Written by
- Mahmuaka Chhakchhuak

ZPM SORKAR DANGLAMNA


ZPM sorkar chuan kum hnih alo tling ta. He kum hnih chhungah hian thil tam tak thlak danglam a awmin thil thar tam tak pawh kan hmu a, chutih rualin danglam lem lo pawh a awm tho bawk awm e. Danglam langsar tak pakhat chu ZPM sorkarah chuan corruption nena sawi zawm tur langsar tak a awm lo hi a ni.

Kum 2004-a nuai 78 bo chungchang leh kha thu tawp dan mawlh kha vawiin thleng hian hriatthiam a har a, kha pawisa tam tham tak bo avang khan tumah hrem an awm lo a, pawisa pawh hmuh a ni ta chuang lo kha a mak ngawt mai. Chutianga pawisa bo thu hriat si a, pawisa hmuh kir awm lo a, tumah hrem awm chuang si lo ang kha a hma lamin kan ram, Kristian ramah hian alo thleng tawh reng em tih leh a hnu lamah hian ala thleng fo em tihte hi ngaihtuah chet chet ngai a ni ta hial mai.

Lehkhabu pakhat ‘Mizoram Sorkar lo pian dan leh Hmasawn zel dan’ tih B. Sanghnuna ziah phek 195-198 inkarah hian he pawisa tam tham tak bo chungchang hi a rawn ziak a, a ziah danah chuan: He pawisa nuai 78 hi Accelerated Irrigation Benefit programme (AIBP) sum niin Assembly House-ah ngei pawh Phuldungsei bialtu MLA, Pu Liansuama chuan a pu lut a, session-ah chuan an sawi luai luaiin chu officer chu sorkar pawhin a suspend ve mai a. Inquiry officer atan Pu Remmawia Vanchhawng MCS appoint a ni a (Vide Govt. Letter No. C. 14011/5/2004). Inquiry officer chuan Anti-Corruption Branch-in chhui mai se; tiin rawtna a siam a. Mahse sorkar chuan Pu L.R. Laskar IAS (Rtd), sorkar aṭanga pension tawh chu Inquiry officer atan a appoint leh ta zawk a.

Pu O.P. Singh-a hnena pawisa pek dan chu hetiang hian an sawi:

Aizawl District: DAE Pu Laldingliana chuan AIBP pawisa Rs. 3,74,59,000 an dawn aṭangin Rs. 35,00,000 chu Dr. OP. Singh an pe a ni tih leh, pawisa an hlan dan chu, Dt. 5. 4. 2004-ah Pu Lalfelkima, Cashier DAE Office-a mi chuan Dr. OP. Singh chu a office chamber ah Rs. 24,00,000 a hlan tih leh, ni 10.4.2004-a Rs. 11,00,000 a inah a pe a, hemi ṭum hian an office Head Assistant V.O. Oppay-a chuan a kal pui vein, a hriatpui thu commission a hrilh a ni.

Kolasib District: Pu P.A. Thomas DAE chuan AIBP pawisa Rs. 1,77,89,000 an dawn thu leh chumi aṭang chuan Rs. 16,00,000 lai chu Dr. O.P. Singh chu a office chamber-a Rs. 10,00,000 chu Dr. 3.4,2004-a an pek thu leh ala bang Rs. 6,00,000 chu Pu L. Malsawma, SDAE Kolasib chuan Dt. 14.4.2004 khan Dr. O.P. Singh chu a office chamber-ah a pe tih commission hmaah a sawi a.

Champhai District: Pu Lalrotluanga, DAE Champhai chuan AIBP pawisa Rs. 62,37,000 a dawn ve thu leh chumi aṭangin Rs. 7,56,000 an pek thu leh pawisa hi Bank draft No. 337682 Dt. 16.4.2004-in an thawn a, pawisa hi Pi Lalramchhani, LDC Account section, Directorate of Agriculture aiawhin a hmuh thu commission a hrilh a ni.

Lunglei District: Pu VGV Nair, DAE Lunglei chuan AIBP pawisa Rs. 15,00,000 an hmuh thu leh chumi aṭang chuan Rs. 12,00,000 Bankd draft-in an thawn, Bank draft No. 069947 Dt. 31.3.2004 chu M/S Rainbow Hybrid Seeds (India, Pvt. Ltd New Delhi) hmingin siam a ni a, tih leh Rs. 3,10,000 chu pawisa faiin Pu H. Piangthanga SDAE Saiha a thawn a, Pu Piangthanga SDAE Saiha chuan Dr. O.P. Singh chu ni 10.4.2004-ah a pe a ni tih chu commission a hrilh a.

Hetianga chiang taka Dr. O.P. Singh hnena pawisa an pek ni nen lama an sawi vek lai hian O.P. Singh chuan hetiang hi a in-defend dan chu a ni a:

Dt. 30.3.2004 hian Delhi-ah kalin, Joint Secretary (Co-Operation) Meeting-a a tel thu a sawi a. Document eng eng emaw a nei a. Pu A. Thomas, DAE Kolasib-in ni 3.4.2004-a Rs. 10,00,000 ka pe a tih leh Pu Lalfelkima’n Dt. 5.4.2004-a Rs. 24,00,000 ka pe a tih chu Aizawl-a a awm loh hlan a lo ni ta a ni.

