Thâwm reh tak kara ṭhang duang tak chu
Union minister of state for Information and Broadcasting leh Parliamentary Affairs Dr L Murugan chuan tun thla tir khan zan khat riakin Mizoram a rawn tlawh a, Mizoram tana hmasawnna thlen theitu tur thiltih a tum thu a sawi nual. Chung zingah chuan film industry lama hmasawnna tur kha a langsar ber pawl a ni ngei ang. IB Minister hian Mizorama hmun mawi tak takah te shooting nei turin India rama film siamtu liante chu sawihmuh a tum thu a sawi a ni. Tourism leh cinema inthlun zawmna thuk tak pawh chiang taka mantu a ni tih hriat takin tourism leh cinema lama hmasawnna a awm theih nan theihtawpa hmalak a tum thu a sawi bawk. Hei hian tun hnaia industry ṭhang duang tak Mizo film industry lam min hawitir lo thei lo.
Covid19 kha khawvel tan buaina zakhua thlentu a ni a, thil tam tak a rawn thlak danglam a nih kha. Danglamna a thlen zingah Mizo film industry hi danglam nasa ber pawl a ni mai thei. Covid19 avangin online-a film en theihna (OTT platform tia an sawi, entir nan Lersia Play etc) a rawn piang a, hemi kaltlang hian Mizo film-te chu awlsam zawka en theihin a awm a, Mizo film pawh a chhuah tam phah hle. Nasa takin film hralh chhuah (film marketing) leh sum lak luh lamah tun hmaa Mizo film-in a la tawn ngai loh a rawn thlentir ta a ni.
Mizo film hrim hrim sawi dawn chuan hrût thui a ngai ve tawh viau mai. Tun ṭumah erawh tun hnai thil thleng bik thlir ta ila. Kum 2024 khan online-a Mizo film en theihna app Lersia play-a film awm ho sum che vel chu Rs 4 crore vel nia sawi a ni (hei hi a apps an siam aṭanga kum 2024 thleng a nih hmel). Kumina Mizo film siamtute an kawmnaah chuan kan Mizo film director pakhat chuan kum thum chhungin Rs 2 crore zet sales aṭanga a lak luh thu a sawi a, sawrkarah pawh chhiah ṭhahnem tak pek luh a nih thu an sawi. Nikuma Pachhunga University College-a Mizo Department-in, “Tun hnai Mizo thu leh hla dinhmun: Hawi lam leh sukthlek” seminar an neihnaah chuan, Mizo veteran film director pakhat chuan, OTT platform aṭanga mipuiin Mizo film an leina leh an enna aṭangin sawrkarah Rs vbc 2 zet GST chhun luh a nih thu a sawi.
Nikum vek khan Vanglaini FB Page, 19 Oct 2025-a an tarlan dan chuan, Keimi 1 & 2 film aṭangin GST-ah nuai 4 vel chhun luh a ni. Kum 2024-a Mizo film siamtute an kawmnaah pawh film siamtute hian an film siam aṭangin chawi belh an neih ngai loh thu an sawi. Mizo film-a a changtute hlawh pawh a pangngai tawhin, eizawnna atan a tlak tawh ni awm tak a ni. Kum 10 kal ta kha chuan he thil hi tam tak tan chuan thil awihawm loh tak a ni hial ang. Mizorama OTT platform changtlung ber Lersia play lamin an sawi dan chuan, 2024-25 financial year thleng khan an platform aṭanga an sales neih zat chu Rs vbc 10 vel zet a ni. Sawrkar kum kan hman zawh chiah FY 2025-26 chhung khan Rs nuai 60-70 vel sales aṭangin an la lut niin an sawi bawk.
Film hralh leh sum lak luh lamah chauh ni lo hian hmasawnna dang a awm tam hle. Mizo film-te hian state pawn lama film festival hmun a thleng chho ve ta zel mai. Mizo film ‘Mi Bo’ tih chu nikum tir khan Arunachal Pradesh lamah chhuah turin an rawn dil a, a entute pawh a hneh viau a ni awm e. North East Film Festival-ah leh Borderland Narratives Film Festival-ah pawh he film hi an kalpui tawh. Mizo film thlen chin hi tawi lo tak a ni. Hemi piah lamah hian thil chhinchhiah tlak tak thleng a awm–16th March, 2026 khan LEMCHAN–Mizoram Film Festival 2026 buatsaih a ni a, state pawn aṭanga film siam thin rawn kalte an awm nawk a ni. Lemchan kutpui hlung tak mai nei thei khawpa Mizo film industry hmasawnna hi sawi hnâwm theih a ni lo ang. Hmasawn zelna tur erawh a tam mai thei.
