a mu te, ration leh pawisa faiin a ṭanpui ṭhin. Pu Chetana hi Mizoram Gorkhali-te zingah chuan milar leh community tana thawh hlawk tak a ni.

11. Pu PK Sahi, Zotlang, Aizawl hi MNF mi leh sate tan mi ṭangkai tak a ni a, a motor aṭangin India sipaite’n thingrem 2 leh sai ip bag khat ṭânin silai leh a mu an man a, Pu Sahi chu manin, Central Jail-ah khung a ni.

12. Pu Ramfangzauva (Gorkha) hi Tactical Hqrs.-ah Colonel Lalrawnliana hnuaia thawk thin a ni a, remna leh muanna ramin a neih khan lo haw chhuakin, MNF sorkar duhsaknain Kawnpui Hospital-ah IV Grade hna pek a ni a, tunah Kawnpui Chhimvengah a nupui fanaute nen an khawsa a ni.

13. Pu Dasarat Sahi, Bawngkawn, Aizawl hi Zoram buai lai khan Indian Army-ah signal hnathawkin Lunglei Post-ah a awm ṭhin a. Buai lai khan MNF a rûka a puih ṭhin avangin Court Martial a ni. Pu Dasarata hi Gorkha-te zingah chuan milar leh Gorkha community tana thawh hlawk tak a ni.

Ramin zalenna a sual laia thih huama Mizo unaute nen, thih leh ruam khatah, dam leh tlang khatah kan tih lai kha hre rengin, a chunga kan tarlante leh ziah tel tak loh kan unaute inpekna hi Mizoram history-ah hian a chuang reng tawh dawn a MNF Founder President Pu Laldenga khan ram tana zalenna sualna kawngah Mizoram Gorkha-te inpekna chu hre rengin, ‘Mizo Gorkha’ (Mizoram Gorkha-te hi Mizorama hnam pakhat) an ni,’ a ti ṭhin.

He article ka ziak laia ka rilru a lang ta chu, Zoramin zalenna a sual kha hlawhtling ni ta se, tuna OBC chungchanga harsatna kan tawhte hi tâwk lovin, kan Mizo unaute’n hamṭhatna an dawn ang dawng vein, tun aia nasa zawkin kan theihna leh finna Zoram tan nasa takin kan hmang thei ngei ang.

A tawp berah chuan, he article lo chhuah theih nana lehkhabu ṭha tak ‘The Gorkhas of Mizoram’ tih buatsaihtu te, Er. Pradip Sunar, Pu IK Subba, Pu Jeevan Kawar, Pu Raj Kumar Kawar, Pu NK Pun ten an thawhrimna leh remhriatnain an buatsaih, Gorkha te tana ro hlu tak ni kumkhua tawh tur lehkhabu vang a ni a; an chungah lawmthu ka sawi tak meuh meuh a ni.


- Bishnu Kumar Kawar, Hmarveng Kolasib, Ph. No.9863116429