RELATIONSHIP – VAN LEH KHAWVEL BUAIPUI – I (Engkim Huapzo – Nang leh kei telin)
1. He Sap ṭawng thumal ‘relationship’ hi a tlukpui Mizo ṭawng Thumal ka hmu zo lo, a awm lo a ni ang. Inlaichinna tih chu a zim deuh si. Awmhona, Khawsak-hona, Nunhona a ni vek si a, Inkungkaihna hian a phuarkhawm fiah hle.
2. Thumal pawimawh a nih ang tho hian Thupui pui deuh mai a ni. A ziaktu hi ka Pui ve si lo. Insitna a nasa ngawt mai. Sawifiahna sei deuh tak siam a ṭulin ka hria. Mihring Nun Khawvel, Kaihbu anga vir vel reng sawi nan,Van leh Khawvel buaipuiah kan tel ve tih hi hre leh phawt bawk ila. Fiah kan duh sia sawi kual zau a ngai tlat a ni. Lo dawh hram teh u.
3. Bible kan luhchilh hmain Khawvel sawi ila kan fiah viau ang. Kan awmna Lei (Planet) hi chawl loin a vir reng a, virkual reng chungin Ni (Sun) a kal hual reng bawk. Virkual khat chu Ni khat. Ni hel kual khat chu kum khat. Kan Lei hi a lian ve a, kan vir luhai lo. Vir niin kan inhre lo. Lei a bial-sawl hret a, a awn nghet tlat a, a laia thil tlangtu Axis-in a chelh nghet tlat bawk si a. Ni a hel kualna kawng tluanin a awn dan ngai reng vangin, thle loin, Ni rei lai leh Ni Tawi lai = Seasons a awm kum tin hi! Heng thu Science leh Geography kan sawi chhan ber chu hei hi : Mihring Nun Khawvel hi Relationship Axis-ah englai pawhin, khawii hmunah pawh a vir kual = Revolve reng tih hi. A pawimawh bawn top!
4. Kan Thupui Part I-ah kan lut tawh ang. Hetah hian Pathian leh Mihring leh Thilsiamte ṭhuang thumin Relationship puan nen kan tuam ang, a tawi thei ang berin. Bible-ah kan innghat tlat anga kan ṭawng chhan ber bawk ang. Kum 93 (Sawmkua pathum) zet chhunga ka Hriatna khawlkhawm ka hmang ṭangkai bawk ang ka ti. Eng tak ang imaw le?
5. A ropui nghal rup: Bible, Khawvel Lehkhabu Ropui ber leh Pathian Chatuan Remruat kan sawi dawn miau alawm! Bible bul Genesis sawi angin, Lei leh Van leh a chhunga awm engkim, Mihring hmasa ber Adama leh Evi te nen, Ni ruk chhungin Pathianin a siam zo vek. Evolution Theory thuizia leh reizia hria ila Ring lo Mithiam intite Big Bang Theory a bangbo! A inṭanna sawi tur hre phak hek lo. Engkim chunga leng = Super-Man an sawibo zo loa chu chu Pathian, kan Bible sawi ngei chu a ni si. Hetiang Theory hian Bible Ne pawh an ek lo thlawt! Hlain hril belh a nuam, a fiah zual.
“Pathian thil rel dan chu
A va mak em!
Hriat phak rual loh a ni
A tum zau zia,
Thil te ber pawh a veng,
Van thil a rel kim e,
Pathian ruat ang zelin
Engkim a thleng."
KHB.22
6. Pathian leh Mihring chu: Thilsiam tinreng chunga thu nei tur leh enkawltu atan Pathianin Mihring a dah. Adama a siam hmasa zet a, a nakruh pakhat chauh nen Evi a siam, Adama kawppui leh puitu tura siam a ni. A tir aṭangin Mipa Pathianin a dah chungnungsa nghal. Bawhchhiatna chungchang Pathian Supreme Court-ah Rul - Setana leh Evi te Evidence lak a ṭul lo. Adama, mipa a biaa a duh tawk! Pathian Hnamthlan Israel fate inchhiarna apiangah Mipa Nambar zat an duh tawk. Thuthlung Hlui hun leh Thuthlung Thar, Lal Isua Hun thlengin.
