LUNGAWI(LOH)NA!

Ṭum khat chu Serchhip College tlawha kan zin hawng, Lamchhip lam kawng zawha kan tlan chuan nu pahnih, feh hawng ni ngeia lang kawngpui sira an êm nghata meizial zûk pât pât paha nui dun hawk hawk hi kan tlan pêl a. Kan pelh hnu mel tam pawh kan la tlan hman hma hian kawng thlang lam, in pakhat kawtah hian rawlthar pakhat, a thawmhnaw dahna ni awm tak ip lian lutuk lova hmel hlim lo zeta ṭhu leh a piah lawka a nu (nih hmel tak) ngawi renga lo ding kan hmu bawk a. Chu’ng kan tlan pelh mi chi hnihte chu anmahni an inan loh ang bawkin an rilru awm ang chu a inletling hle tih kan tinzawnin kan sawi zui mawlh mawlh a.

Hman deuhah tawh khan tlai khat chu ka hna bâng in lam pana ka hawng hi traffic jamah kan tâng a. Kan hmaah chuan ke hnih nei lirthei pakhatah hian pa pakhat a chuang a, hnung lam aṭang chauha hmu ni mah ila, a rilru tur suangtuah thiam a har lem lo. A lirthei hnung lamah chuan bâwm pahnih a pai a, chu’ng bâwm pahnih chu eng eng emaw a bel bawk a. A ke hnih nei vawnbânah chuan a tuamna fém sei ang reng tak hi a uai suau a, amah chu sipai form ang taka suit râng ruaia inthuamin, boot chhip zum a bun bawk a, a confi tih a hriat hle.

Heng ka thil tawn pathum te chauh aṭang pawh hian ‘lungawi (loh)na’ chungchang hi eng emaw chen a hriatthiam theih awm e.

Nu pahnih kan hmuhte kha, khami ni atana an hna thawh tur thawk zo, an hnathawha lungawi leh an chawlhna hmuna an hahdam avang te, an meizial zûk tui an tih avangte leh an ṭhian dun kha an inngainat em avanga hlim leh lungawi an ni tih kha hai rual a ni lo. An lungawina kha pawisain chhût dawn ila, a tam lo mai thei. Chutih mek lai chuan pawisa ngah avanga kha an lungawi leh hlimna kha va leisaka va neih ve ngawt theih a ni hauh si lo.

Rawlthar lungawi vak lo hmel kan hmuh kha a duh lohna lama kal turin a nu khan a thuneihna hmangin a nawr lui ni turah kan ngai a, ani lungawi lohna kha chu an nufaa chinfela lungawi zui leh mai theih tur niin a lang. Pa valai pakhat, lirthei ke hnih, boot chhip zum bun chung ngeia a duh thâla a chei ngei mai hmanga Aizawl khawlai dunga tlan kha a lungawi tih a hriat em em bawk a, traffic jam pawh kha hrehawm tih emaw, nin emaw kha a tan a theih ve loh hmel hial kha a ni a. Ama duh dan thlapa a chei, a duh dan taka a inchei hnua a khalh chhuah kha a ni miau va, lungawi lo thei hian a mawi lo.

Khawvelah hian mi lungawi tluka awhawm leh mi lungawi lote tluka khawngaihthlak hi an awm awm lo ve. Hei vang hi a ni ber ang, mi tin mai hian lungawina kan zawng a, kan zawn dan leh neih kan tum dan erawh a inang lo thei hle. Mahni thawh chhuah leh mahni theihna zâwna lungawi tum kan awm laiin, mi thawh leh theihna awh avanga lungawi lo kan kat nuk a. Mi tam tak chuan sum ngah hi hlimna leh lungawinaah ngaiin, chumi zawng chuan thâ leh zung, theihna leh hun zawng zawng kan hmang a; a tira kan lungawina tura kan ngaih chu kan nei ta che’ng a, lungawia duhtawk mai phal leh chuang lovin a hma aia tam duhin kan hmanhlel leh a. Kan tum anga ranga kan tum ram kan thlen loh chuan lungawi lo bawkin kan kûr leh ṭhin.

Kan chhehvelah eng thil emaw a lo thleng a, kan lungawina tur tawka lo hriata lo sawi ve kan tum a, mahni rinthuin kan lo inawi tleiin lungawina kan lo zawng ṭhin. Kan tum dan leh kan lo tinzâwn anga thil a inher ta lo a nih leh kan lungawi lo titih ngawt ṭhin. Kan thuneihna ni hauh lo leh kan sawi ve tur awm miah lova kan lo inrawlha kan lo bengchheng ve viau te hi eng emaw kawng zawnga ngaihtuah chuan, mi dang tan ai mahin, mahni lungawina tur kan zawn vang niin a lang.

Tunlai khawvel han thlir ila, innghirnghona leh indona te, insual leh inthahna thlengin chanchin duhawm lo kan hre ni tin a ni ber mai. He’ng chanchin thinṭhâwng leh hriat hrehawm tam berte hi a chhan chhui peih tan chuan, tu emaw lungawi lo leh tu emaw lungawina zawng inpuan chhuah dan manganthlak tak vang a ni ti ila kan ring sual tam lo viau ang.

Tute emaw hlawhtlinna lo er em ema lo sawi chhiat bawrh bawrh chingte hian an lungawi lohna an lungawipui ni mai hian a hriat a. Mi, hlim taka inkawmho mai mai pawh ngaithei tlat lo ho hi lungawina zawnga mahni theih leh nihnaa lungawi zo lo an ni fur awm asin.

Engkima inrawlh tum leh ṭha ber nia inngai, mahni ngaihdan chauh dik bera ngaia mi dang hmu dik lo vekte hi an mut hmunah hian an lungawi ang nge an lungawi lo ang tih hi in ngaihtuah ve ngai em? Mahni ngei pawh inen lêt ta ila, mi lawmnaa lo lungawi lo ringawt ṭhin ka ni em? Lungawina ka zawn dan hi keima theihna mil leh ka thiamna zawna ka nihnaah nge, mi dang chanvo a ṭhat leh ṭhat lohah a innghat zawk?

Tu emaw chan ṭha chu thîkin ka lungawi lo va, chu ka lungawi lohna chu ka lungawipui a lo ni mai lo maw? Zing ṭhanharh phat aṭang hian lungawi lohna zawngin ka lungawi nileng mai a ni em? Hlimna leh lungawina hi keima kutah a awm a, zawn dan dika ka zawn chuan ka nei ngei dawn a ni tih rilru put hi mi tin hian kan va mamawh em!

Social media lama kan thil hmuh leh hriat zawng zawng hi a dik ber leh a ṭha ber a ni vek ngai dawn lo. Mahni ngaihtuahna hmangin, kan rilru kaihruaitu atan Pathianina theihna min pek milin theih tawk chhuahin hma lam pan ila, chumia lungawina ngei chu lungawina dik, mi dang tumahin min laksak theih loh a ni dawn si.

Lungawina zawnga lungawi lohna chhar mai lovin, lungawi lohna zawn chu lungawipui mai lo turin hmathlir thui zawk nen, Bible-in min zirtir angina, mahni lam tal mi zawng zawng nen inremin awm tum ila, lungawina lungawithlak kan nei ngei ang.

- Dikteii Hnamte