“Min lo rél em ni a?”
February 14, 2026-a Vanglaini chanchinbu chhuaka Pu Patea, Dr. Lalchhuanawma Tochhawng thu ziah ṭha zet mai, “inrèl thu” (Inrèl Hrât Kan Ni Em?”) a ziah kha ka chhiar a; ṭha hi ka ti hle mai. A zàn là lâ khán hêng thu hi ka ziak zui ve nghâl a…
Min réltu chu fakin awm rawh se
Eng ka nih ka inhre lo a; ka khawvêl chîm chin lah a zím narawh e. Mi tin híptu infiamna khawvêl leh entertainment khawvêla “ber” ka kai lohzia leh ka din hmun chu a mawngphah aṭanga chhiar a nih tùrzia chu … kei tluk zetin min rél phar fo ṭhìntute hian an hre chiang ang.
Chuta chhapah, kohhran leh khawtláng tána ṭhahnem ka ngaih lohzia phei chu, mi rèl lama mi ṭhahnemngaite hian an hre chiang bawk ang. Biak in zauh dàn tùr emaw, sound system tih changtlun dàn tùr thua ka thu an ngaihchàn ngai lohzia te, kan biak ina sound proof kan phah dáwna a khawi lai aṭanga phah ṭan tùr nge tih ang vêlah phei chuan min ráwn khát khawp! Thlànmual sawn dàn tùr chungchángah te, kan véng by-pass road laih dàn tùr thuah te lek phei chuan kei, a hminga “pa” ni ve si hi, min va’n ráwn khát tak! Mahse, min rél tho!
Mi rèl hi mi tin chanvo ni te hian ka hre ta lek lek fo. Mi rèl kai tùr hian, chutia thil va tih chiam emaw, va inpho lana va in-“post” mualpho kher hi a lo ngai hauh lo mai a. Hetia ka awm ang ang hian, rèl kai ni tùr hian ka lo “tling”-in ka lo “fit” êm êm mai a lo ni!
A lâwmawm mang e!
Vana pa te leh Pu Ṭhenphunga te anga chanchin ngaihnawm sawi tùr them të pawh nei lo hi, míte sawi kan han tling pha ve mai te hi chu, a lâwmawm ngawt zâwk asin! A chhan chu, mi’n min hre ve reng tlat! Tin, ka lei nun ka chhiar zawh huna vùi ka nih ní-in, hêng mite hi, min ngai pawimawha an hna ṭül kalsana min vui tùr an nih ka ring tlat bawk — min hre reng ṭhìntute hi.
Ka khawvêl chhir chin zím të-a ka chanchin sawi ve tùr neitute lakah hian, bawp khaia “Salaam” bûk ka châk zek zek fo. Heti khawpa ka nun leh ka thil tih min chîka min zira min chhui peihtute lakah hian lâwm thu sawi ka va ba nasa! Ka tih leh tih loh pawh fím taka thliar hmasa hawt loa min tihtír vektu te, ka sawi loh pawh sawi anga min chhuah tlat thiam khawpa ṭawngkam mar hmang thiamte hi mi fing an ni asin!
Mí sawi tling pha nih hi chanvo ropui tak niin ka hria. He khawvêla mihring tluklehdingâwn riat chuang zínga mí sawi kan han ni pha ve hi ’ngawt te hi chu—ropui khat ve deuh a nia. Kei lo sawi tùr an tam vei nèn! Los Angeles-a Hollywood Bouleverd-a khawsate chanchin sawi lo leh, Trump-a Iran rùn thu aia ka thil tihin an rilru a run zâwk tlat chuan, chang sáng tak ka ni. Paris Fashion Week-a Adriana Lima thawmhnaw inbel aia, keia thawmhnaw inbel ṭhin an lo thupui ve tlat te hi, thil mak danglam a tling a; thil lâwmawm leh ropui a ni—kei, ka tán hian. Chang sáng deuh asin ka nih! Ka chancihn chhe lam an sawi ka hriat a, “Min lo rél em ni a?” tia cho úr úr tùr ka ni lo tawp mai.
Inrèlin eng nge a thlen?
In sak dáwn hian in an rel ṭhìn a; in ropui tak te an sa ṭhìn. Chutih rual chuan, mi dang chanchin kan lo rèlpui emaw, an chanchin chhe lam sawia kan lo rèl chiam hian, an hma lam nun atán, in ropui kan sak-sak kherin ka ring lo!
