Written by
- Lalchawiliana
Chhinga Veng. Ph: 8731916132

Aizawl sawn lovin khawpui thar kan mamawh tak tak ta!

Kan state khawpui ber Aizawl hi kan tawt lutuk ta! Tih ngaihna a awm ta lo a ni ber mai. Kawngpui lah hi a tih tlak awm chhun chu Chhim leh Hmar zawngin, zau lo tak hian pakhat chauh a kal ngawk mai a. A sirah foot path, Ke a kalna tur zimtein, in kal pelh theih ṭawk ṭawk hian a awm zeuh zeuh a. Chu pawh chu a khawthleng hian a zir loh vang ani ang. Kawng sir tawn tawnah ke a kalna tur a awm thei lova. Lirthei nena in tihpalh pawh awm ta se 'mahni side lam' tia sawi hleih theih lohna tur a tam hle mai. Tin,kawngpui kanna tur Fly-over lah chu a zau thei ngang lo va, te takte in kual kawi deuha siam angai a. A siamtute leh a ruahman tute pawh hian an thiam na rawh e. Kawngpui zau ngil tha takah nalh tak leh ropui taka siamtu atan an itawm hle mai.

Kan Aizawl khawpui hi a tir aṭangin khawpui atana ruahman leh duan a awm lo niin a lang a. Tunah chuan kan tawt ta lutuk a kalkawng a thlur tam thei bawk si lo va. A rem lai laiah kan in ek-beng a ni ringawt mai. Sawrkar lu pawh a hai a ni ang, an duh lo chung chung taxi-te pawh an intlan chhawktir ta hial a. Chuti chung pawhin city bus leh taxi te hlawk lohna tham ngawtin traffc a jam deuh reng tho. Kan mi hausa tam takte lah chuan in an sakin kawng an rawn nek emaw tih mai tur a ni a. An ram chin pawh ni mah se la, tlem han îp deuh hlawm se la chu kan kawng tawt zualpui chu a ziaawmin, thaw i-pik zualpui hi chu a ziaawm deuh tur.

Tunah chuan kan khawpui hian min zo ta lo a ni deuh ber mai. Khawpui han zauh leh zelna turin zawl ṭha leh hmun rem a awm ta lo va. Khawpuia awm hram duhte’n awih tak pangah lo chuan in sakna tur a awm tawh si lo va. Fur a lo thlenin lei min leh lei minin in a hnawl a, mi chuti zatin nunna an chan' tih chanchin kan hre kum tin mai. Inher danglam deuh chu kan ngai tawh a ni. Pu Rokunga’n, “A mawi mah ti ila, lunglai a dam lo” a lo ti tawh a. Kan Aizawl khawpui hi chei ṭhat han tum teh mah ila, a ṭha thei tak tak tawh lo a, a mawi thei tak tak lo a ni. Sum sen tamin awmzia a nei tlem tawh khawp ang. India ramah leh ram dangah te pawh hian khawpui thar din a lo awm tawh thin a, keini Mizoram hi chu kan pi leh pu te, mithiam te la awm mang loh lai ruahmanna ṭha tur pawh la hmu thui lem lo, hmanlai mi kan tih maite kha an ni a, tlang ram a awm kan ni bawk a, a khaw thlengin a zir lo bawk nen, kan khawpui Aizawl hian duhthu a sam lo nasa hle. A khaw thleng hian min zo tawh lo tih hi chu sawi pawh a ngai lo. Chungte a vang chuan kan ram hian khawpui zau ṭha zawk leh nuam zawk, ropui zawk hi chu kan mamawh tawh tak zet a ni.