Online-a Mizo film enna siam hmasa ber Lersia play lama an hotu pakhat sawi dan chuan, an platform aṭanga film leitu tam zawk chu khawpui pawn lama mi an ni a, khawpui chhung atanga leitu chu an tam lo. A leitu ngaiin an lei nawn zin thu sawi a ni. Kum 2024 khan hetiang deuh tho hian Mizo film siamtu chuan a lo sawi tawh bawk. A sawi dan chuan, Mizo film leitute hi Mizorama mihring awm zat atangin mi singkhat vel chauh an ni. Sum che vel a tam rual hian a tichetu mihring an tam lo a ni mai thei. A tichetu mihring tam ta se hei ai hian sum che vel pawh a tam mai lo ang maw? Entu tam zawk engtin nge kan neih theih ang, tih zawhna hi Mizo film siamtute hian an inzawt fo thinin a rinawm.
Film a nih tawh chuan khawthlang lam kutchhuak hi Mizote hian kan en nasa a, tun hnaiah khawchhak leh chhak lo deuhte pawh kan en tam fu bawk. Kan hnam hrim hrim hi khawthlang nun leh tih danin min nghawng nasat avang hian film lama kan tehfung pawh hei hian a kaihruai nasa tih a chiang reng. Khawthlang nun leh tih danin a nghawng ve lem loh, South Indian ho lamah chuan a khawtual chhuak, regional film ho an lian hle a ni. Khawthlang film industry thlirna mit kan ṭhanlenpui tawh hi vawilehkhata paih mai theih ni tawh hek suh, a insiamrem lam zawk hi kan tih a ngai ta zawk a ni. Tihlawhtling tur erawh chuan kham leh suar kan hrut pawh a ngai mahna.
Film language lamah nasa takin hma kan sawn tawh a, hmanraw tha zawk an nei chho zel bawk a, editing leh sound lamah pawh Mizo film-te hi an ṭha tawh hlawm hle. Mahse, film language-a pawimawh tak, cinematography lamahte hian ṭan lak a la ngai niin a lang. Camera frame-a thil kan lantirna, French ṭawnga mise-en-scene an tihah hian tun ai hian hmasawnna nei nasa lehzual ila chuan Mizo film entu (demography) pawh a danglam dawrh mai thei. Mihring inbia kan lantir dan te, scene pakhat chhunga thil lo lang kan rem dante (blocking) leh camera chet kual dante hi mi tam zawk la hîp lotu niin a lang. Heng hi ṭawng leh inbia awm miah lo pawha thawnthu sawi theihna leh tarlan theihna, visual story-telling tia an sawi ṭhin, khawthlang film industry lian leh film industry lian hoin an ngaih pawimawh em em a ni. Hemi kawnga hmasawnna hi Mizo film industry hian a mamawh hle. Lighting leh color grading kaltlanga thawnthu sawi hi chu a ramri a san avangin sawi rih loh pawh a pawi lo ang. Mi nawlpui hian cinematic art awmzia kan hriain kan man vek dawn lo, mahse, a mantu film siamtute tal hian an rawn tarlan theih chuan mipui lam chuan en nuam kan ti mai dawn a ni. Mizo film industry tan pawh hei lo liama Ali Baba puk hawnna tur a awm dawn chuang em ni?
Sidney Lumet-a film siam kum 1957-a tihchhuah daih tawh kha vawiin thleng hian khawvela film chhuak tawh zinga a ṭha ber pawla sawi a la ni reng. A film-ah hian thil lang a tam lem lo. Hmun pakhatah a film hi a innghat tawp a, patling 12-in tualthata puh naupang chungchang an ngaihtuahna kha a ni mai a; mahse, vawiin thlengin film zirtute zir tam ber a la ni tlat si. Film language leh technical lama a filawrna chu thuhran ni ta se, film script a ṭhat em vang a tih loh theih loh.
Mizo film chhuak ho zingah pawh script ṭha tak tak a awm chho zel a, tun aia nasa zawk hian hmasawn theih a la ni thung. Kan film siamtu tam tak pawhin sum sen tam loh chuan film ṭha siam a har an ti ṭhin; a dik chiah bawk. Amaherawhchu, script ṭha kaltlang hian film siam awlsam leh ṭha zawk bawk si a duan theih tih hi film industry lian zawk aṭanga film chhuak tawhte aṭangin kan hmu fo tawh. Obsession film leh backroom film hi tun hnaia rawn lar pahnih a ni a, industry lian aṭanga teh chuan budget tlemte hmanga siam an ni. Sum an lak luh zat erawh a hraw hraih mai. Pu Thanga Jongte te film siam, ‘Eng kan ti nge keini chhung hi’ tih kha sap film ngainatu Mizote zingah hian, “Mizo filmah chuan ka la duh ber,” tia sawitu hi an la tam. Film script ṭhain nghawng a neih thuizia a tarlang chiang viau awm e.
