Written by
– Sarika
MDSA Committee Member

WORLD DOWN SYNDROME DAY CHIBAI KA BUK VEK A CHE U

Vawiin Dt. 21st March, 2026 hi khawvel pumah Down Syndrome Day a nih avangin ka fapa neih chhun Sanskar Sharma (down syndrome) chanchin ka rawn share ve dawn a ni a. Down syndrome fa pawm zawng zawng tan ka thu ziak hi ka hlan e. Sanskar-a hi ka fa neih vawi 2-na a ni (a ute hi phir hmeichhia an ni). Ka pai chhung hian insawiselna leh harsatna engmah ka nei lo a, Pathian remruat angin 26th January, 2010-a piang tur kha 31st December, 2009-ah Durtlang Hospital-ah a piang a, a pian hlim hian kg 3.150 a ni. A pian hlim aṭangin NICU-ah kan awm nghal a, ni 10 chhung kan awm a. NICU-a a awm lai hian a tlei lutuk a, hnute ngen nachang hre lo, mu char char reng bawk si, a hmel lah Mongolian hmel dik tak meng zim, hnar ngul phek leh ngo var hlang a ni a. Kan naute hmel tur ang a ni lo, a ute leh kan chhungkaw hmel anna awm lo reng reng a ni. A pi lo kalin naute a hmuh veleha a sawi chu, “Hei hi kan naute a ni lo ang, a hmel hi Mizo naute a ang lutuk, mi dang naute nen an thlengsak che a ni lo maw?” min tihsak a. Kei pawhin ka rilru chuan a hmel chu mak ka lo ti ve hle bawk a.

NICU-a kan awm chhung hian mi dang ho chu naute hnute kham lo an buaipui em em laiin kan naute chu a mu reng a, rilṭam engmah hriat lohvin kan awm a. Nurse duty-te bulah ka ngaihṭha lo chuan ka zawt a, “Ngati nge kan naute hi hnute ngen nachang a hriat ve loh?” ka ti a. “Naute fel a nih kha”, tiin min chhang mai ṭhin. Chutiang chuan ni 10 hospital-a kan awm hnuin ni 11-naah kan chhuak ta a. In lama kan haw hnu pawh hian ni khatah darkar 20 vel a mu a, hnute a fawp thiam lova, fian tein kan pe mai ṭhin. A zawi em em a, a kutphah leh ke te a thap bawk. Thla 3 a nihin a ring a la tung lo va, doctor bulah kan kalpui a, “I naute hi down syndrome a ang e,” a lo ti a. A awmzia ka hre si lo va, ina kan haw veleh ka Google a, kan zawng khawm nasa a. Mahse, doctor-te’n engmah min hrilh bawk si loh avangin a nihna chu kan pawm thei lo. Doctor dang bulah kan kalpui leh a, ani chuan down syndrome a nih thu min lo hrilh ta a ni.

Hemi thu ka hriat hian min tina em em a, engtin nge ka haw pawh ka hre mumal lo. Ka ṭap a, ka pasal leh ka chhungte bulah pawh doctor sawi ka hrilh a. Ka lungawi theih loh avangin Siliguri-ah te, Kolkata-ah te inentir leh turin kan kal a, ka mangang si, tih theih kan nei si lo. Keimah ber hian natna chi khat angah ka ngai a, chuan Mizoramah naupang doctor-ah ka entir leh a. Doctor chuan Gilead Special School-a kalpui turin min lo hrilh a, “Therapy te an lo pe ang a, zawi muangin hma a sawn thei ang,” a ti a. Thla 9 a nihin Gilead Special School-ah kan kalpui ta a, OPD-ah rei tak therapy kan lak hnuin school-ah chuan kan in admit ve ta a ni. Sanskara hi nau fel deuh a ni ṭhin a, naupang pangngaite angin a ṭhan chhohnaah a thil tih theihte tlai deuh mah se, mi dang aia a khawtlai kha ka phal loh avang leh miin engtin nge min en ang tih kha ka rilruah a awm ṭhin avangin theihtawpin ka kaihruaiin ka zirtir ṭhin. Zanah khumah kan mut hi zingah chuan chhuatah a lo mu ziah ṭhin. Ei leh in lam pawh harsatna kan nei ngai lo; pek ang ang hi a ei ve mai ṭhin. Gilead Special School-a a luh hnu hian zirtirtute’n in lamah tih dan tur min hrilhte kan ti ve zel a, zawi muangin hma a sawn chho ve zel a ni. Mizo ṭawng leh keimahni ṭawngte a thiam em em a, music a ngaina a, lâmte pawh a thiam ve hle a. Mahse, ama duh dan khera lam a duh ṭhin. School-ah recitation sawi an zirtir a, in lamah kan lo zirtir bawk a, Handicapped Sunday-ah veng hrang hrang biak inah school-in programme an neihin recitation a sawi ve ṭhin. Zan hi a mu thei lawk ṭhin lo a, school chawlh chuan hma takah a tho ṭhin a, tukverh a hawng vek a, varanda-ah a mu leh ṭhin. Zirna lamah chuan alphabet leh number 1-100 a ziak/chhiar thiam vek a, thil hming tam tak leh thumal te a ziak thiam bawk. School-a an zirtir bakah hian in lamah tuition tlai tin a kal ṭhin. School-ah hian academy lamah awmtir turin ka request-a, mahse, a tlin chiah loh avangin amah pressure pek vak an phal loh avangin, anmahni phak tawk zirna lamah min dah ta a ni. Amahin thil tam tak puihna tel lovin a ti thei tawh a, mahse inah chuan a lo pangchang ṭhin a, amaha a tih theih reng pawh hi a chang chuan a ti duh lo a, tihsak a phut fo ṭhin. A mizia a inthlak fo a, a changin a fel em em a, a changin ho te teah a nuarin a ṭap ṭhin bawk. A duhnaah chuan a fingin, mi a tilawm thiam a, a duh lohnaah erawh chuan thil engmah a tih luihtir theih ṭhin loh a, thlem reng a ngai ṭhin a ni. School-ah occupational therapy a la a, a fel a, thu pawh a awih tawh hle, a taksa stiff nasa pawh a ziaawm tawh hle bawk. Downs syndrome fa pawm vete ka chah duh chu, down syndrome hi nihna a ni a, natna a ni lo a, damdawi hmanga enkawl dam theih a ni lo. A nihna kha pawm thiam a pawimawh hle; hei hian kan enkawl leh kaihhruaina kawngah nasa takin a pui thei a ni.

Down syndrome-te hi mi pangngai aiin an tih theih leh tih thiam te tlem mah se, enkawl thiam a, zirtir chuan thil tam tak ṭha takin an ti thei a. An fel em em a, nu leh pate an duat thiam hle. A nihna vanga engkim tihsak lovin, a tih ve theih tawk tur ang zelin zirtirin kaihruai ila, mi fel leh ṭangkai tak an ni ve thei a ni.

Down syndrome fa pawmte’n kan rilrua hlauhthawnna nasa tak kan neih ṭhin chu, an hmel leh pianzia danglam vang hian mite en dan leh ngaihdan tur kan ngaihtuah a, rilru a hrehawm duhin, mi hriatpui loh hian kan hrehawm ru hle ṭhin. Khawtlang mipui pawhin an hmel avanga rualbanlo deuha hmu tlat loin, kan zingah teltir ve ila, kaihruaiin zirtir bawk ila, tun ai hian hma an sawn zual ngei ang tih ka ring tlat a ni.

– Sarika, MDSA Committee Member