LALPA ṬAWNGṬAINA
Thuhma
Mizorama Kristiante hi Lalpa Ṭawngṭaina sawi tam ber leh sawi zing ber kan ni hial awm e. Nimahsela, Lalpa Ṭawngṭaina kan sawi ṭhin hian, kan sawi zawha kan nunte enin, Kristian tam takte chuan a awmzia hre tak tak lo leh ngaihtuah chiang lo a sawi ṭhin kan niin a lang. Ringtute chuan Lalpa Ṭawngṭaina kan sawi apiangin Pathian hnenah a thara inhlanin thutiam kan siam ṭhin. Chutianga Lalpa Ṭawngṭaina hmanga kan inhlanna leh thutiam te chu he article-ah hian tawitein tuihnih kan tum dawn a ni.
Kan pa:
First person plural pronoun ‘kan’ tih thumal hmanga Pathian chu ‘Kan pa’ tiin kan au hian, keini chauh Pathian fa ni lovin, Lal Isua thisena Pathian fa kan nihpui, thlarauva unau pianpuite kan nei a, chungte chu thisena unau pianpuite ena enin hmangaih tur kan nihzia kan sawi chhuak a, Pathian fa nihna nena inphua ni tin nung turin thutiam kan siam bawk a ni. Keimahni tan chauha nung lo va, unau dangte tan pawha nung tura inhlanna leh thutiam a ni bawk.
Vana mi:
Ringtute tan chuan he lei ram hi kan chatuan ram a ni lo a, chuvangin lei ramah hian ro khawl loin vanramah ro kan khawl zawk a. Lei thilte aiin van thilte ngai pawimawh zawk tur kan nihzia kan puang chhuak a (Matthaia 6.19-21; 16.23), chutianga nung turin kan intiam a ni.
I hming zahawm rawh se:
“I hming zahawm rawh se” (hallowed be thy name) tih hi, “I hming chu tihthianghlimin awm rawh se” tihna a ni a. Kan ni tin nunah Pathian thianghlimna lantir a, thianghlimna kawng zawh turin thutiam kan siam a ni. Eirukna leh sualna dangte ti chunga he Lalpa Ṭawngṭaina thutiam hi kan sawi ṭhin a nih chuan, rilru leh thinlung chhungril tak aṭanga thutiam ni lovin, hmuia thutiam chauh a ni ang a, Pathian hming tibawlhlawhna a ni ang. A serious hle. “Lalpa i Pathian hming chu i lam mai mai tûr a ni lo; Lalpa chuan a hming lam mai mai chu thiam loh chantîr lohvin a chhuah dâwn si lo va,” (Exodus 20.7).
I ram lo thleng rawh se:
Hei hi “I lalna ram (Thy kingdom) lo thleng rawh se” tihna a ni a. Ni tin kan nunah Pathian chu kan Lalpa nihtir a, keini chu Pathian lalrama khua leh tui kan nihzia nemnghehna a ni. Chutichuan, kan Lalpa thu chu awih a, a duh zawnga awm tura kan inhlan a, kan intiam a ni. Kan mimal, chhungkua, khawtlang, pawl, kohhran, sikul, sawrkar office, ram rorelna (politics), etc hmunah te Pathian lalram thlentir a, kan ni tin nunah kan Lalpa duh dan anga awmin a duh loh thilte ti lo turin leh Pathian lalram fate chetzia leh thusawi dan te nen inphua nung tur leh thusawi turin thutiam kan siam a ni.
I duh zawng vana an tih angin, leia min ti rawh se:
Hei hi, “I duh zawng vana an tih angin, leiah pawh tihin awm ve rawh se” tihna a ni a. Ringtute chu he leiramah pawh hian vanram nuna nung a, Pathian duh zawng dikna, rinawmna, thianghlimna, hmangaihna, etc nun tea nung tura intiamna leh inhlanna a ni.
Ni tin kan ei khawpin chaw min pe ang che:
Hei hi kan ni tin mamawh Pathianin min pek tura dilna a ni. An fate leh tu leh tuchhuan te thlenga sum ei sen loh khawl khawm tawhte tan chuan dil em em tur thil niin lang lo mah se, chutiang mi ho pawh chuan ni tin mamawh dangte – hriselna, dam reina, thlamuanna, hlimna, himna, etc te an mamawh ve tho a ni. Chutihlaiin, Mizoram ram rethei tea awm mihring tam zawkte dinhmun aṭanga thlir chuan, ni tin ei tur dil ngawih ngawih tur kan ni hlawm. A engah pawh chu lo ni se, hetianga kan ni tin mamawh Pathianin min pe tur chuan, a thu angin a lalram leh a felna kan zawn hmasak a ngai a. Chuvangin, he ṭawngṭaina hi kan ni tin nunah Pathian lalram leh felna zawng hmasa zel tura inhlanna leh intiamna a ni (Matthaia 6.31-34).
