MIZOTE LEH SEX
Ni 20 Feb 2026 zing khan Whatsapp group pakhata video short clip ka hmuhah chuan nula pakhat hian hmeichhe naupang kum riat mi vel lek hnenah hian, “Eng tin maw i nu leh pate chu an awm,? tiin a zawt a, hmechhe naupang chuan, “A nu khan uiii, uiii, ha ha haa a ti vak vak a, ka va enthla ru a, a Pa khan a nu kha a lo bawh a, nuam an tih hmel lutuk a,” a ti a. Chu video ka en chuan ka ngaihtuahna a hruai thui hle a, he thu hi ka ziah phah ta a ni.
Isua ring ve lo, mahse Isua leh a zirtirna ngaisangtu Hindu ho tamna ramah kan awm a, hnam tlem té society ṭha tak nei bawk si, Kristian ni ve lote pawh tluk lo leh an ngaihsan loh zawnga kan khawsa tam em em lawi si hi eng nge a chhan ni ang a, eng tia tih reh chi nge ni ang? tih hi beng sika kan ngaihtuah tlan a ngai ta niin a lang. Ruihhlovin min tibuai nasa em em a, Mizoram pawnah Missionary kan tir lut ruih ruih a, chu tih lai erawh chuan kan rama min rawn chenchilhtu sakhaw dang betute hi kristianah kan siam hlei thei chuang der si lote hi ngaihtuah chian a hun a, kan tlangvalte pawh, chhungte thlamuantu ni lova timangangtu an tam ta em em a, tun hma Zo-nunah chuan tlangvalte an thlamuanpui ṭhin kha a ni a, tunah chuan khawtlanga ralmuang zawk an tam ta hle. Kan nulaten innghah ngamna pasal tur an vàn a, ruihhlovin kan society a khawih buai nasat vangin sorkar, kohhran leh tlawmngai pawlte an mangang a, kan buai luih luih a ni ta ber mai. He tih mek laia kan hnam leh khawtlang nun (social problem) titlabal a, hnam zahpuiawm tak anga kan lanna chi khat - mipat/hmeichhiat kawnga kan dinhmun hi kan ram hruaitute, kan kohhran hruaitute, kan social Worker leh khawtlang nun vei miten kan dinhmun an hriat chian theih nan leh ṭan lak a hunia an hriat theih nan, awmze neia hma la theitute ben harh nan he thu hi ziak ka ni.
Thu lakna thar deuh zawk hmuh tumin kan dap kual ngial a, ka hmuh theih mai loh avangin a hmasa berah chuan Mizo ṭhalaite sex chungchang-a kan ngaihdan survey leh, research ka neihte hi rei deuh hlek tawh mah se a hun laia kan ṭhalaite dinhmun leh, tun hunah hian eng ang zawngin nge kan danglam tawh ang? tih ngaihtuahna pu chungin ka research best neih ang angte hi han tarlang ta i la.
Kum 2005 khan Zothlifim chuan Aizawl a Higher School leh College-a zirlai naupangte chu Questionare siamin, zawhna chhangtute hming leh nihna thup a ni ang’ tiin heng zawhnate hi a chhantir a :-
(a) Sex i hmang tawh em?
Aw tia chhangtu 56%, Aih tia chhangtu – 44%
(b) Nupui/pasal neih hmaa sex lo hman lawk hi sualah I ngai em?
Aw’ ta chhangtu – 64% Ngai hran lo ti tu – 36%
(c) Inngaihzawnna leh sex chu a kal kawpa ngaitu.
A kal kawpa ngaitu – 43% A kalkawp a ngai lem lo – 57%
(d) Sex hian hmangaihna a pian chawptir theiah I ngai em ?
A piantira ngaitu 5% Tir pawhin ka hre lo – 49%
(e) Sex I hmanin inthiam lohna I nei em ?
