Written by
KL Rochama

RORELNA DIK

October 9, 2019 khan, “Integrity - A way of Life” tih thupuia hmangin Mizoram sawrkar huaihawtin Aizawla Vanapa Hall-ah “Vigilance Awareness Week” hman a ni a. Chief Guest Pu Zoramthanga chuan thu sawiin, “ Diknain ro a rel theih nan Mizoram sawrkarin theihtawp a chhuah” a ti a.

Integrity-A way of Life tih hi “ Dikna nunphunga neih” tia dah a ni a. I han sawifiah dawn teh ang. Integrity chu “A pum, a phel ni lo”, “Famkim, a khingbai ni lo”, “Hrisel ṭha (sound), bawrhsawm lo” tihna a ni a. Dikna chu “Ngil, kawi lo” , “Fel (righteous), sual lo”, “Tling, tling lo lo” “Rinawm leh nghet (faithful and true)” tihna a ni. Bible-ah chuan “Thutak - Truth” tia dah a ni ṭhin. Hengte hi mimal nun leh hnam nun tehna atana hman a ni ṭhin. Entirnan, mihring hian thlarau, rilru leh taksa kan nei a. Hengte hi ngaihpawimawh bik leh ngaih pawimawh loh bik nei lova kan hman chuan in pumkhatin an thawkho thei a. Hei hi “wholeness” an tih chu a ni. Hetiang nun nei roreltu rorelna chu a dik a, a nghet a, a him a, ramah muanna, hmasawnna leh intluktlanna a awm ṭhin a ni. 

Mihring rilru hi bawhchhiatna sualin thal ngul rul angin a kaikawm tlat a, a ban phak tur a ban phak lova, a tling lo a ni. Thil ṭha hriain tihduhna nei mah se a ti thei tlat si lo a ni. Paula chuan, “Ka chetdan hi ka hrethiam lo ve; tih ka duh chu ti lovin ka huatzawng chu ka ti tlat ṭhin...thil ṭha tihduhna nei ṭhin mah ila ka ti thei si lo” (Rom 7:15f) tiin ama tawnhriat a sawi a. Rilru kawi hi engtinnge kan kawih char ang tih a tawp lamah kan la sawi ang. 
Chumi hmain Pathian leh khawvel mifingten dikna hi engtiang takin nge an lo ngaih pawimawh tih sawi ang. 

Kum 3400 liam taah khan Mosia chuan, “Lalpa Pathianin ram a pek tur che u hi nungdama in luah theih nan dikna chauh in um tur a ni” (Deut 16:20) tiin Israel fate a hrilh a. Mosia thu hi an awih loh avangin Aigupa saltanna aṭanga Pathianin a hruai chhuah mi 6,00,000 chuang kha Josua leh Kaleba tih loh chu Kanan ram lut lovin an thi vek a ni. Dikna chu damna a ni a, diklohna chu thihna a ni. Kum 2300 kal taah khan St. Augustine-a chuan, “Kingdoms without Justice are like criminal gangs - Dikna awm lohna ram chu misual kutah a awm ṭhin (Augustine: City of God Book IV, Chapter 5) “ a ti a. 

Mi dik famkim, sualna reng reng nei lo, Pathian Fapa thiam loh chantirna khawvelah hian dikna chu rahbehin a awm a, diklohna (corruption) lalṭhutthlengah chapo takin a ṭhu a. Kohhran mite ngei pawhin kan intlawnsiak mek a nih hi. Pathian leh mihring puite theihnghilha mahni ṭanghma haina hi duhamna a ni. Duhamna hi Bible chuan ‘milem biakna’ a ti (Kol 3:5). Kohhran member zingah “Pathian ngaihsak anna nei, thiltihtheihna ring si lo” (II Tim 3:5), lemchang, Isuan Pharisai vervek a tih ang, milembia engzat tak awm ang maw? 

Engtinnge rilru kawi chu kan kaih char ang a, engtinnge rorelna dik chu kan din theih ang tih tawite sawi ang. Pakhatna: Ngaihtuahna tak tak hmanga kan harsatna bul chhuichhuah. Pu Sainghinga khan, “Chama, thinker kan mamawh” a tih hi kum 50 hnuah pawh ka la hre reng ṭhin. Ni e, Mizote hian chik taka thil ngaihtuah kan peih lo. A chhan nia lang chu, kan pi leh puten sakhua an vawn kha theology sang tak a ni lo va, ‘abstract thinking’ hman a ngai meuh lo. 

Kan eizawnna leh nitin khawsak a mawl vang a ni: Chhungkaw tinin lo kan nei e, kumtharah kan vat a, chap kan hal a, buh kan tuh a. Lo kan thlawh zawh hnuah favang awllen laiin pahovin, “Khawi luiah nge ngawi kan dawh ang?” tih an ngaihtuah a. November thla a lo de a, buhseng turin kan inbuatsaih a. Thlam thuam ṭhain Fasuarte kan siam a. Pa ramvachal deuhten beai leh sahdal te an kam a. Hengte hi ngaihtuahna hman ngai lo, kum tina kan tih ṭhin a ni. Paho ṭhukhawmin an ngaihtuah chhun chu, “ Nakumah khawi ram nge kan neih ang?” tih chiah a ni. Hetiang boruaka lo cheng ṭhin kan nih avangin Kristian kan nih hnuah pawh tih tak taka chatuan thil ngaihtuah kan harsat a ni. 
Israel fate pawhin an hnam nun tlachhia siam turin ngaihtuahna an hmang thei lova. Zawlnei Isaia chuan, “Ka mite chuan an ngaihtuah lo ve” tiin na takin a dem a ni (Isa 1:3; 44:48). 

