Tuna ZPM Party dinhmun dik tak nia lang (Neutral thlirna tlang aṭanga a lan dan)
Tuna Mizorama rorel lai party ZPM hi 2017-a din ṭan chauh, neutral mipuite’n kan party lian pahnih insawrkar chhâwk lai, MNF leh Congress-a an beisei ang ram rorelna fel an hmuh loh avanga 2023 MLA election-a enchhin atana an sawrkartir mai kha ni mah se, a ṭhang duangin a ruhrel pawh a len hmel ta hle mai. Mizote hian vanneih deuhna kan neih chu, duh huna party duh zawng thlang tling a, duh loh huna ar thla khirh vawrh ang ṭawka thûm dawt khawpa paih leh mai tham neutral mipui kan nei reng hi a ni.
Kan party lian sate laka mipui kan beidawn miau chuan party junior tê pawh kar lovah kan sawrkartir lawp mai a. Party lian chhe mai mai tawh lo tura indah hial tawhte pawh kan paih thûm leh ṭawk mai ṭhin a nih hi. Chu zia chu 1979 kuma PC party ding hlim kan sawrkartir thuai danah pawh khan a lang tawh a. Tin, tun hma lama heng party lian sa pahnih kan neih, MNF leh Congress te an sawrkar theih leh ṭhin chhan pawh kha neutral mipuite vote vang tho a ni a, sawrkar leh ngei tura an indah laia an rin aia nâa an tlak leh dawt ṭhin chhan ber pawh kha neutral mipuite hawisan vang tho a ni ṭhin tih pawh phat rual a ni lo. Tin, tun hma aṭanga kan party-te inbeih duh dan hi a chhiat ṭhan tawh em avang hian neutral mipuite hian beiseina neia enchhin atana kan thlan tlin tawh party-te chu opposition party-te’n eng ang pawhin beiin chirhtheh ngial ṭhin mah se, chu'ng sawichhiatnate chu ngaiah neihin chu party kan rinna chu kan thlauh phah nghal mai ngai lo viau ṭhin bawk.
ZPM party hrim hrim hi heti taka beih rawnna karah hian a ṭhang duangin a ruhrel pawh a lo lian chho hman ve ta viau mai tih chu an sawrkar chhung rei lo têa election awm neuh neuh result hian a tilang chiang khawp mai. An sawrkar hnua by-election leh election awm danga an chak lohna pawh hi opposition party-te’n an party mipuite ṭawng thlamuan nan leh a thlang tlingtu neutral mipuite rinna tihchhiat nan ṭawngchhan berah hmangin an han la vâwng viau ṭhin tak nâ a, khang election/by-election-a an vote hmuh (share) khan Mizoram puma ZPM party ṭhan duan dan leh a ruhrel len chakzia a hril daih thung a nih kha. Tuna ZPM, MNF leh INC party-te dinhmun chu heti zawnga thlir hian a dik ber ang.
VC/LC inthlan 2025
Kan sawi tawh angin nikum 2025 February-a VC leh LC election-ah khan ZPM party chu sawrkar lai party mah ni se, an elpui party lian pahnihte lakah chuan naupang chumchiap mai, neutral mipuite vote vang chauha sawrkar ve hlim hlawt kha a ni mai a. Chu bakah, VC/LC inthlan hi chu khua leh veng bil tê tê huap chauh a nih tawh avangin MLA election-a ZPM party thlang tlingtu neutral mipuiho khan party party sawi tawh lovin mahni khua leh veng ṭheuhah mahni chhung te, vengte leh ṭhenrualte lam an hawisan duak tawh ang a, ZPM chu sawrkar lai party ni mah se, an party a la naupangin an ruh a la no em mai a, chuvangin, thil awmze hre thiam chin tan chuan an chak phak kha a la rinawm zo ve lo viau mai a. Tin, khaw tin leh veng tinah politics lama mi hawiharh leh zei deuh chin chu party hlun pahnih MNF leh Congress party-te’n an insem zawh vek tawh avangin ZPM party unit hruaitute erawh mi hnuvaia a ṭo zawn khawm, politics-a la zei ve lo leh veikhawr tak tak vek an la ni lo thei lo va. An khingpui party pahnihte ruhrel len dan leh ṭan lak thiam dan ngaihtuah phei chuan pathumna bak an nih kha a rinawm pha lo hial a nih kha.