Ni 10.4.2004-a Pu Lalfelkima, Cashier leh Pu V.O. Oppaya, Head Assistant DAE Office, Aizawla mite’n Dr. O.P. Singh a inah Rs. 11,00,000 kan pe an tih chu Dr. O.P. Singh chuan “9.4.2004 aṭanga 10.4.2004 thleng Rengdilah ka awm” a ti a. Pu K. Vanlalhuma, Pu Renghmingthanga, Pu H.B. Lairokhuma, Pu PC. Lalawmpuia, Rengdil khuate witness-ah a hmang hlawm a. Heng nite hi sorkar chhuṭi Good Friday, Saturday leh Sunday a ni.

Pu Malsawma Hauhnar, SDAE Saiha-in ni 14.4.2004-ah Rs. 6,00,000 ka hlan a tih ni hian Dr. O.P. Singh chuan Bangalore-a a kal dawn avangin zing dar 9-ah in a chhuahsan a, hawng tawh loin Bangalore-ah a kal nghal a, witness atan T.Z. Zaithanmawia chanmari a hmang.

Lunglei DAE hnen aṭanga Rs. 12,00,000 Bank Draft chu Rainbow Hybrid Seeds (India Pvt. Ltd, New Delhi) hnenah a hlan tih a sawi a. Tin, Champhai DAE hnen aṭanga Rs. 7,56,000 Bank Draft an hawn chu official Account of Directorate-ah dah a ni a. He pawisa hi eng vanga rawn thawn nge a hriat loh thu a sawi. Office mamawh an lei ni awma a hriat thu a sawi bawk.

Hetiang hi lehlam lehlamte thu leh hla a ni a, a dik zawk leh dik lo zawk lam chu kan sawi tur a awm lo a, kum sawm hnih leh pahnih lai liam tawh hnu a sawi thar leh pawh a ṭul kher chuang lo ang. Chutih rual chuan tuna kan Home Minister Pu K. Sapdanga lehkhabu ziah Zoramah Khua a var dawn em (Chhut hnihna March 2008) phek 83 leh 84 ah chuan hetiang hian he pawisa bo chungchang hi a rawn ziak ve bawk a: Mizoram hi India ram state zingah corruption hluarna berah chuan tumahin kan inpuh phal lo ang, nih pawh kan ni kher lo mai thei. Chutih laiin Mizoram tluka corruption tlangnelna leh huangtauna state hi chu a awm ve lo mai awm mang e tih palh awl a ni. Sawi nawn ngai leh ṭhin tuilakna tur pawisa cheng nuai 73 (hei hi 78 tur a ni zawk mai thei) lai Agriculture Director-in a pawh khawm ni awma puhna kha, Assembly House-ah meuh sawi chhuah a nih vangin a chhui chiang tur mi sorkarin a ruat kha a ni reng a.

He director hnenah hian heti zozai pawisa hi pek khawm a ni ngei tih finfiahna fel fai tak a petute ngeiin lehkhaa an ziak kha a awm a. Mahse pawisa pek khawm a ni tih finfiah ngawt kha sorkarin thu tihchianna atan a tawk a ti hauh lo mai a, a dawngtu lamin an dawng ngei a ni tih an inpuanna lam kha a phut ta tlat a. Pawisa petute’n an pe chiang an intih tehreng nen, an pek ni leh darkar te, an pek zat te, a petu leh an inpek laia awm vete nen lam ziakin an han thehlut ve bawk a, mahse sorkar ngaihah thu a tling zo chuang lo a, finfiahna awm lo anga ngaih a ni ṭalh a.

A lehlam ve thung chuan, hetia pawisa pe ni awma an insawi hun lai vel hian, a dawngtua pu Director chuan Delhi lamah a zin bo lai a ni tih ṭawngkamin a han sawi thawi ve thuak a, chu zawk erawh chu sorkarin nghet takin a pawm bur mai a, an zavaiin thiam an chang vek a, pawisa dawnga puhin thiam a chang a, a putu nia inchhalte’n thiam loh an chang chuang lo a, pawisa bo cheng nuai 78 lai erawh chu hmuh kir a ni lem hlei lo a, ann zavai chuan an awm vel ta mai mai a , thuneitute ber an lungawi a, thubuai pawh a tawp ve ta mai a ni. Pawisa chu a bo ngei a, pe khawm tura thupetu ni lo, pute thu awih vanga pe khawmtute lamin an tuar lo hlauh kha a vanneihthlak khawp mai. Tiin.

Hetiang thil sawi tur hi ZPM sorkar chinah a la awm lo a, Minister an ni emaw officer liante zingah pawh sawi hat tur an la awm lo hi ZPM sorkar danglamna langsar tak pakhat a ni a, a mak ngawt mai. ZPM sorkar hruaitute hi an fihlim vek ang tihna erawh a ni kher lo a, tute emaw chuan zakkep pawh an lo mai mahna le, chutiang erawh kan la hre rih lo a. Chief Minister relief fund chhunglut an tam danah ringawt pawh hian sorkar an hruai danah mipuiin kan la ring ngamin kan la lungawi rih tih chu a hriat a ni.

- Mahmuaka Chhakchhuak