Chatuan nun neia inngaite leh zirtirtute hian, “Tun aṭanga kum 100-ah” tiin hisap an nei ngai lo a ang hle. Sawrkar hotute pawh hian ‘Vision 100’ chu sawiloh, kum 5 hnua inthlan lehah engtinnge kan tlin theih ang? tih bak an ngaihtuah ngai meuh lo. RH Tawney-an “The church ceased to count because the church has ceased to think - Kohhranin thil a ngaihtuah tak tak peihloh avangin a pawimawhna a hloh a ni” a tih hian kan Kohhran dinhmun a hrilhfiah chiang hle awm e. 

Pahnihna: Tih tak takna. Chik taka thil ngaihtuah ngai lo chu tiau dupa in sa ang an ni. An ho va, an pawnlang a, an nghet lo a, an tlo thei lo. Integrity leh diknaah chuan tih tak takna te, thutak leh rinawmna te, taihmakna te, chhelna te, teirei peihnate a bet tlat a ni. Tih tak taka thil ti tur chuan ‘damchhan’ (purpose of life) hriat chian a ngai. Damchhan kan hriat hnuah ‘tum mumal neih’ a ngai. Paula chuan Olympic-a intlansiak nen intehkhinin, “Tlan chhan mumal hre lo lovin... Krista mi man chhan chu ka man thei dah lawmaw tiin a umin ka um zawk a...tiam chin (goal) lam chu ka pan ṭalh ṭalh a ni” (I Kor 9:26, Phil 3:14). Paula hi chuan a damchhan a hre chiang a, chumi ti hlawhlting tur chuan tum (goal) mumal tak a nei a. “Intihsiakna ṭha chu ka bei zo tawh a, ka tlansiakna kawng ka hlen tawh” (II Tim 4:7) a ti thei a ni. Isua pawhin khawvela a lo kal chhan ‘mission’ a hlenchhuah hnuah Kraws ler aṭangin “A kin ta” tiin a auchhuak a ni (Joh 19:30.)

Chatuan khawvar eng aṭangin han thlir ila, mi tam tak chu damchhan an neih leh neih loh ngaihtuah tak tak ngai lo, awm ve tawp an ni. Hetiang mite hi nung tihtlak an ni lova, an ‘awm (exist)’ ve ringawt a ni. Khawvelah hian engvangin nge ka lo pian a, eng ti turin nge ka nun ve tih ngaihtuah ngai lo chuan a damchhan a hre lo va, tum mumal a nei lova, beisei tur pawh a nei thei lo. Tih tak taka ngaihtuah tur a neih loh avangin ho takin a nung a; nun nghet a nei thei lo. 

Rev. Thansiama’n, “Kan pawnlanzia hi a thuk a ni” a tih hian a hrilhfiah awm e. Nang, enge i damchhan? Pawisa? Ni lo, In ṭha? Ni lo, ram ṭha? Ni lo, dinhmun ṭha? Ni lo. Luka bung 12 a Isuan mi hausa chanchin a sawi khan hengte hi a nei vek. Mahse, “Mi a, zaninah hian i thlarau an laksak dawn che a ni, i thil dehchhuahte kha tu ta nge ni ta ang le?” tih zawhna hi a chhan a ngai tlat. I chhang thei bik em? Pathumna: Thihtiha lantir. Integrity leh dikna hi ṭhu chunga, “A dik khawp mai” tih a tawk lo; thiltiha lantir tur a ni. Mizo zingah thusawi thiam kan tam a, thiltih thiam kan tlachham. Thlarau ze hrang hrang changa ṭawng hriatloh nena phul bual ṭhin, Korinth Kohhran chu, “Pathian ram chu thuah a awm lo va, thiltihtheihnaah a awm zawk a ni” 

(I Kor 4:20) tiin Paula chuan a zilh a. Nikhat chu Juda Dan hremi Isua hnenah a lo kal a. “Zirtirtu, chatuana nunna nei turin enge ka tih tur?” a rawn ti a. Isua chuan misual kut tuar, Jeriko kawngsira thi­chhawnga let reng, Samari miin a chhar a, ama pawisa leh damdawi hmanga a enkawl thu a hrilh a. “Nangpawh chutiang bawk chuan va ti ve rawh” (Lk 10:25ff) a ti a. Mosia dan leh Kohhran thurinte vawngbel hluau, Pathian duhzawng tih nana hmang si lo hi Pathian chuan a dem a ni. 

Entirna dang. Ephesi khaw mipuite chu, “Pathian ngaihsak anna an nei a, nimahsela a thiltihtheihna chu an awih lovang” tiin Paula chuan Timothea a hrilh a (II Tim 3:5). Mizorama Kristiante hi enge kan an aw? Pawnlam landanah chuan taima, tlawmngai, inkhawm leh zaikhawm peih, thawhlawm thawh ngaisang, ramthim vei, mahse a pawimawh ber, ‘Thlaraubote Krista hnena hruaitumna nei hauh silote’ kan ni si. 

BJP sawrkar chuan Kohhran hmelma ang hiala Zofaten kan ngaih, BJP hruaitu lawk hlir Mizoram Governor-ah a rawn dah a. Kan lo sawisel anga, ‘Haw rawh se’ kan ti dawn nge? Paulan Court chhung­ah ram awptu lal Agripa chanchin ṭha a hrilh ang khan kan hrilh ve dawn zawk? 

Heti khawpa ringlo miten Pathian ringtu nia inchhal Mizoram Kohhran hote min zuam ta hi, ‘Khawiah nge i Pathian?’ tia kan inzawh a va hun ta ve! 

- KL Rochama