KRISTIAN RUKRU TAMNA BER MIZORAM
The Center for the Study of Global Christianity-in a tarlan danin USA -ah khuan Kohhran pawl hrang hrang 200 chuang zet an awm mek a, khawvel pumpuiah Kristian pawl hrang hrang sing 45000 chuang an awm bawk. Mizoramah hian Kristian kohhran pawl hrang hrang 100 chuang kan awm mek bawk nia chhut a ni. Kristian zaa 87.16 % ka ni mek bawk. Han ngaihtuah thuak chuan sual awm tawh lohna hmun vanram tlafual lei eden ang tur hiala nuam a nih hmel. Mahse, rukruk tamna hmun leh thlamuanna rêng rêng awm lohna hmun leh hlauthawng rêng rênga awmna hmun a ni ta ber mai!
Kum 2025-a Numbeo atanga Crime Index data atanga chhut dan chuan crime rate sang ber ber ramte chu hetiang hian tarlan a ni a, chutah chuan rukruk bakah assault, homicide, etc.-te pawh a tel. Crime Index 2025-a crime rate sang zual 10 zingah perception-based data-ah Haiti sang berin 81.0 a hmu a, Port-au-Prince khawpui 60-100% vel chu gang 150-200 velin an thunun a ni. Silai kenga rukbo a tam hle. Rukbo: Kum 2023 chhung khan mi 2,490 rukbo an ni. Papua New Guinea 80.7 Thalaite kaihhruai gang thiltih, rukruk, in lama luhchilh a awm fo. Port Moresby a bik takin a him lo. Venezuela 80.5 Silai kenga rukbo, inrukbo a hluar hle. Economic tlakchhiatna leh dan hmanga rorêlna chak loh vang a ni. Afghanistan 75.2 Hnathawh tur neih loh vanga rukbo + beihpui thlakna. Ruihhlo sumdawnna chu economy nena inzawm a ni.
South Africa 74.6 Mi beih, tualthah, ralthuam kenga rukbo, car rukbo tamna. Pietermaritzburg, Pretoria ang khawpuite chu khawpui ranking-ah a sang ber a ni. Honduras 71.9 Gang tharum thawhna, sum lakluhna, ruihhlo kalna kawnga buaina a ni. Trinidad and Tobago 71 Snippet-ah detailed ni lo mah se, top 10-ah tarlan a ni
Syria 70 Indona kaihhnawih thil sual tih tamna. Jamaica 67.4 Gang activity, silai hmanga thil tihsual, resort zone pawna rukruk tamna a ni. Peru 67.1 Tren de Aragua ang gang-te ruihhlo tawlhruk, sum lakluh, contract-a thah tamna a ni.
Rukruk tih awmzia hi Tharum thawh hmanga thil neih. In rawk, inluhchilh, emaw rukruk, tharum thawhna tel lova rukbo tih nen a danglam.
Data type: Hei hi Numbeo-a perception-based Crime Index a ni a, mipui 2024-2025 chhunga awmte hnen atanga lak a ni. Official police stats a inang lo va, a chhan chu underreporting a awm fo vang a ni.
Regional pattern: Latin America & Caribbean-ah hian mi 100,000 zingah crime index 67.2 leh homicide rate 22.8 a sang ber a ni. Khawpui: South Africa hian khawpui level ranking-ah a thunun. Pietermaritzburg 82.7, Pretoria 81.8, Johannesburg 80.8. a ni.
Kum 2025 chhunga lirthei rukbo data atanga a lan dan chuan California, USA-ah khuan lirthei 136,988 rukbo a ni a. US pumpui atanga chhutin 20%+ a ni. Mahse, khawvel pumah chuan a chunga ramte hian tharum thawh leh rukruk [violent robbery] rates an nei sang zawk a ni. Ram him ber chu-Denmark, Norway, Japan, New Zealand-te an ni. Bank rawk, rukbo, kawngpui sira inrukbo, Asia ang chi bial bik sawi tur tam tak a la awm.