Chutihlaiin, rorel lai party ni ve ta fam chu khua leh veng eng emaw zatah party hlun pahnihte’n an la beih rawn ta dah a. Chuti chunga VC/LC seat la tam ber leh chak ber an la ni thei ta zel kha a mak viau zawk. Kha result khan hun rei lo tê chhunga ZPM ṭhan duanzia leh a ruhrel len chakzia chauh lo chu entir dang a nei lo vang. Ṭum dangah pawh VC/LC election hi chu MLA election nen chuan a inang tawh lo va, a khawhawi a dang daih ṭhin a nih kha. Tun hma deuh aṭang khan Mizoram chhung inthlanah hian party lian pahnih inbeihna mai lo chu sawi tham deuha party lian pathum inbeihna hi a la awm ngai lo va. Tuna, ZPM rawn len ve hnuah chauh hian a chak ber tur hriat thiam har khawpa party lian pathum inbeihna hi awm ta a ni chauh va. Chuvangin, kha VC/LC election result pawh khan a remchanna mual apianga ZPM party beih rawntu opposition party pahnihte chu a barakhaih ve hle chuan a rinawm e.
Heng kan sawi tak party lian pahnihte hian tuna ZPM Leader hi tun hma lam daih aṭang tawha Mizoram politics ruangâma lang ve tawh ngai lo tura man a, khen beh a, phûm bo daih tumin an hriam neih chi tinreng hmangin an bei nasa hle tawh ṭhin reng a nih kha. Mahse, an ching chau mai thei hauh si lo. Neutral mipuite tana mak deuh chu, 2023 MLA election-a khatih laia ruling party MNF leh opposition party lian Congress ten party piang hlim ber ZPM an beih rawn leh ta chat mai kha a ni a. Kha boruak khan ZPM party hian sawi thiam theih loh thuruk, an hlauh zawng tak ken a nei a ni ang tih a rin theih ta tlat nghe nghe a ni. An mawng a hlimsak vak ang a, saruaka bungbut a ṭul mai ang tih an hlau ni berin a lang e.
Dampa bial MLA by-election 2025
Nikuma Dampa bial MLA by-election-ah pawh khan a chunga kan sawi tawh ang tho khian ZPM chu ruling party ni ve bawk mah se, ruhrel leh pianṭo nghet a la neih ve hman tak tak loh avang te, Dampa bial hrim hrim kha MNF bial him sa a nih avang te, opposition party lian pahnihin an palian neih leh sum lamah pawh che thei hle tur ve ve an rawn theh chhuah laia ZPM chuan 2023 election-a tling zo tawh lo, an candidate zinga patuai leh âwmnêm ber pawla ngaih theih, hausa ve bawk si lo tho an rawn theh chhuah leh mai danah khan MLA pakhat neih belh leh ngawr ngawr chu thlakhlelh bera neih tawh lovin, an candidate tla tawh ngei hmanga by-election an hmachhawn ngam dan aṭang khan hnehna chan chu duh tho mah se, MLA neih belh tawh lo pawha an sawrkar chu ngelnghet tawk thova an inhriatna avangin an la thlamuang tawk tho tih a hriat theih a. Hetia kan sawi rual hian, an candidate kha chak an inrin loh vanga an theh chhuah a ni e, kan tihna a ni lo va, chak lo palh mahse an sawrkar ngelnghehnain a tuar phak dawn chuan loh avanga thlamuan rukna an nei tih erawh a hriat theih viau thung. Opposition party pahnih candidate-te pawh khan ruling party candidate kha an zuam ru hle tih pawh a lan reng kha.
Khati chung pawh khan opposition party pahnihte khan an beih rawn hle tho zawng a nih kha. Dampa bial khu, ram hmasawnna tur lam aia Sunday vawi khat sa leina tur pawisa pawha tihlungawi theih tak, minority tamna bial a ni bawk a. Hetihlai hian opposition party candidate pahnihte lah mipui thikthu chhiat tak tak hmaa a fawng lo chelh hrep tawh a, sum lama lo inla ngêlnghet sa tawh an ni a. Sum pawh an seng hnem dun fu tura ngaih pawh an ni. MNF candidate phei kha chu an party chhuanvawr tak tak, Pu Zorama ai pawha bûk rit zawk hial tur ni chungin, Hnahthial bialah footballer lakah a lo tla tawh nen, Dampa bialah zai thiam laka a tlak leh mai chuan ruh khawm tur awm lo leka tlak sawm vek hlau va, bawng insi ṭan taka mawngkaw thâ nen lama ṭang kha a ni a. Hetianga ZPM candidate-in sum, kum leh experience lama a khingpuite a thlauh avang khan pathumna aia a san kha rin ngam a har hle a ni. Chuti chunga 2023 kuma a vote hmuh a khûm dan leh a tling bera pawh a thlau tam lo hle khan Dampa bial lamah pawh ZPM chu a ṭhang duang hle tho tih a hriat viau a ni. Congress party candidate phei chuan a la thlau ve leh chhawng viau a nih kha.