Nei hran lo – 23% Nei ve deuh ve ti tu 77%
An nu leh pate chuan, he tiang thil an ngaihtuah ang tih pawh kan rin phak loh tur kan faen sex chungchanga an ngaihdan an sawi hi mak kan ti nge mak kan ti lem lo? Kha'ng hun lai khan tun angin media a la chak tawk lo va, tunah phei chuan kan social life hi a dahlau fe tawh a, tunah hian kan ṭhalaite ngaihdan dik tak hi khawn khawm leh ta i la, a hma ai hian an ngaihdan a rapthlak zawkin kan ring nge kan ziawm deuh zawkin kan ring?
Aizawl Theological College Faculty Board Education Senate of Serampore bultuma Mass media, ruihhlo leh sex chungchang zirchianna an neih ṭumah khan zawhna key tam tak siam a ni a, chu'ng zinga zawhna hlawm khat ‘Inngaihna sualin Mizo nunah harsatna a thlenna nia i hriat sawi rawh’ tih chhannaah chuan :
1. Nupa inṭhenna a thlen – 87.66%
2. Chhungkaw kehchhiatna a thlen – 70.12%
3. Khawtlang nun a tichhia – 68.18%
4. Kohhran a tichak lo – 57.79%
5. Mimal nun a tichak lo – 24.02%
6. Hnam a timualpho – 22.72%
Zawh belhnaah hian ‘Invengah uire an awmin i hria em? tih chu (a) Awm zauh zauh tia chhang 62% (b) Lang lutuk si lova sawi ruk a awm ṭhin tit – 20% (c) Uire an awm ka hre lo tiu – 14% (d) Uire vanga tualthahna I hre tawh em? Hria e titu – 54.42% Hre lo titu – 45.57%
Kum 2004 khan FSW te chuan Sex workers zirchianna an nei a, chu ta an thil hmuh chhuah zinga tlem te chauh han la chhuak i la, Aizawlah mahni inzuar (KS) 480 an awm a, chu'ng mite lehkha zir san zawng chu heti ang a ni :- (a) lehkha zir mumal lo - 7 (b) Primary School zir zo – 68 (c) Middle School zo – 107 (d) High School zir zo – 267 leh a aia sang zir te. Heng KS zingah hian pasal nei lai – 77, pasal sun -17, nuthlawi – 105.
An KS chhan hrang hrangte chu : (a) Chhungkaw keh chhiat vang – 88 (b) Incheina duh vang – 192 (c) Awm ṭhat duh loh vang – 22 (d) Ruihhlo duh vang – 133 (e) Nun beidawng – 18.
Kohhran hrang hrang ṭhalai khawmpuia an statistic report-a nupui/pasal inneih dan hi ka lo chik ve ṭhin a, dan khatna tlin lova innei parcentage hi a sang thei hle, a tlangpuia chawhrualin biak ina innei hi 47% - 68% te a nih laiin Biak in pawna innei (kohhran ṭhenkhat chuan dan 2-na an tih ang hi) 67%–72% vel angin a chawhrual theih awm e. Youtuber pakhat thusawi ka ngaihthlakah chuan, “Tun lai dan khatnaa innei zinga tam tak hi sex lo hmang tawh an ni,” a ti a, mahse he thu vuakthlak hi chu ‘a dik lo vang’ tihna ni lovin, a zeldin thubawl deuh vangin innghah nan ber erawh a ngamawm chiah loh.
