WORLD ENVIRONMENT DAY 2026: BAWLHHLAWH SAWNGBAWLNA DAN THAR SWM RULES 2026 THLIRNA
Kum tinin World Environment Day a lo thlena thawm thang tlanglawn tak ni ṭhin chu kan chenna khawvel luahtu te hi a Duangtu’n in mamawh tawna inhne rem taka awm tura a duan thu te, kan dam khawchhuah nana nungcha leh ramngaw humhalh kan ngaih nasatzia te leh thingphun uar a ngaih zia te, sik leh sa inthlak danglam nasa mek te, kan lui tui lo kam ta lutuk te hi a ni awm e. Eng pawh ni sela heng zirlai huanga tel awm, kan hmaih ngam miah lo tur ni chho ta leh a nawlpuiin kan en kan fo thin chu kan bawlhhlawh ten min run let mek thu hi a ni. Kan bawlhhlawh te hian kan lui tui a tibawlhhlawh chauh a ni lo, kan lei hanna a ti bawrhbang a, kan boruak thlengin nghawng ṭha lo a nei a, nungchate lakah pawi a khawih mek bawk.
Bawlhhlawh sawngbawl hi Mizo zinga a nawlpuite chuan a hnawksak em vang leh ram mawina a tibawrhban vangin kan ngaimawh a, a sawngbawl pawh hmalakna satliah pakhat ve maiah kan ngai deuh tlangpui. Mahse, tunah erawh hetiang lo deuh hian, kan tih makmawh a nih thu leh dan thuneihna huamchhung a mi a nih chhoh dawn tak a vangin kan sukthlek kan thlak a ngai awm mang e. Sawrkar laipui chuan ram mipui zawng zawng, a bo a bang awm lova chanvo kan neihna tur dan thar, Solid Waste Management (SWM) Rules 2026 a rawn zam a, a ram chhunga cheng ve kan nih miau vang leh kan nitin khawsakna a bawlhhlawh siamchhuaktu kan nih vek vangin kan zavai mawhphurhna thil a ni.
Eng nge SWM Rules 2026 chuan a rawn tarlan tlangpui
SWM Rules thar hi bawlhhlawh sawngbawl chungchanga sawrkar thuchhuah satliah a ni lova, hmasawnna tlo neihna tura rahbi thar pakhat a ni. Ministry of Environment, Forest and Climate Change chuan January ni 27, 2026 khan a rawn hriattir (notified) a, chumi hnu April ni 1, 2026 atang khan he dan hi hman ṭan niin, a hma a kaihhruaina dan awm sa, SWM Rules 2016 a rawn luahlan chiah a ni.
He dan tharin a rawn sawi tlangpui chu bawlhhlawh chhung tin a chi 4 a thliar hran a ngaih thu te, nitina kan bawlhhlawh siamchhuah zat leh kan sawngbawl zat fumfe taka online hmanga chhui zui a ni tur te, mimal emaw sawrkar hmunhma, a huho a cheng leh awm khawm, damdawi in leh a complex, sipai camp, zirna in etc. te nitina a hlawma bawlhhlawh an siamchhuah hnem bik a vanga nihna hran pein, ‘Bulk Waste Generators’ a rawn vuah a, hengte hi a tehfungah chuan nitina tui litre 40,000 hmang tling, ni khata bawlhhlawh kg 100 siamchhuak tling, a hmunhma/building zau zawnga 20, 000 sq/m tling phat te an ni ang a, chungten an zawm tur bik thil te, bawlhhlawh kan paih darh leh environment tichhetu kan nih miau vanga leichawina lam thil te a ni tlangpui.
A thu laimu in a ken zinga langsar ber chu bawlhhlawh thliar hran hi a ni mai awm e. Thliar hran dan tur a sawi zingah wet waste (ṭawihthei), (ṭawih thei lo), sanitary waste (diaper leh hmeichhe hinbi tuamna), special care (bawlhhlawh hlauhawm enkawl ngai bik) tiin a rawn thliar a, hengte hi a sawngbawlna hmunah chauh thliarhran tur a ni ti lovin, bawlhhlawh kan siamchhuahna hmun, kan inchhungah theuh tiin a rawn sawi a, ni. Mahni inchhungah theuh, bawlhhlawh bawm rawng chi hrang pali kan neih a ngai tawh ngei ang.
