HMASAWNNA ATAN CHUAN

Tunlai chu Assam Rifles chhuahsan ram, Aizawla thing kih thuin min chim lai deuh a ni a, kan mi ṭhahnemngai, Environmentalists hote an che a, Court thuneitu lamte pawh a kàngkai zel ni awm tak a ni. A hmasain a reltute lam thu bulbal hre thui ve lem lo mah ila, eng emaw sawi ve teh ngawt ang.

Hemi thilah hian kan hriat lar, ram leilung leh boruak ṭha humhalh duhtute hi an fakawm em em a ni tih he thil hian a ti chiang hle mai. Ram tan tha leh zung seng zel teh se, an fakawm em mai, mi tinin i thlawp ṭhin ang u. A chhan chu, an vei ang kan veipui pha lo va, an ngaihtuah ang lah kan ngaihtuahpui ve pha bawk si lo. Mizo te, tam tak an hnungah kan ding tih lo hre tlat rawh se.

Thingkih kih thu takah lut tawh ila, eng vanga thing puitling tawh ṭhenkhat kih ngai nge, tih hi ngun taka ngaihtuah ṭul ta zawk chu a ni. Thing hi kih a ngai satliah ngawt a ni lo va, hmasawnna tur ruahmanna kawngah a hnawk miau avangin kih a ngai ta niin a lang. Chuti a nih chuan thing ṭhenkhat khan kan khawpui hmasawnna a dál tihna a lo ni ta a, hmasawnna tur (for the sake of development) a nih chuan ui hle mah ila, kih a ngai ta hi thil sual a ni lo, tih lam kan ngaihtuah a ṭul ta a ni. A kut thlaktu tur Sawrkar hi kal zel se la, kan Environmentalist ho te pawhin lo hre thiam hram hram teh se.

Hmanah hetiang ang chiah ni lo deuh, Lungleiah Tlaizawng kung 'Issue' kha a lo awm tawh a, engtin nge thu a tawp kha ka hre ta lo, ka hriat sual loh chuan Tlaizawng Issue kha chu mipui vantlang, Public lam em em pawh ni lovin Media lam aṭanga thu awm kha ni awmin ka hria. Issue eng emaw hi News chi khat a nih ve miau avangin kha pawh khan chawlhkar khat deuhthaw chu a daih lo'm ni kha, ka chiang ta chiah lo.

Hmanah bawk, kohhran pakhatah hotute an inthlak a, Mission compound singsak thar ṭul tihna a lo awm a, tun thil ang deuh hi a awm tawh a, mi ṭṭhenkhat an ṭap dawn a, thingkung ṭhenkhatte phei chu an lo ṭawng thei ta hial nghe nghe. A lo rei a; reh hun a awm ta mai ni tain ka hria. Kohhran kan ni emaw, mihring thuhmun tho vantlang mi kan ni emaw, kan ngaihtuahnaah hian a chhan (factor) hi min hruaitu ni thei se la, chuti lo chuan hmasawnna daltu kan lo ni palh ang e.

Kohhran leh pawlho hruainaah hian kalphung chi hnih inang lo (Models) a awm a, pakhat chu Dil (Lake) model a ni a, pakhat dang chu Lui (River) model a ni thung. Lake model chu entir nan, Ṭam dil lo sawi ta ila, Ṭam dilah khian chawhma zet lawngah chuang mah ila, Ṭam dil leh a chhehvel ram lo chu hmuh belh tur a awm lo. Chutih laiin Tlawng lui dung khu lawngin chawhma chhung zawh ta ila, Tlawng lui dung, khâm leh ngaw tam tak, lung khawkrawk hmun la hmuh ngai loh kan hmu tam hle thung dawn a ni.

Hruaituah pawh hian chi hnih awm theih a ni a, pakhat chu tihdan, kalphung pangngai nghet taka hmang duh hruaitu, rawtna thar a lo awm pawhin kan tihdan a ni lo, kan kalphung a ni lo ti ṭhin, Traditionalist type of Leader. Chutih laiin pakhat chu thil thar, hmasawn duh mi, Progressive type of Leadership a ni. Traditionalist chuan, kan tihdan ṭhin a ni em? tih a ngaihtuah ṭhin laiin thilthar duh mi chuan, hma kan sawn dawn phawt chuan a ti ve thung a ni. Chutih laiin a lai laklawha awm, thil ṭha pawh ti ngam lo, mahni sahimna (skin save) chauh ngaihtuah, hruaitu nep a awm theih bawk.

Aw le, Lake model hruaitu nge i duh, River model hruaitu? An pahnihin kan va tih hmel ve, an ṭha ve ve, a ṭul hunah chuan kan ti mai dawn em ni?

- Rev Lalbiaksanga Chinzah