(Pu Rokunga bawkin, “Mahse aw, Zawl hmun ṭha chu zawng ila, thinlai hnemtu tal ka tawng mahna”a tih lai hi ni awm takin Zopui City atana hmun ṭha ber leh rem ber nia lang Thenzawl hi Mizoram tan hmun laili a ni a. A ram a zawl ṭha a, Serchhip panna lamah khawpui dinna khawp turin ram rem tak mai thui takin a inpharh chho duai a. Aizawl lam aṭanga kalin Thenzawvl khaw thlen hmain ram parh zau ṭha pui a awm duai bawk. Thenzawl khaw chhim lam Lunglei kawng lam lah chutiang bawkin zawl tha a parh phei duai a, tuna Thenzawl khua tak pawh hi ‘veng sir’ dinhmuna ding daih thei khawpin a chhehvelah khawpui dinna atana ram rem a la zau a. Tuna Vety Farm hi chu hmun thengthaw zawkah sawn a la ṭul ang. Kawng atana remchang lai tura buh thar pawh hi it lovin sawrkarin leisak se la. Feet 100-in kawngpui kal tlang ruah mai se la, kawngpui bak chu in hmunah ṭhet leh se la, sum tam tak a lut leh dawn tho a. Khawpui chhungah kawng chu a zau thei ang berin kaltir thluah thluah se la, flyover a ṭul huna nalh ṭha taka dawh zung zung theih turin lo ruahman sa vek tur a ni a. A hual veltu lah chu mual hniam te te han rawt deuh a, department hmun atana itawm tak tak anni hlawm bawk a. Tin, tui a ṭha bawk a, lui lian deuh a hla lo bawk a. Aizawl hi Zopui City aṭangin a hla lo va, Zopui City nen a inkar kawng hi phei vek a ni. Kawngpui lian takin laih tlang ruah ni se la. Thenzawl aṭang hian Falkawn damdawiin lian a hla lo a. Thlawhna ṭumhmun tur pawh van boruak a inhawng zau bawk a, boruak a tha hle bawk. Kawng chhawng siamna tur pawh a la thengthaw zau bawk a. Duh anga ṭha leh mawi taka siamna tur pawh mithiamten lo ruahmanna sa se la. In sak pawh a theih chuan sawrkar ruahmanna in in ang thei ang bera sak ni se la.

Tin, chhûm zin ve ngai lohna ni a sawi, Lungrang tlang leh Zote tlangahte thlawhna tumhmun lian tak a awm theih hmel a. Hei hian khawpui a hnaih deuh a nih chaun Zopui City leh Lunglei inkarah tlang sang sei tak awmin mi ṭhenkhat chuan an sawi bawk a, hei hi chu mithiamte kutah dah ni se la. Hmun hla zawkah pawh a awm mai theih rin a ni. Thenzawl khua hi lirnghing kawngin a chhun lut ve lo niin a lang. Naupang infiamna leh intihhlimna tur hmanraw chi hrang hrang dah tel bawkin, upa ho intihhlimna turin hmun zau ṭha leh thengthaw a siam thluah thluah theih bawk ang. Khawpui leh a chhehvel chu khualzin mite hip thei tur zawngin buatsaih vek a ni ang a, khualzin mite hi koh luh leh sawm luh chawpte hi chu ṭhatpuina tham tak tak a ni lo va, ramin a ṭhatpui tur khawp hi chuan an rawn luh duhna turin a hipa hip luh a ngai a ni. Pangpar huan mawi tak par chi hrang hrang leh khualzin mite hip thei turin, tin chawlhbuk, a chung di, a bang leh a ṭhutna mau buatsaih ni bawk se la, Zopui City chu chutiang tura buatsaih nghal ni se la.

Kawng sir tawn tawnah motor tlakna dal ni bawk turin thingkung sava tlan chi te, a hnah leh a par mawi chi ni bawk, mi rethei leh harsa ten an duh tawka an ei ve theih turin thei chi hrang hrang ser lam chi te pawh phun ni se la. A inkar chu phun tur azirin feet 6 atanga 15 feet inkar danah te ni hlawm se la. A theih chuan Mizoram kawng a tam thei ang ber chu chtianga buatsaih ni se.

Tin, khawpui laiah chuan Pathian biak in lian tak leh ropui tak, khawvela sawi tham khawpa mawi leh ṭhain, kohhran leh sawrkar ṭangkawpin kum eng emaw chen an sak chu ding luah mai se la. Khawpui lai tak lo deuhah hmanlaia mi ropui tu emaw ber hming chawiin indoor lianpui, mi sing tel leng tur ropui takin ding luah mai bawk se. City park leh museum ram zau takah buatsaih bawk se la. A ṭul dan angin in ṭha tak tak leh ramngaw siamin William Williams-a lim leh Mizorama rawn luh kum leh a chanchin tawite ziakin. Tin, Pu Buanga te pahnih lim leh Mizorama an rawn luh kum leh an chanchin tawite ziakin. Mizorama harhna lo thlen kum leh a lo thlen dan chanchin tawi sapṭawng leh Mizo tawngin ziak se la. Rabi Jonathan Cahn-an Israel leilung a rawn ken leh Mizoram leilung a fin lai lem te, kan pi leh pu ten tuikhur kawng an hawn laia lamsul lanchhak lo kiang rawh u, kan pu Manashe thlahte kan lokal e an tih lai lem te, puithiam ten dawhkan/chhuar siam chawpa arpa hlui sen khaia an inthawina kan Pu Manashea thlah te kan ni e an tih lai lem te.