Kan chunga thil tisualtute kan ngaihdam angin, nang pawhin kan thil tihsual ngaidam ang che:
Kan thil tihsualte Pathianin min ngaidam tura kan duh a nih chuan, keini pawhin kan chunga thil tisualtute kan ngaihdam ve a ṭul. Kan chunga thil tihsualtute ngaihdam hi Pathian ngaihdamna kan chan theihna tura tih hmasak ṭul (condition) a ni. Chuvangin, he Lalpa Ṭawngṭaina kan chham hian kan chunga thil tisual tawhtute, tisual mek tute leh tisual turte ngaidam tura thutiam kan siam a ni. Mihring chu thil tisual thei vek kan ni a, inngaihdam tawnna a awm loh chuan, he khawvel nun hi hrehawmin a thlamuan thlak loh hle dawn a ni.
Sual tura thlêmnaah min hruai lut suh ang che:
He ṭawngṭaina thute hian Pathian chu sual tura thlemnaah a mite hruai ṭhin anga chhiar theihna tur a awm a. Mahse, chu chu a tum a ni lo. Chuti lo chuan Jacoba 1:13-a, “Tu mân thlêmna an tawh laiin, ‘Pathian thlêm ka ni,’ ti suh se; Pathian chu sual thlêm rual a ni lo, amah pawhin tu mah a thlêm ngai lo,” tih thute nen a inkalh dawn tlat a ni. Greek ṭawnga Eisenenkes tih chu “hruai, hruai lut” tihna chauh ni lovin, “nihtir, tihtir, awmtir” (to cause to) tihna te a kâwk ve a. Chumi eng aṭanga thlir chuan, “Sual tura thlemnaah min hruai lut suh ang che,” tih hi, “Sual tura thlemna chhungah min luhtir suh ang che, sual tura thlem theihin min awmtir suh ang che, sual tura thlemna kan tawhin hneh thei turin min puih ang che, sual tura thlemna lakah min humhim ang che” tihna te a kâwk thei a ni. He ṭawngṭaina hi Josefa angin (Genesis 39:12) thlemna awm theihna tur hmun, hun leh dinhmun tlansan zel tura inhlanna leh intiamna a ni a, thlemna tawk a lo nih pawhin, thlemnaah chuan tlu lo tura Pathian puihna dilna a ni.
Mi sual lakah chuan min chhandam zawk ang che:
Pathianin misual lakah min chhandam theihna turin, Pathian râlthuam famkimin kan inthuam a ngai a ni (Ephesi 6:10-20). Chuvangin, he thute hi sualin min hneh lohna tur leh min beihtu kan hmelmate’n min hneh lohna turin Pathian râlthuam famkima inthuam tura inhlanna leh intiamna ṭawngṭaina a ni.
Ram te, thiltihtheihna te, ropui te, chatuana i ta a ni si a:
“Ram/lalram i ta a ni” (Thine is the Kingdom) kan tih hian, Pathian lalram khua leh tui rinawm nih a, kan Lalpa leh a lalram lamṭang nih tura inhlanna leh intiamna a ni. “Thiltihtheihna i ta a ni” (Thine is the power) kan tih hian, mihring hlau lova Pathian thiltihtheihna rinchhan a, rinawm tak leh huai taka dikna dinpui ngam leh dinpui tlat tura inhlanna leh intiamna ṭawngṭaina a ni. “Ropui/ropuina i ta a ni” kan tih hian, mahni ropuina leh chawimawina zawng lo va, engkimah Pathian tihropui a, a hnenah chawimawina leh ropuina hlan zawk tur kan nihzia leh chutianga nung tura inhlanna leh intiamna a ni. “Chatuana i ta a ni si a” kan tih hian, he khawvela kan awm lai hun tawiteah hian chatuan daih loh tur khawvel thilah kan hun leh nite hman ral vek loin, chatuan (vanram) thilte ngaih pawimawh zawk a, chumi atan chuan kan hun leh kan sum leh kan tha leh zung te hmang zawk tura inhlanna leh intiamna a ni (Matthaia 6:19-21).
Tlipna
Lalpa Ṭawngṭaina kan sawi apiangin ṭawngṭaina thute awmzia hre tawh ila. Sawi satliah mai loin, a awmziate ngaihtuah chungin inhlanna leh thutiam anga kan sawi ṭhin a nih chuan, kan Kristian nunah danglamna a awm ṭhin ang a, mimal, chhungkua, khawtlang, ram leh kohhranah te Pathian lalram, Pathian thiltihtheihna leh Pathian ropuina te a lang zel dawn a ni. Chutiang chuan i ti ang u, shall we?
“Thu ngaithlatute mai ni lovin, zâwmtute lo ni zâwk rawh u; chuti lo chu, mahni inbum in lo ni dah ang e” (Jacoba 1:22).
“Lalpa, Lalpa’ mi ti nazawng chu vânramah an lût lo vang a; ka Pa vâna mi duh zâwng titu erawh chu an lût ang.” (Mathaia 7.21).
- Laiu Fachhai