Character din te, a changtute inbiaknate hi chîk taka teh loh theih loh a ni ṭhin. An hmelṭhat vang ni lova an character vang zawka hriat zui theih character din lamah hian eng chen nge kan thlen ve tawh le? Character belhchian dâwl zek zawk, en zawha rilru luah zui vang vang thei din chhuah hi kan hmanraw neihte hian an phu tawh viau lo maw? Film-ah chuan a changtute inbiakna hian nghawng a nei thui ṭhin. A changtute thusawi danin (delivery) thui tak a hril rual hian, a changtute inbiakna ṭawngkam leh sawi tur kan duan dante hian tun ai chuan hma a la sawn thei tih a chiang hle. Mizo film entu tam tak chuan plot twist danglam deuh a awm hian film ropuiah kan ngai fo ṭhin; a dik lohna a awm lem lo. Mahse, subtext katlanga thil thûk zawk lantir leh, a thawnthuin tarlan a tum tihlan thiamte hi heng kan thil ngaih ropui takte leh, zirtir nei lantirna kawng zawh fo ai chuan, kan kawng zawha kan thlan ve tawhte pawh hi entu tam tak chuan an lo thlalhlel tawh ngeiin a rinawm. Mizo film siamtute hi an taima bawk a, hemi kawng min zawhpui hun a la awm ngei ang.
Film art-in a châkkhai a lamna ber chu literature a ni a, a innghahna lungphum pawimawh tak a ni bawk. Mizo film siamtute pawh hi hemi lama an bûr chat fo a pawimawh. Fiction leh novel lama kan literature chîm chin hian film genre lamah pawh nghawng a nei a tih loh theih loh. Hemi kawngah hian film siamtute an huaisen phian a, mahse, literature lama innghahna nghet nei ta lo chu a film-ah khan a rawn lang chhuak ta ṭhin a ni. Nikuma Guilermo Del Toro-a film siam ‘Frankenstein’ kha english literature-ah chuan sci-fi, body horror genre hmasa ber a ni a, tun hnu thlengin hemi genre-ah hian thawnthu ṭha tak tak an nei leh tawh zawk a ni. Bram Stoker Dracula kaltlangin vampire thawnthu nghet tak an lo nei tawh a, hemi denchhen hian Nosferatu film a rawn chhuak leh zel bawk. Industry lian chuan genre innghahna tlak literature an nei tlat hi an vanneih pui a ni. Keini lam pawhin kan nei ṭha chho ve zel a, kan vanneihpui ve hun a thleng ṭêp tawh e.
Siamkima Khawlhring khan a lehkhabu ‘Zalenna Ram’ ah khan, literature lama kan pên chin a thûk zual nana hnam dang literature ṭha ho behchhana kutchhuak neih a ṭhat thu a sawi a, a pawmawm hle. Hetiang deuh hian film industry-a film ṭha tam tak hi kan hnam leh culture mila lak chhawn (adapt) theih a awm ṭeuh mai. Hei hian thui takin kan film siamtute pawh thawnthu din leh cinematic art lamah a pui viau thei ang. Literature lamah kan genre duh kha kan la neih ṭhat loh chuan cinematic art lama kan genre duh awm sa aṭangte pawhin thui tak a inzir theih a ni. Director ṭha Tarantino, Bong Jon Ho, Anurag Kashyap leh Nolan te thleng pawha an tih dan a ni. Kan tih duh leh duh loh chu keimahni thu a ni ber tawh mai.
Stage play leh drama te hi film industry hmasawnna atana hmanraw pawimawh berte a ni a, hemi kaltlang hian production design, costume leh film channa hmun (setting) duan thlengin thui takin miin thiamna a chhar thei. Acting lamah a bulṭhut, a innghahna lian ber a ni bawk. Serkawn Concert-in drama leh stage play lama a thil thlen kha sawi tur a tam hle. Kum 1940-a Zosiami Cup leh a pawimawhna phei chu pui tak a ni. Heng thil hi tawp mai loin chhunzawm ni ta se, eng chenah nge kan film industry hi a khawih danglam ang tih hi ngaihtuah tham tak a ni. Drama leh stage play te hi Mizote hian engchenah nge kan dah sâna kan ngaihsan? Mizo flim industry hian eng chenah nge a ngaih pawimawh? Film industry tana a bulṭhut tak tak, stage play leh drama lama hmasawnna hi film industry nen a kal kawp loh chuan kan industry hmasawnna hi a khua a har tulh tulh thei a ni.