12th LADC inthlan 2025
Nikum December-a LADC inthlanah lah khan party lian leh senior pahnih, MNF leh Congress khan party junior tia an hmuhsit ruk em em ZPM kha an hlau ru tlat pek kha a ni a. Anni chuan kan hlau lo chu an ti ngei ang. Mahse, an hlauhzia chu an beih rawn dan khan a tichiang tho a ni. Anni chuan kan beih rawn lo, an ti mai thei e. Mahse, party mi leh sa candidate tur tlakchham vang ni si lova khatia bial eng emaw zata party bil candidate dah a, kil thuma inchuh ngam lova bial ṭhenkhata candidate an han inṭawm vel kha chu hlauh vanga beih rawnzia dik tak chu a ni si. Kan hlauh vang a ni lo, ti se, uṭawk leh choak inropuisiak ang chauh an ni ang. Uṭawk leh choak inropuisiak pawh, choakin uṭawk chu hmusit takin, "Engati nge i vun kha a bawl hrup a?" a ti a. Uṭawk chuan, "Ka huai vanga ka thalfang tuarna a nih hi," a ti a. Choak chuan, "Huai si engati nge pukah i tawm kûk si?" a ti a. Uṭawk chuan, "Ka hlau a lawm," a ti leh si a. Uṭawkin choak hnenah, "Engati nge i dum zuar a?" a ti a. Choak chuan, "Ka lal vanga ka puan dum sin a nih hi," a ti a. Uṭawk chuan, "Lal si engati nge chaw ṭhing zawnga i vah dûk dûk si?" a ti a. Choak chuan, "Ka ril a ṭâm a lawm," a ti leh si a. Chutiang vel tho an ni ang, an dang chuang lo vang.
LADC inthlanah pawh khan khatianga beih rawn lo khan mahni seh seh mual hranah tiin bei ngam ṭheuh ni se la chuan, ZPM chu hneh takin a sawrkar leh mai dawn a nih kha. Khatianga an beih rawn chung pawh khan kha leh chen an lo lâm tawhna lâmtualah khan seat khat lek lek, MNF seat 8, Congress seat 7, ZPM seat 6-in an indawt thla thliai phak tho. Han uang vak thei tur chu an ni chuang hauh lo. Tunlai kan opposition party pahnihte boruak hi chuan Isua er rawn vanga Pilata leh Heroda inngeih ta te pawh kha an ang dawn dawn chu a nih hi.
Tun ṭumah chuan hemi chin chauh hi thlir kir rih ila. Kan sawi tak aṭang khian opposition party lian pahnihte’n an mi leh sate ṭawng thlamuan nan leh ZPM party chunga neutral mipuite lunglenna sâwi nghîn tuma an auhla chuam chham chhuah ziah, Sinlung Hills inthlan te, khawi khawi VC by-election result emaw te kha chu sawi ngai lo leh ngah saah ngaih mai theih vek an ni a, ZPM tan hlauh tur reng a awm rih lo ve.
2023 MLA election aṭang reng khan ram hmangaih vanga politics ṭha zawk deuh duhte chenna chin, Mizoram laili lam zawng chuan he ram hlui zia hi an nin tawh avangin kalphung thar lam an hawi mai a. Kalphung hlui lamho erawh chu tlema kilkhawr leh thlafêm lam chan chang deuh, kalphung hlui la pawisa lo deuh lamah an la inham tâng ve ṭâng ṭâng rih a. An chan chu hmawrfêm deuh mah se, an lawmpuiawm tho ve.
Tunlai ṭhangthar Gen Z kan tihhote hi chuan ram hlui zia kha an ning tawh. Chuvangin tuna kan opposition party-te game hman thiam ber, mi thusawi, a khingbai chauh la lek a, engtin tin emaw phuah bawm kual vel leh, mi ṭawng sual la lawk kual a, dâwt sawi hmang anga inchhuah tum kual vel te, mahni mawng khâk hmu si lo va, mi famkim lohna lai la vâwnga inchhuah thangtlâwm tum kual vel mai mai hi bengarawngah an thun tawh lo. Tute nge mi tak tak ni a, tute nge ram hmangaih tak tak, tih hi an thlir ber lai chu a ni ta. Hetiang a nih avang hian kumin April 21-a AMC inthlan neih turah pawh hian Gen Z-ho hawi lam lam an tling leh mai dawn a ni. Ramhlui ziaa experience neih ngah leh, politics tuinu hman thiam viau lam ai chuan, famkim lo rau rauah tute nge ram hmangaiha ti tak tak deuh, tih hi Gen Z-ho thlir ber chu a ni ta a nih hi. Hetiang hi ṭhangtharte rualawhna a nih tawh avang hian tuna kan opposition party-te pawh hian an ramhlui zia/thuam hi hlip a, kalphung thar thuama an inlih ve hma chuan sawrkarna chance an neih leh thuai chu a rinawm ta rih lo ve.
- Timothya pu Pachuau