Mizoram Kristian hlang deuh thaw awmna ramah hian suamhmang, inrawk, insuam, inthah leh inrukbo chu a tam lutuk lem lo a ni mahna!. Mahse, thusawm pek 8-na “I ru tur a ni lo” tih hi engah mah kan ngai lo thung. “Thenawmte thil i ruksak tur a ni” tih ang hrimin rukhmang tamna hmun kan ni ti ila a sual tampui awm love. Ruk kan rukna hmun hrang hrangte chu hetiang hian thlir teh ang:
Sawrkar: Mipui rawngbawltu, mipui chhiahhlawh ministers atanga 4 grade chenin a theihna zawn apiangah eiruk an ching theuh va, tumah fihlim an awm lo, pakhat tê mah an awm hauh lo. Pawisa, office bungrua leh hun eiruk [time corruption] thlengin an bo lo. An theihna kawng kawngah tumah fihlim rêng an awm lo. Kal tlai, haw hma, Pisa kai mumal lo, mahni hnathawhna hmun chhuahsan chingte pawhin hlawh kim lova lak chu an duh hauh chuang lo. Minister & MLA rualhovin Central fund chihrang hrang lokal atanga 10% an lo lak then thin zozaite hi ram development atan han hmang se a van chhenfakawm dawn tehlul êm! Sawrkarna chelhtu political party headquarters apiangin party fund tur contractors hnen atangin Development sum 5-10% an lo pawt peng ve sek thin bawk niawm tak a ni. Heng zawng zawngte nen phei hi chuan ram hruaitute hian ram development fund leh state budget an van pawt hek nasa tehlul êm! Heng baka rukrukna lian hi a awm thei dawn chuang em ni?
Kohhran: Kohhran hrang 100 chuang zet kan awm mek. Mahni lawina kohhran theuhah theihtawp kan chhuah thin. Hetihlai hian pawl tinah kohhran sum leh pai lo tichingpena eiru duh tawk lah bo hek suh; hei hi innghirnghona thlentu lian ber a tling thin bawk nen. Sumdawn nana kohhran hmang tangkai thin lah hriat tur an awm nuk reng bawk nen. Mipui thawhlawm Pathian ram leh khawntesep khawn khawmsa ren baksak lova hmang duh pawl lah bo hek suh. Engtinnge ram tha, tui tha hmun , kohhran belh tlak kan neih tehlul ang le? Sual khawih hreh lo Kristian hlang awmkhawmna ram chu hei ngei hi a lo ni. Zing tawngtai inkhawma kal tam apiang an fing chalakin an verther a, an phakarin an chuhhelh ber zel bawk. Sum thianghlim lo hmanga inchhekarbawm ching vek an ni hial awm e.
NGO: Pawl hrang hrang YMA, MUP, MHIP, MZP, MSU leh pawl tenau neuh neuh kan ngah hle. Mipuia thawhlawm phuahchawp leh hnamdang hnena kut dawh ching, mi pamham awm khawm, Sawrkar zarzo tum reng renga vir buai; intivei, inchhekarbawm ching leh mahni hlawkna um reng renga nihna khelh ching, pawl sum hlawkna atana hman tum ran reng vek. Pawl sum tihchingpen avanga innghirngho chamchi thin. Insawichhetawn reng renga khawsa, eiruk tur melh ran reng awm khawm an ni.
Sumdawng/dawrkai: MRP Thai chhiaa bungraw man sang uchuak taka ziak chawpa hralh ngam Kristian; hun harsa tawh laia mahni bungrua chheprelh duh. Dawta mirethei zawkte sum laksak hmiah hmiah hreh miah lo vek an ni ngei ang. Mahni thil zawrh tichingpena hlawk zawka hralh duh vanga suasam danglam ching. Hun harsa leh mipui mangan lai denchhena hlawk tum reng renga mawngvawmba ang seka phe char char peih, midang hlawkna tur daltu nih pawisa leh miah si lo hlir awm khawm an ni. Bungraw thuhmun, lakna man inang, dawr tlar khata mi pawh a man inang lo tam lutukna hmun Mizoram Kristian tha, inkhawm taimate awmna ram a ni. Company atanga bungruain a chhawm tel accessories la hranga a man hran chhiara anmahnI dawrtute bum miah miah duh vek Kristian dawrkaite an ni.
Vantlang/khawtlang: Aizawl khawpui; District khawpui; thingtlang khawte leh chengker ber thlengin vantlang sualna ‘Social Evil’ hlirin a khat. Engmah himdam a awm tawh lo. Thlawhhma, chuktuah huan leh In leh a vela bungrua, lirthei chenin engmah him reng a awm thei ta lo. Ka thenawmpa truck phei chu a kawchhung zawng zawng an ru bo zova a body leh a engine bawm ruak thakin an hnut chhiah nia!.chu chu Kristian rama an khawsak dan a nih chu! Huan thlai, thei, tuikhuah sangha, thawmhnaw zar engkim mai hi ruk loha hleih an nei tawh lo.
Kan ram sualna zozai hi a van rapthlak tehlul êm! Setana pawh hian “êm êm a, a mak êm êm lutuk” a ti tawh ngei ang. Sawi zawh sen rual a ni lo, sawi zawm tawh lo mai ang. Hui…hah!!!!!!
- Dr. C. Lalrampana