Eng nge kan mamawh hmasa?
Hmalakna kalpui a nih dawna thil inkhaidiat zinga rilrua lo lang hmasa ber chu ruhrel din a ni, a sawngbawlna hmun kan nei ṭha em? tih ngaihtuahna ah a awm phawt ngei ang. Tuna kan Aizawl khawpui chhunga kan AMC ten bawlhhlawh an khawn dan leh bawlhhlawh thliarhran sa thlapin mipuiten thlawpna kan pe em? tih hi en ila, thliarhran sa khawn ni a hrang a kan siam chung pawha zawm duh lo fa leh a paih loh tur ni a ṭawihthei lo paih lui kan kat nuk danah hian kan mamawh hmasa erawh nunphung thlak, nitin a kan chin ṭhan thil thlak ni berin a lang, a sawngbawlna hmun kan nei chung renga mipuiten kan zawm duh dan tawk enin. Inhriatthiamna leh en liam theih tawk chin ngahna ramah hian, he ruahmanna thar hlawhtlinna tur chuan sawrkar pawhin dan a kenkawh ṭhat a ngai ngei bawk ang a, dan felfai tak hmangin, khauh takin kan inenkawl a nih si loh chuan a enga mah hmain mipui kan inthlahdah nghal ang a, mi hmasawn rualin ke kan pen ve leh lo tih a ni leh mai ang.
Bawlhhlawh paihna hmun neih hluihlawn a ngai :
Tlem lai deuh aṭang khan mahni khaw bil te tein bawlhhlawh paihna hmun (dumping ground) kan in siam ṭhin, vawiin ni thlengin chu chu tih dan phung (tradition) deuha kan neih zui tak thil a ni. Mahsela, bawlhhlawh a paihna hmun bik kan siam hian kan buaina a chingfel ta reng reng lova, bawlhhlawh chu sawngbawl ni si lovin a awmna hmun kan suan kual emaw hmun dangah kan hnutchhiah tihna mai chauh a ni a, a chang leh kan hal khu hluai bawk, chhehvel (environment) tana him tura dehral dan dik a ral ta engmah a awm hauh lo. Khaw inṭhenawm zingah kan tui lakna hnarah anni khua hian bawlhhlawh an paih ṭhin tia insai ta te pawh kan awm ta nuk mai. Chutiang thil a nih vang chuan he dan thar hian thliar hran lova dumping ground a kan bawlhhlawh neih zawng zawng paih liam a phal ta lova, a ṭawihthei zawng te chu sawrkar hriatpui a sawngbawlna hmunah kan phur khawm ang a, a ṭawihthei chin chu leiṭha emaw bio-methanation (gas siamna) atan hman zui tur a ni. Hei bakah hian dumping ground/legacy waste lama kan bawlhhlawh lo paih tawh zawngah khan energy siam nan leh ṭul danga hman zui tlak a awm a nih chuan lakchhuah/senghawi a hmannawn leh tur tih a ni a, chumi atan chuan a endik leh vilven pawh sawrkar lam aṭanga neih zui reng tur a ni ang. A tawi zawngin kalphung nghet anga kan lo vawn tawh, bawlhhlawh kan paih khawmna hmun a pawlhsawp deuh a paih reng kha a rem tawh dawn loh avangin bawlhhlawh sawngbawl leh theih dan tura a hmunhma pawh tuaithar a thuam danglam tur a ni ang.
Engnge khawtlang hruaitute mawhphurhna ni ta :
He dan thar a thil ruahman dan leh a in khaidiat chhoh dan hi chhungkaw tin aṭanga bul ṭan tur a nih vangin khawtlang hruaitute tan phurrit a zual ngei tawh dawn a, a chhan chu bawlhhlawh khawn khawm aṭanga a sawngbawlna hmuna phurh thlen, mahni khawtlang lama dan ang taka thliarhran lam vilven, khaw mipuiten dan an zawm leh zawm loh chungchanga mawhphurhna lak, heng kan bawlhhlawh ṭawihthei, ṭawihthei lo, sanitary waste, special care waste te zawng zawng a deh ralna hmun chiangkuang leh felfai taka a zat nen sawrkarin in report-na a siam portal lama thla thum dana thehluh. Tin hei bakah hian kan sawi tak Bulk Waste Generators te kan khaw ram huamchhunga an awm chuan anni zawnchhuah a, hriatpuina certificate pekchhuah a, an bawlhhlawh ṭawihthei lo senghawi tel sak thlengin kan kova tla a ni ang.
