Written by
- Rochamliana
Thakthing Veng

SMART CITY MISSION



Ka hriat dan hi a sual loh chuan kum 2017-ah Aizawl khawpui hi Smart City Mission (Phase III) in a tuam tur zinga thlan a ni a. kum 2019-ah Aizawl Smart City chu bul tan a ni a, hna thawhna (project implementation) atan Rs. 2053 crore vel zet ruahman a ni na a, hemi atang hian Rs. 500 crore vel bawr hmuh niin a lang a, a hnarkaitu ni turin Aizawl Smart City Limited (ASCL) pawh din a ni.

Smart City Mission kalpui hun hi vawihnih vel emaw pawhsei anih hnuah March 31, 2025-ah khan a project hi a tawp ta niawm tak a ni a. Amaherawhchu, hna kal laite a awm avangin state thenkhatah chuan sum pek chhuah tawh sa hmangin hna kalpui zui a ni a, state thenkhat chuan state sorkar sum hmanga thawh chhunzawm tura a hun pawtseite pawh an awm niin a lang a. Ministry of Housing and Urban Affairs chuan Smart City Mission hmanga din leh siam, entirnan, Integrated Command & Control Centre ang chi te hi Special Purpose Vehicle (SPV) hmangin enkawl zui theih nise tiin rawtna pawh a siam nghe nghe niin a lang bawk a.

Engpawhnise, kum 2019 atanga chhiar chuan tunah hian Aizawl Smart City Mission hi kum 7 zen zawn kalpui a lo ni ta a. A lehkha lamah te leh sorkar lam tehna dang dang atangte chuan ram pumah keini hi a titha pawl takte pawh chu kan lo ni mial thei, chu lam chu mipui nawlpuiin kan hriat ve chin chu a thui vak lo. Mipui mimirin buklung kan khaina ber tur erawh chu kan mita kan hmuh theih atangin a ni lo thei lovang, “Aizawl Smart City Mission hi Aizawl khawpui hian a smart phah em?” tihte, “Kan smart phah nge kan hnawk phah, kan phuailuai phah zawk?” tihte chu kan tehfung tur a ni dawn a ni.

A ziak lam kan chhiar chuan Smart City Mission hi nasa tak a hlawkpui tur chi a ni a, khawpui hmelhmang pawh hmuh theih a siam danglam kuar tura ngaih a ni. A tihtur, a hmachhawp zingah a awmsa thawmthat (retrofitting) te, a hlui a thara thlak (redevelopment) te, la awm lo din thar (Greenfield project) te a tel niin a lang a. Chungte hmang chuan khawpui ruhrel thuamthatte, hmun awl tangkai zawk siamte, humhalh tur chi thil hlui humhalhte, khawpui mawina belhchhahte, chetvelna leh veivahna tha leh awlsam zawk siamte, himna lam ngaihtuahte, faina leh thianghlimna leh hriselna kawnga hmalakna te bakah thildangte pawh a hnathawh tur zinga mi an ni, a huang a zau khawp mai.

Vanneihthlak taka Smart City Mission hmanga thawmthat leh cheithar leh tuaihnum tur zingah Aizawl khawpui thlan anih khan mipui kan lawm hle a, beiseina sang tak nen kan thlir nghal anih kha; kan Aizawl khawpui pawhin hmel thar, hmelhmang tha zawk leh duhawm zawk a put phah beiseina a lian hle a ni.

Kum 2017 khan Heidelberg University leh Observer Research Foundation buatsaihin Aijal Club-ah Aizawla Smart City Mission kalpui anih dan tura duhthusam leh beiseina chungchang zirhona (workshop) neih a ni a, thil tam tak sawiho a ni. Hei hi School of Planning and Architecture, New Delhi-te, Indo-German Chamber of Commerce-te, Gottingen University-te, GIZ-te, Mizoram University-te leh Friedrich Naumann Stiftung für die Freiheit-te thawhhona a ni ber a. Khatih hunlaia Mizoram Governor Lt. Gen. Nirbhay Sharma (Retd.) in workshop kha a hawng nghe nghe a ni.

Tichuan, kum 7 vel an han beih lauh lauh hnuah, a project pawh a tawp chhoh mek lai hian chutiang dinhmun chu kan thleng ta em, mipui beiseina chu a hlawhtling thawkhat nial nual tal em, kan khawpui hian a nawm phah sawt em tih chu a chhunga cheng mipuite leh min rawn tlawh thintu kan mikhualte leh a zira zir mi thangthar mithiam zawkte chhan atan i khek phawt mai teh ang u.

