DAM KAN HAUH RENG THEI DAWN SI LO VA!

Nu pum chhung aṭanga piang chhuakin, khawvel êng hmuin kan ṭap chhuak châwk a. Hun leh ni, thla leh kum te a ral zel a, naupang niin tleirawl nun kan hmang liam a. Nula tlangval kan nih meuh chuan lunglenpui tham sulhnu chhui tur kan nei hman der ṭhin a ni ang. Hla phuah thiam, 'Father of the Mizo Love Songs' tia Prof. Darchhawna leh R. Lalrawna ten an chawi Lalzova Chhangte (1924–1945) khan a hla phuah 'Pâr ang a chul' tihah chuan hmana a ṭhenrualte nena hlim taka rimawi ṭingṭang nen zai an vâwr lai nite ngaia a lunglen thu hetiang hian kan hmu a:

Pâr ang a chul, kan nun khuarei an chang zo ta,

Zarva ianga kan hlim lai ni zawng kha,

Hmanlai chang thei hian ka ring si lo,

Ri mawi ṭingṭang nen zâi kan vawr lai kha.

Kumpui sûl ang lo vei leh se,

Suihlung rualpui zaleng zawng nen,

Zâi tin vawra kan hlim lai nite zawng kha,

Aw, tunah ṭah khua sêi ta mai tur!

A hla phuah bawk 'Mangṭha, mangṭha' tihah chuan:

Aw kan nun hlui hman lai thlirin,

Suihlunglen kim te'n a tho,

Lungkham chhailai di zun a châm lo,

Saisena chun chawiin.

Kumsûl lam ang her zel,

Sakhmel ṭha sensiar kan tawng,

Thinlaiah di zun a lo châm a,

Lungleng kan kiu vâwng vâwng.

tiin an nuna nulat tlangval inhma-ngaihnain bu a khuar dan a sawi chho va. Chutah tlangvalte'n zana nula an rîm a, an nula rimte'n 'mangṭha' an tih ṭhin thu hetiang hian a sawi leh a:

Tlai khua a lo ngûi a,

Hellai di rûn kan kai a,

Zankhua tlai se sam ang ṭhen nan e,

'Mangṭha' min lo ti e.

Lalzova tan chuan lunglenna tur a va tam dâwn teh reng em! A lei zin kawng kha kum 21 chauh a ni a. A dam chhung hun hi rei lo mah se, lunglenpui tham sûlhnu chhui tur a nei hman nual tih a chiang viau mai. Kan naupang emaw, naupang lo emaw, keimahni tawkah lunglenna tur kan nei ṭheuh a ni ang.

Han sawi chhunzawm ta zel ila. Chutah, kan duh leh hmangaihte nen rûn khat bêl dun turin 'tiam tlat e' kan ti a. Hetianga nu leh pa dinhmuna han din meuh tawh phei hi chuan lunglenna tur a tam hle zawng a nih hi maw. Dam chhung khawsak ngaihtuahnate'n kan lu tihhai chang awm bawk mah se, hmana kan nun hlui chhui kirin naupan lai hun kan ngai a, lung a leng duh hle. Mafaa Hauhnar khan 'Panlai ngaihnawm' tiin hetiang hian hlahril (poem) a phuah nghe nghe:

Kîr leh ila rangka tualah,

Sai kan sen lai nun thianghlimah;

Chung turnipui a hrâng lo va,

Lenna sumtual hawihte'n a vûl,

Than tum, san tum kan buai lo va;

Chatuan pâr tlan chu keimahni.

Kum 70 ral kai tawhte lunglen dan tur hi aw, tiin ka thlîrna tlâng aṭangin ka ngaihtuah ve neuh neuh ṭhin. Anni phei hi chuan dâihriat leh tawnhriat an nei tam tawh dawn si a, sulhnu chhuia lunglen vâwng vâwng a awl ngawt ang le. C. Durthanga pawh kum 50 (1995) ral a kai tawh hnu khân Mizo nun tarlan pahin lunglen takin 'An ro zo ta maw' tih hla hetiang hian a phuah a:

Khuanu lêng ruat sikni êng lo her chhuak,

Lengtin suihlunglen kai tho ve;

Chul ram thlai hnah nem, lêng leh vai lanu,

Lawm rual ngai zâi lo sa chhingmittui nen.

Siahthing zâr ro bêl ṭhuva,

Lunglên tizual zâi sâ nen;

Kan thlawh sawmfang hring cham dum dûr pawh,

Uaiin an chul an ro zo ta maw.

Aw an ngai ṭhin lawm lungrual hlui zawngte,

A ṭhente'n mual an liam zel a;

Kan vanglai hun ṭha pawh awmlai hianin,

A thlei hrâng chuang si lo in dâwn ṭhin em?

Lung kan rualpui leh lungduh ṭhen tâk te,

Ngaiin in thlahlel ṭhin em ni?

Ṭhenlohna khawpui vanram nuamah chuan,

Mittui zawng zawng a hul tawh dâwn asin.

Mihringte hian vanglai hun kan nei a; mahse, kan vanglai hun a rei lo va, pangpar mawi tak a chuai leh thuai mai ṭhin ang hian a chuai leh thuai mai ṭhin. C. Ṭhuamluaia'n, "Ka han chhût ka han chhût hian, pawi ber maia ka hriat tâk chu kan nun khuarei an chang tur hi a ni," a tih kha a dik ngawtin ka hria.

Mihring dam chhungte lah hi a rei si lo va, Jakoba'n, "In nunna chu eng nge ni? Chhûm rei lo te lo lang a, ral leh ta mai ṭhin ang hi in ni si a," a tih ang khan, tun dinhmunah chuan chatuana dam thei kan awm si lo va. Nakinah chuan thihna kut vawtin min la khawih ve ngei ang a, chutih hunah chuan Davida'n, "Kan dam chhung kumte hi thawnthu angin kan titawp ṭhin," tih a sawi kha a thleng dik tawh ang. Kaphleia'n a essay 'Thlirtu'-a dam reina, thih hnua nung reng dan a sawiah khan kan thu leh kan thiltih pawimawhzia kan hmu a. Kan thu leh hla, kan thiltihte chu tute mahni min hriat sak loh va min ngaihhlutsak loh chuan kan ral vang vang dawn tihna a nih hmel. RL Thanmawia'n, "Mihring erawh hi chu keimahni hunah, keimahni hmun ngeiah kan vul a, kan liam hi kan liam hlen ṭhin," a tih dinhmunah kan ding dawn tihna a ni ber ang.

Damhauhva paw'n dam a hauh reng thei dâwna a inhriat loh avangin hetiang hian a sawi:

Aw ka vul lai hring nun hi pialleiah,

A la zâl ang maw dairial chang turin;

Lungduh pâr lai tuaidawn a chul tur hi,

Dâwn châng reng hian thinlai a dam thei lo.

(Hmangaih lenrual dar ang)

Hnu tiang, hma tiang ka dâwn chângin,

Dar tui ang ka luang ral tur hi lung a awi lo ve.

(Zun phur thing tin pâr leh)

- Zoliansanga Tlau