Dan bawhchhiate hremna engtinnge a sawi :
Kan chenna lei hi chhuanthar lo la awm zel turte laka kan luah hawh chauh a ni a, kan tihbawlhhlawh chuan a man kan chawi a ngai, chu chu khawvel kalphung a ni. He dan thar hian kan bawlhhlawh neih te chu duh duhna hmuna paih khawm a a awmna hmun theihnghilh zui a remti tawh lo, mipuiten kan paih tawh zawng zawng chhui zui leh theihna turin ruahmanna a duang a, hetah hian khawtlang hruaitu, a sawngbawlna hmun enkawltu leh sawrkar lamin chanvo an nei hrang ṭheuh ang a, tin, kan bawlhhlawh neihte pawh sawngbawl zui vek tura beisei kan ni. Hetah hian a hmannawn theih kan hmang nawn ang a, leiṭha a chantir theih chu leiṭhaah, dehralna lam kan tih ve theih loh thil chu a titheite hmangin kan inthlunzawm ang, a sawngbawl dan dik lo erawh chu zuah theih an ni lovang. Heng zawng zawng ngaihthah aṭanga bawlhhlawh chi li (4) a thliarhrang duh lo thlengin hrem tur an nih thu a rawn tarlang a, hei bakah hian data dik lo leh document lem hmanga in report chungchang thuah te, duhna hmun hmuna bawlhhlawh paih leh hal dur dur te, bawlhhlawh sawngbawlna man pek duh loh chungchang te an ni ang. Heng zawng zawngte hi chhehvel (environment) tibawlhhlawhtu an nih avanga an leichawi tur a nih thu behchhan leh kaihhruaina a siam hmangin Pollution Control Board lamin Environmental Compensation a chawi tir ang a, hengah hian dan kan bawhchhiat dan a zir te, kan dan bawhchhiatin bawlhhlawh a huam tel dan a zir te, kan pawi khawihin a awh hun chhung a zir te, kan khawsak danin chhiatna a thlen tam dan a zir te, kan bawhchhiat nawn zui zel dan a zir ten kan chungthu rel a ni ang. Heng bakah hian thingtlang lamah chuan khawtlang hruaitu ten heng bawhchhiatna a zir hian local by-laws hmanga hrem theihna dan sawrkarin min pek hmangin fine tur zat kan siam thei bawk ang.
Heng zawng zawngte hlawhtlin theih nan chuan ṭha taka dan kenkawh piah lamah mipuiten bawlhhlawh chungchang a kan sukthlek kan thlak a, helam hawi zawng a kan inher rem a ngai hle mai. Mizote hi a nihna taka chuan thu awm sa nghet taka vuan chawt mai chi kan ni a, kalphung thar ang a kal dawn pawhin ‘a ngai ang kha a la ṭha mai’ tiin rorel han ṭin san zui mai kan ching a, chu chuan hmasawnna hi kawng tam takin a ti ṭhuanawp ṭhin. He dan thar hian Mizote pawh khua leh tui ṭha kan nih dan a rawn fiah dawn a, chu chauh a nilo, inrelbawlna chungchang thuah te, kan nitin nunphunga kan hawihhawm dan chinah te, ram kan hmangaih dan chin te pawh a ni ang. Faina lama kan chin dan phung ṭha lo tak leh kan mutan kan hluihlawn a kan thlakna hun remchang sawrkarin a kalpui dawnah ngai ila, bawlhhlawh chungchang thu hi hmalakna pakhat ni satliah mai lovin, dan kaihhnawih leh kan tih makmawh thil a ni si a.
- Darthanmawia Chhangte