Written by
- Zobiakvela (Masena)

CONGRESS, MNF, ZPM TEN Kuthnathawktute iptea pawisa an thun dan

Party tin hian kuthnathawktute hmakhua an ngai vek mai a! Sorkar kal ta te leh tuna mite hian mi rethei te hmakhaw ngaihtuah lamah te, kuthnathawktute dinchhuah vena tur programme & policy te an nei ṭha hlawm em em vek a. Ṭanpuina pawh a takin an lo pe nual tawh hlawm! An hmalak tawh dan ṭhenkhat i’n tarlang teh ang.

CONGRESS NLUP:

NLUP hmasa '₹ 30,000 sem' a liam hnuah, "NLUP ṭhami cheng nuai khat" kha a lar a. Mipui pawhin kum 2008 khan an bawh kher mai, MLA 32 an pe a! Sorkar tûka NLUP nuai khat pêk min tiamtute an ni a. Chu erawh chu, december ni 11, 2008-a Congress sorkar lakluh a nih aṭanga a kum 2-na, January ni 14, 2011-ah NLUP khuh hawnna (launching programme) Vanapa Hall-ah an buatsaih thei chauh!

NLUP hawn ni, Jan.14, 2011 chu "Kuthnathawktu te Ni"-ah puangin, AMFU te nen kumtin hman zui an tum kha a ni a. Nimahsela, sorkar lai ber khan a mangnghilh zauh zauh thung! ‘Pilot Project’ angin a tir lamah NLUP kha kalpui ni mah se, a hnu lamah a hlawm lianin an kalpui thuai a.

Kum 2011 census-ah Mizorama chhungkaw awm zat chu 221,077 a ni a. Chumi zinga chhungkaw 168,737 hnenah NLUP kha Congress khan an pe hman tlat a! Chu chu za zelah 76.32% lai a ni. Kut hnathawktute ipte-ah pawisa an thun hnem hman hle tihna a ni. Mi chhumchhia te hnena an NLUP pek zat ngaihtuah hian ‘first division’-ah an pass phâk a tih theih hial awm e! Khatih lai Chief Minister, Pu Lal Thanhawla’n NLUP pêk kawngah sorkar chuan a tih tur a ti a, kan hlawhtling. A taka hlawhtlinna chantir theitu chu a dawngtu (beneficiaries) te an ni, a ti nghe nghe.

NLUP atana central (CCEA)-in pawisa hman a rawn phal sak zat kha cheng vbc 2896.91 lai a ni a (RTI zawhna). NLUP trade hrang hrang zingah Taxi, Auto-rickshaw, Furniture khâwl, Desktop Publishing, bawng, vawk, kel leh ár vulh etc ang-ah te kha chuan, a project atana pawisa ruahman zat ang pek an nih khan, an hlawhtling nghal ang pawhin a sawi theih mai awm e.

Chutih rualin, sorkar official lam te hman tur, an vei vahna ilo atana Bolero 53 lei sak etc tih vel kha chuan NLUP hmai a ti bal ve hle thung a. A tlangpuithu chuan an ti chhe hran lo. NLUP bawng talhtu pawh Jail ah an khung hial a! Biate nu pakhat Pi Ṭhuampuii chuan, “NLUP hi sawisel suh u, kan Leilet bial ṭhenkhat hi bial khata siam kan duh a, kan tlin si lo! NLUP ₹ 150,000 kan dawng a, JCB ruaiin, bial khatah kan sawikhawm a, kumtin kan buh thar pawh a pung nasa..” a ti.

MNF SEDP :

MNF te hian kum 2013 khan SEDP chu MLA inthlan hma lawk, July ni 8, 2013-ah an tlangzarh a. A chawpchilh vang nge, mipuiin an hre bel hman lo hle a, inthlanah MLA 5 an nei! SEDP hnuhnung zawk erawh chu inthlan hma kum 2017, march ni 23-ah an peih hman a. Zoram dung leh vangah an feh chhuahpui tam hman bawk a. Inthlana an tlin chhan (factor) lian ber pakhat a ni ang.

“SEDP nuai thum” dawng tura inzirtirna kha a lar a. MNF SEDP (programme & policy) bu-ah leh an Manifesto-ah ‘cheng nuai thum’ erawh chu tarlan a ni lo. Nuai thum ngawr ngawr kha mipui mit fûkna a ang a! Mipui hmaah pawh an president chuan nuai thum sem sáwm dan tur chungchang a sawi chipchiar thiam hle.

SEDP chu kum 2018-a sorkarna an siam chhan zinga a laimu a ni miau a. Budget-a an dah dan :

2019-2020-ah ₹.750 crore,

2020-2021-ah ₹. 513 crore,

2021-2022-ah ₹ 400 crore,

2022-2023-ah ₹ 700 crore,

2023-2024-ah ₹. 595 crore an dah a ni.

Mipui iptea pawisa an thun dan (family oriented) erawh chu :

2020-2021-ah ₹ 300 crore,

2021-2022-ah ₹ 300 crore,

2022-2023-ah ₹ 350 crore,

2023-2024-ah ₹ 300 crore (ṭul bik atan vbc ₹ 25).

2023-24’ ₹ 300+25 crore erawh hi chu an khawih hman ta lo a ni.