Kan ram dinhmun kan mitthla thiam theih nan pakhat han chhawp chhuak leh i la, Social Welfare Dept hnuaia Women & Powerment te chuan kum 2016 aṭang khan hmeichhia harsatna tawkte'n ṭanpuitu an koh vat theihna tur help line an siam a, an siam aṭanga kum riat April 2023 thleng khan ṭanpuina kova call tu mi 14,011 (sing khat sangli chuang) an awm hman a, call tu 8179 te chu a tuartu ngeite'n an call a ni a, call 5831 chu ṭanpui dilsaktute call a ni thung. Tin, call tu 59.52% chu mahni in chhung khur buai vanga call an ni a, call 41% chu an pasalte vanga buaina tawk an ni a, call tute hi kum 21-40 inkar an tam ber. He thu kan zeh luh tel kher duh chhan chu kan society-ah hian chhungkaw buai, nupa buai an lo tam awm mang e! tih a ni. Heti ang zat help line call tu an awm chung hian help line a awm tih pawh hre lo leh, call na tur number hre lo tam tak ṭanpuitu mamawh tak tak an awm ngei ang. A awmzia ni ta chu Kristian rama chhungkuate hi kan lo va him lovin kan lo va'n hlim lo em! tih hi a ni.
Zirchiangtute'n an sawi danin Aizawlah hian KS 800-1000 vel leh same sex hmanga inzuar 400 vel an awm nia sawi a ni a, kum tin nau titla 800-1200 vel an awm ziah anga chhut a ni a (Dr N.Palai. Health Director), mahse he ka data neih hi a rei tawh avangin tunah chuan kan ṭhalaite an fingin damdawi ṭha zawkte a lo tam tawh vangin tun hma ai chuan an tlem tawh mai thei a, an tam zawk pawh a ni thei.
National Family of Health survey sawi danin India ramah nupa inṭhen percentage chu 0.4% a nih laiin Mizoram chu nupa inṭhen percent tamna ber kan ni a, 4.02 % kan ni thung. Synod Social Front leh Kohhran nu ho inkawpten zirchianna hrang hrang an neih ṭuma an hmuh danin, Mizorama pawngsual tawk 24% te chu BPL chungkuaa thleng a ni a, pawngsual tuartu leh pawngsualtu lo inhmelhriatsa chu 68% vel an ni a, vantlang leh thuneitute'n an hriat ve hmaa sum hmanga lo inngaidam 38% vel an ni. Kohhranten innei thar turte Councelling lo neih lawk hi 'A ṭha' ti tu an tam viau laiin, duh hun huna pan theih tur Councellor leh mi thiam zawk awm thei se; tih duhtu an tam hle.
A tawp berah chuan Mizoramah Jail sawm (10) kan nei a, englai pawhin tang thei tur zat (capacity) aia tam tang an awm reng a, ruihhlo ngawl vei kan tam em em bawk a. Addict Centre 40 chuang kan neihte an tawt em em reng a, ruihhlo vanga thi ngawt pawh kum 1984-Feb 2026 thleng khan mi sang hnih chuang (2001) an awm tawh, a ṭha lo lama kan ram dinhmun hi kristian rama thil thleng atan chuan zahpawiawm khawp a ni.
HIV positive pawh India ramah kan tam ber a, 2.71% kan ni. Heti chung hian Mizorama kohhran lianzual sawm (10) ten kohhran rawngbawltu kan neih dan chu heti ang a ni. Missionary–2112 Kohhran Upa–19,443 Pastor–7221 kan nei (Mizoram Economic & Statistic Hand book) heti zat kohhran rawngbawltu kan neih bakah a hnuaiah peng neuh neuhvah rawngbawltu eng emaw zat kan la nei bawk a, kan rama sualnain bu a khuar nasatzia ngaihtuah hian heng kohhrana kan rawngbawltute hian; an rawngbawl chhan ang takin an members te thlarau veina leh hmangaihna tak tak an nei lo va, biakin compound chhungah an fel em em ringawt a, kohhran tina kan rawngbawltute hi nihna chanvo an thlakhlelh ang chiah hian an mawhphurhna - thlaraubo chhanchhuah lam hna hi vei ni se'ng chuan, heti em emin kan ramah sualnain bu a khuar nghet lo vang - tiin sawi ta i la, kan sakhaw hruaitute hian na an ti ang em? tih chu he article in a thu ken ber a ni.
- Sangtea Khawlhring