Kum 2020 chho khan Mizo film siamtu pakhat chuan, “Film chu a entute ṭahtira vêl theitu scene pakhat tal a awm chuan a ṭha a ni mai,” tiin siam dan tur formulae a lo sawi tawh a. He formulae hi Mizo film industry-ah hian an hmang rim hle. Covid kan pêl thui ta bawk a, formulae thar kan neih a hun ve tawh viau lo maw? A tir lamah sum lak luh lama Mizo film industry hmasawnna kan sawi a; chutihrualin, he hmasawnna hi industry changtlung leh belhchian dawl thlentu a ni ang em tih erawh zawhna awm thei a ni. A inhnial theih fu bawk ang.
Tin, sum ngawr ngawr tinzawn vang hian Mizo film industry hi industry khawngaihthlak berah a chhuak thei. Hei hi chu a thlirtu azira danglam thei tak a ni. Mizo film industry ṭhang mek hi art (hringnun phawrh chhuahna, kan hnam leh kan rama thil thleng tarlanna) tarlanna a nih ang hian cinematic art lama thûk leh zuala a ṭhan a, a ngheh deuh deuh a pawimawh ber a ni. Hemi atan hian film siamtute’n a ṭha zawnga a ṭhan theihna tur an ngaihtuah a pawimawh tak zet. Popcorn movies ringawt min hlui chuan, chu chu kan thlen chin tur a ni mai. Hemi ramri huam chin ni lo, ramri dang min kânpui erawh chuan thui takin danglamna a awm ngei ngei ang. Cinematic art hi a zau a, a hâwl chin leh a huam chin a thui em avang hian, mipui nawlpui tan chuan hriat vek sen chi a ni lo chiang a; film industry ṭhanna kawngah hi chuan thlantui seng tam ber tur chu film siamtute bawk hi an ni lo thei lo.
Tam tak tan chuan cinema leh film han kûrpui chiam hi chu a ho dawn lutuk a; mahse, culture thil, hnam thil a nih avang hian hnualsuat theih a ni ngawt si lo. USA Library of Congress-ah khuan National Film Registry a awm a, khu khuan film chhuak hrang hrang zinga hnam ziarâng leh tih dan tarlang ṭha te, mihring nun tarlanga chiang taka khawvel inlumleh dan tarlang ṭhin film-te chu an vawng ṭha ṭhin. Chutiang khawp chuan hmasawnna sang zawk lo rap tawhte chuan film an ngaihlu a, a vawnhim lamah ṭan an la nasa a ni. An culture leh thiltih dan theh lar nana South Korean hoin an film industry an hman dante hi sawi thui chiam a ngai awm lo e.
Khiangawia film kaihlek lehlin avanga ‘night bus’ a chuang ṭhupte kha kan ṭhenawm Silchari ho khu an ni lo, Mizote tho hi kan la ni reng. Khati khawp khan film lehlin pawhin kan ṭawng a nghawng theih chuan, Millennials hun a ni emaw, Gen Z, Gen Beta pawh ni rawh se, kan ngaisang emaw, ngaisang lo emaw, film hian a nihna leh a pawimawhna a hloh ngawt dawn lo; hloh ahnêkin thu a sawi theihna hi a la lian tulh tulh zel dawn. Thawm reh tak kara ṭhang mek Mizo film industry hi nakinah chuan kan hnam tana thil hlu tak vawngtu a la ni zel dawn a. Tun hun, a ṭhan mek huna hmasawnna ṭha zawk nei tura kan lo ngaihhlut thiam a la pawimawh deuh deuh ang. Hnam thil chu a neitu hnamte kut a innghat a ni miau si a.
Reference:
Vanglaini newspaper 4 June 2026
Vanglaini FB page: 16 March 2026 & 19 Oct 2025
DD News Mizoram: 29 May 2024 Zoram Thupui–Mizo film Industry dinhmun leh hmathlir
DD News Mizoram: 1 April 2026 Zoram Thupui–Mizoram film industry bihchianna
Zalenna Ram: Eng thu nge kan ziah ang
– Siamkima Khawlhring
NEP 2020 Mizo Thu Leh Hla ChanchinRuata 4 Cabin