SEDP kha a mi nâwlpui kuta an pek hmain, ‘Pilot Project’ angin an kalpui phawt a. Vawk vulh chhungkaw 220-te hnenah ₹ 300,000 (nuai thum) zelin an sem hman a, a vaiin ₹ 66,000,000/- an ipte-ah an thun sak. Ar ‘Broiler leh Rainbow Rooster’ vulh chhungkaw 800 te hnenah ₹ 150,000 zelin, a vaiin ₹ 120,000,000/- an pe bawk. Sericulture hnuaiah chhungkaw 425 hnenah ₹ 150,000 zel, a vaiin ₹ 63,750,000 kuthnathawktute Ipte-ah a thun sak bawk. "SEDP Pilot Project"-ah hian chhungkaw 1445 te chuan an dawn tur zat pawisa an dawng kim hman a. A vaia an pawisa dawn zat hi Rs. 249,750,000/- a ni.

Ti hian, MNF sorkar liam ta khan an flagship programme SEDP aṭanga mipui iptea pawisa an thun zat chu, Covid-19 pandemic-in a kârcheh chungin ₹ 975 crore vel a ni.

ZPM CM SPL PACKAGE :

ZPM sorkar chuan, Sawhthing, Hmunphiah, Aieng leh Hmarcha lei an tum dan, MLA inthlan hma aṭangin a lar a. ‘Pawisa sem/ a thlâwna sum sem’ chu titawp tur ang leh mahni thawh rah seng turin an policy an zuar thiam hle!

ZPM flagship programme-ah hian thil pahnih ‘Chief Minister Special Package’ leh ‘Hand Holing Policy (bana kaih)’ a awm a. ‘Bana kaih’ an tih erawh hi chu sawi chiam pawh ngai hran lo, Bank lamin loan an pek chhuah ṭhin pangngai a ni a. ‘CM Special Package’ zawk hi mipui mimir ban phâka an chhawp chhuah chu a ni.

Chief Minister's Special Package Grant hi NLUP leh SEDP pawisa ang tho kha a ni. A chhan chu sorkar-in hmuhlet beisei loa kut hnathawktute bul ṭan nan pawisaa a ṭanpuina ang chi tho kha a nih avangin. ZPM Chief Minister Special Package diltu zat hi mi 29,571 an tling thawh a, (Hei ai pawh hian an pung tawh mai thei). Tun thlenga pek zat hi mi 2255 an ni. Dilna lut aṭanga pek zat, za zela chhutin 7.62% chauh a ni thung!

Chief Minister Special Package hi ₹ 1,00,000/- thleng pek theih tih a ni ṭhin a. Phase II kalpui ṭan leh mekah ₹ 50,000/- ah tihhniam tur a nih hmel. Hei hi Rulh ngai lo, a thlâwna pek a ni a, ‘sem policy component’ an lo tih ṭhin tho kha a ni.

Hand holding scheme : RTI chhanna aṭanga a lan danin Hand holding hnuaia ‘loan’ dilna hi mi 11,439-in an thehlut tawh a. Bank lam hian mi 249 hnenah loan an sanction tawh. Dilna lut aṭanga loan pek zat, za zela chhutin 2.17% chauh a ni. Loan pek chhun te hi Bank hrang hrang te’n scheme an kalpui sa–KCC, PMMY, MUDRA, Allied Agriculture Term Loan, PMFME, PMEGP te a ni.

A awmzia chu Bank lamin loan an pek ṭhin dan pangngai, pêk ngam leh tlaka an ngaihte chauhvin loan an hmuh theih ang chi, chu chu ‘Hand Holding Scheme’ hnuaiah an rin lut ve mai a ni. A tuamna kâwr chu a mawi a, a takah erawh thil kalphung pangngai ni sa, bank in loan pek tlaka an ngaihte thovin loan hi an hmu tihna mai a ni bawk.

Sawhthing : Economic Survey 2024-2025-a a lan danin kum kalta (2025)-a Sawhthing chin dan :

Ram – Acre 40,550,

Chingtu – 25,327 family,

Chin zat – 169,395 quintals.

Thar tura beisei – 11,85,765 qtls.

(Qtls. khatah quintal 7 vel tal chhuak tura chhûtin, Qtls. 11,85,765 thar chhuak tura ngaih a ni.)

Chumi aṭanga sorkarin a lei zat chu Quintal 3,38,351.82 a ni a. Thar chhuah zat aṭanga za zela chhutin 28.53% vel chauh sorkarin a lei sak tihna a ni (pass mark hnuai lam a ni). A bak, lei loh emaw, hmun danga hralh, chawh loh emaw, a chi-a dah quintal 8,47,413 zet a la awm tihna a ni. “Sorkar-in sawhthing a lei zo vek” tia han tlangaupui chiam tur chi a nih hmel loh.

1st December 2025-a Chief Minister Pu Lalduhoma hova Mizoram Agricultural Marketing Board ṭhutkhawmnaa tarlan dan chuan sorkarin sawhthing a lei – Quintal 3,38,351.82 ah support price pek zat chu ₹ 1,37,72,04,477.50 a ni.

Ti hian, ZPM sorkar-in kuthnathawktute iptea pawisa a thun zat tlangpui chu Chief Minister Special Package-ah cheng nuai khat zel pe ta se, mi 2255-in an dawng tawh a, ₹ 225,500,000 a ni a. Sawhthing-ah price support ₹ vbc 137.72 nen, a vaiin vaibelchhia ₹ 160 vel kuthnathawktute ipte-ah an thun sak tawh bawk a ni.

Party pathum – Congress, MNF leh ZPM ten kuthnathawktute ipte-a pawisa an thun dan tlangpui chu ti khian kan hre thei awm e.

- Zobiakvela (Masena)