7. Heta thilmak Ropui lo lang, Pathian Chatuan Remruat hi chu a mak zual ber tih a awl ngawt mai. Thupek Bawhchhiat Anchhia rual ruala lo lang, “Hmangaihna Tawp nei lo Pathian Khawngaihna avanga Tlanna Kawng rawn inhawng nghal hi! Pathian Fapa Mihringa a lo chan dan te, Kalvari Kross-a khenbeh, a taksa thlan chhunga phum, Ni thum Ni-a Thawhlehna: Amah Lal Isua leh Zawlneite lo sawi lawk te- Zirtirte mithmuh laia Vana a lawn Thu leh A lo kal leh tur thute mawlh mai hi!
8. Pathian Chatuan Remruat chungchang, Hla Pakhat Upa Kamlova phuah, chang 4 chauh leh thunawn hi Ropui ka ti a, a funkim tawi thiam ka ti zual a, ka sak apiangin ka thauah min man ṭhin. Chang khatna leh thunawn leh chang tawp chauh hi dah lan hram ka duh tlat. KHB.8
“Aw Halleluia! Lalpa ropui ber,
A fakna kil tinah fawn se,
Hnam tin Lal ropui leh zahawm ber chuan
Mi thinlung chhungah thu han sawi leh rawh.
Hruai kir leh ang che kal bo tate,
Muthlute chu kai tho leh ang che,
Khawvel hruaitu Arsi ropui ber,
Bona ram leh lungngaihna ram chhun eng rawh.
Thuneihna ropui, Chawimawina sang ber,
Malsawmna nei tlak a ni e.
Leilung pian laia talh tawh Beramno,
A thisenin khawvel chhandam rawh se.
9. Thilsiamte nena Relationship : Pathianin a siam lai la laa a en a, ṭha a tihte nen hian inrem leh inngeih dial diala nungho tur kan ni. Kan awm dan tur ṭheuh pawh a relfel nghal thlap. Inring tlang, inhmang ṭangkai tlang tur bawkin, a tawk chauhin min remkhawm = Balance ṭhap. Hei hian thing leh mau, hnim leh thlai leh thei kung tinreng te, nungcha te, ramngaw leh tlang leh luia nung tinreng a huap vek. Interdependence leh co-existence thuthlung bulpui chu.
10. Hmasawnna leh changkan duh lutuk vang te, mahni hmasialna lak nat luat vangtein khaw hmu lo leka kal sual vang leh tihpalh vang te pawhin, hetiang leilung rohlute hi kan tichhe nasa lutuk ta. A nghawng thil ṭha lo, hriat phak loh leh chhiar sen loh kan tuar mek a ni. Tui lian, Lei min, Thlichhia, Cyclone, Tornado,Typhoon, Lirnghing leh Tsunami, Khawro-Khawkheng leh Forests Fires! Sawisen a ni lo e. Climate Change, Global Warming zual zel ven sen loh leh chelh rual loh te chu! Beidawng tur chu kan ni si lo. Kawng a la awm ngei ang. Khawvel finna a sang chho zel alawm.
11. Part II-a pakai hmain, kan ngaihsan em em Sap ho pawh an famkim bik lo. Lehkha thiamna bul, an ṭawng ngeia min zirtir “The three Rs (RRR ni thei hauh lo) Reading, Writing, Arithmetic te hi en teh. W leh A an hlamchhiah hmiah! An ṭawng fiah ṭha ka tih tlat a awm. Article Pathum chauh A, AN, THE te hi. A tlem vei nen, kan hmang dik lo tam hle si! An idle Brain is the Workshop of Setan! A fiah kher mai si!
- F.Lalremsiama, Chaltlang. Phone – 8415994340