Aizawl Smart City Mission in khawih tel se tia awmhmuna duhthu kan lo sam ve thin, hman atangin kan hotute bulah pawh a remchan hun apianga a thunawn ang hrima kan lo chham ve fo thin thil pahnih a awm a. Chungte chu Smart City Mission-in a hma tur zinga ngaih, ‘urban mobility’ tihte, ‘streetscape improvement’ tihte, ‘promoting resilience’ tihte, ‘safety and security’ tih huangah te pawh rin luh theih tura ngaih a ni nghe nghe a.

Pakhatna chu Aizawl khawpui chhunga kawngkawi/kawngkual lai, a thenah chuan kawng te zawkin kawngpui a pawhna junction laih zau leh siam rem chungchang a ni. Tunhma in khawpuiah lirthei veivak a tam hma chuan heng kawngkual laite hi ngaimawh tura ngaih pawh a ni lo mai thei, tunah erawh chuan khawpui kawtthlerah chuan heng lai hmunte hi siam rem tul ber zinga mi an ni ta. Entirnan, Kulikawn Biak In kawtah kan tlan chhuk a, Mission Veng lama kual chho turin kawng tawp retah zim deuhva zuk kual a tul a. Lehlamah lirtheiin rawn kual ve an tum phei chuan a inhnawh a, a zingzum lai a zim si a, innghah a ngai a, hnungtawlh te a tul a, kawngpuia lirthei tlan thlengin a nghawng buai fo thin.

Hetiang ang hi Aizawl khawpuiah hian a awm nual a ni, a zavaia khawih a rem lo anih pawhin a lun zualte tal hi chu siamrem an tul ta hle. Kulikawn bakah Chaltlanga Tourist Lodge panna kawngin Dawrkawna kawngpui a rawn finna, Bawngkawn lama kual thlakna te, Vanapa Hall kawt kawngpui atanga MIZOFED Petrol Pump-a kual thlakna te, Dawrpui Vengthar atanga Dinthar Venga kual thlakna te, Lengpui Airport kawnga Hunthar Veng kawngkual laite, a thlang deuhvah Hunthar Veng atanga Company Peng kawngpui zuk finna te, a dangte pawh a awm thei ang. Heng lai hmunte hi khawih turin mimal ram tihbuai tur a awm hauh lo va, vantlang kawngpui ni sa reng laih zau leh siamrem tur a ni. Nuamsa zawka lirtheite an inpelh zung zung theihna turin a zingzum lai zel hi engemawzat paihin, kawngkual zau hek hawk taka siam theih vek an ni a, kawtthler nuam zawk a siam theih a ni. Kan hotu hmasate hmalakna, Republic Venga Pi Pangi Pengte, Vaivakawn junction-te siamthat an nih hma leh siamthat an nih hnu innawm hleih zia, an tangkai zia leh mipui tana a him hleih zia chu mitin hriat a nih hi.

Pahnihna chu Durtlang kham, Chaltlang kham leh Ngaizel kham atanga lung tla thin chungchang a ni. Henglai hmunah te hian mi engngemawzatin vanduaina an lo tawk tawh a, nunna hial chan phahte, ramtuileilova awm phah ta te an awm a, a pawi em em a ni. Henglai hmunah te hian vanduaina a lo thlenin kan ri hlut a, kan sa mur mur a, kar lovah kan reh san daih a! Tawngthuchhelovah, tu chungah nge a tlak leh dawn kan hre hauh lo, nang leh keia chungah pawh a ni thei, kan chhungte pawh a deng awk thei, tuman kan hre lo.

Smart City Mission hian khawpuia chengte tan nun nawm zawkna tur, chetvelna kawnga awlsam zawkna turte leh mipute tana himna tur ngaihtuahte hi a tihtur pawimawh zinga mi a ni a. Project hnukhawi lam tawhah vung thar chhuah a rem ta chiah lo anih pawhin heng thil pawimawh pahnihte hi chu sawrkarin ruahmanna dang atangin umzui thei se, mipuite tan chuan a lawmawm ngawt ang.

- Rochamliana, Thakthing Veng