Winchestera an that lai lem te, a fanu Mary Winchester kan rama an hruai lai lem leh a kum te, British leh Mizo lal Suakpuilala ten sa-ui an tan lai leh an tanna hmun te. Lusei lal leh upa 300 rualin Japan do ve tura British flag an hel kual lai lem te, Denlung lalnu Ropuiliani sapho lakah a tlawm duh loh avanga lungin a tâng hlum lai lem te. British sipai leh Mizo inkap lai lem leh a kum te, Mizote’n Japan sipai an do lai lem te, Pu Churchill-a’n heng mite hi ralthuam nen kan la a, kan awp zui a, an chungchang thu hi rel fel lo chuan kan chhuahsan lo ang a ti lai lem te. Mizorama British bawrhsap hrang hrang lim leh an rawn awm kum leh an chanchin te, Mizo an ṭhen darh tawhte hui khawnn leh turin 1892 Jan. 29-a Calcutta Fort William-a rorelna pakhat hnuaia min dah khawm leh tura ro an rel lai lem te, Bawrhsap McDonald-a beidawngin mi lem a ziah leh a hnuaia lehkha a ziah, a thute nen tih lan tel ni bawk se.

Tin, Mizorama CM lo ni tawhte leh an chanchin tawi te, Chhurbura leh Nahaia lemte leh an thil tih te, India in NE tlang mite DNA test result rawn ziaktu ‘The Week’ magazine Sept. 12, 2004 lehkhabu te dahin, Chawngchilhi leh rul lem te. Heng thil chi hrang hrangte hi a tak ang thei ber tura duan leh siamin dah ni hlawm se la. Heng ka sawi bakte pawh hi thil dang tam tak a awm ang a, hmun pawh a duh zau hle dawn a ni.

Hengte avang hian Zopui City atan chuan Thenzawl ram hi a ṭha berin a lang. Khua a tlai hmaa a la awlsam lai hian sawrkarin khawpui atan mithiamte fel takin ruahmantir se la, a rei hi chuan a buaithlak ṭhin. Khawpui thli chu sawi tam lovin mithiamte kutah dah mai ila. Electric hrui hi lei hnuaiah kal tir vek bawk se la. Sports complex pawh lian takin ruahman se la, chung lam aṭanga han thlir pawhin khawpui mawi leh nalh lutuka duang turin mithiamte kutah dah tawh mai tur a ni. Zopui City-ah hian hnam bil boruak lak luh khap tlat a ni ang.

Hetianga Zopui City dintu tur atan chuan ṭawngkam mai ni lovin ram leh hnam hmangaih tak taktu, Pathian ṭih mi, mi corrupt lo an ni tur a ni. Chuti a nih loh chuan sum tam em em seng si hian phuailuai deuh, rintlak tak tak ni si lo, mipuite hnena insawi mâm chawp tumtute emaw, mi ṭhenkhatte hausakna lekah a chhuak mai ang tih a hlauhawm. Ram tan vanduaina lian takah a chang mai ang tih a hlauhawm hle a ni.

Zopui City siamna sum hi Central sawrkar aṭanga budget lo kal chauh hmang lovin, kan ram sawrkarin a lak luh leh a thar chhuah aṭangte leh ram dang aṭanga puihna te ni se la. Zopui City atan Thenzawl tluka hmun dang ṭha a awm hmel tawh si lo va, kum 4-5 lekah tluklehdingawn sawm chuang thar chhuak thei ngei turte’n buatsaih se la a ṭha hle ang.


- Lalchawiliana, Chhinga Veng. Ph: 8731916132