Kei chu mi dang rèl ai chuan, an kianga kala hmai chhana an nihna chiang fek fawka va hrilh mai hi ka duh ṭhìn. Chhiarkawp dàna puntírna hi ka nihna a ni ang tih ka hlau fo! Mi chanchin ṭha lo lam, mite hriat tùra va puntír chiamtu nihna hian, keimahah leh mi dangah hlâwkna a thlen pawh ka ring nek lo e!
Ram rorél kháwla ṭhuten, ram hmasâwnna tùr an rèl laia, ṭhenawm pa zu in leh in loh thu lo rél ve chiam te; Google-in, “Project Loon/Project Baloon” an tih mai—khawvêl hmun kilkhâwr zâwk, internet thlunzawm harsatna rama balloon hmanga internet connection pêk chhuah an tum thu aia, ṭhenawmte ba ngahzia lo sèp chiam mai te hian eng hlâwkna nge min thlen ang le? Kan rulhsak dáwn azeng pawh a ni si lo a! Mi ropui tak kan ni lo tih kan lan chhuahna mai a ni!
Mi rèl leh kohhran
Kan biak in te hi … Pathian chibai bûka kan inkhâwmna hmun tùr ni àwm tak si, rél sitesawn-ah kan chan ta a ni mai lo maw!? Kan kal hma ve ṭumin kal tlai kan rél a—inkhâwm ṭan hma hauhin. Dár vawtuin minute khata a vuak tlai leh kan rél zui a; a sana herh dik tùra thu ràwn petu páwl lah kan indaih!
Inkhâwm hruaitu a lo ding a; a necktie suih dànah emaw, a coat leh a kekawr in-match loh thuah nuho an buai nghâl pang a. Secretary thu puan hre thei miah si lote hi, a puan sual ve hlauh pakhat lek pawh hre thei berah kan ṭang vek a…
Thu hriltu leh zaipáwlte thil tih—an sermon leh an hla rem lam aia an sam tih dàn leh insawia an thlêk dànah te kan lo buai êm êm a! Hêng mite hi, sound operator-in soundtrack a play fuh loh palh chánga hnung lama mit lèn fotute leh inkhâwm bàna sound operator ruattu demtu an ni fo—tak tak!
Phunchiar chu Pa valai an ni tawh!
Pa valai lam hian, a hma nia Vawk sa sât chhuak ṭha ang hrimin sawi tùr kan ngah! Mak ka tih chu: pa valaiho ṭawng theihzia hi a ni! Social media-a fake account nei tam ber pawh paho hi kan nih ka ring hial! Engkim—nia, engkima tak tak hi kan khel peih vek nia maw le! Politics-a kan chîm chin zau leh zau loh chu thuhran, kan ring kan rawlh ve sek a; comment lama ṭawngkam duhtui lo ber pawh kan ni. Véng information group-ah thil hre hmasa thei ber nih chuh chak ber pawh keini paho tho hi kan ni. Thiam ber leh hre hmasa ber nih hi kan ta hauh tlat!
Chhúngkuaa a thawk chhuaktu ber, hna thawka a kúl ataia ni lénga hna thawk ṭhìnte hi chu ngawi ngam mai ila. Kan zára pár nuho hian, an duh duh chu lo sawi ve mai mai teh se—“patling thu chhuak a ni lo” tih tu’n an hai dáwn chuang lo. Kan zahawmna hi, mi rèl leh mi chanchin sawiah a awm lo a; ngawihah a awm zâwk fo.
Dik tak chuan, kan thawh chhuah zár zoin kan nupui fanaute párin an parh a; an tih ve tel miah loin kan chei a; an vul a, an mawi—làwm mai àwm! Ṭhenawm pa thil tih leh kan tih kan khaikhin sek a; chu chuan rual awhna kawng dik loah min hruai lût a. Kan level-puite tih ang kan tih ve duh loh avàngin, kan nupui fanauten an chung en a; chu chuan min ti chau leh hnawk mai ṭhìn te hi, a patling zia lo ngawt mai.
A nihna takah chuan, kohhran leh khawtlánga nihna min bel ve ṭum pawh hian, nupuite thu kan ngaichàn luatah, mite rèl kan kai fo. Nupuite thu awih dû dû pa ràwn an awm ngai lo. Chûng mi chuan mi dang rèl an phur ngam tùr a ni a, an welcome ngam zâwk tùr a ni—dé dú hlawm mai!
Pi Eleanor-i thu sawi
US First Lady hlui, Eleanor Roosevelt khân, heti hian a lo sawi a: “Rilru lian nei tlatte chuan ngaihtuahna (ideas) an sawi a; rilru vàntláng púten thil thleng (events) chanchin an sawi a; rilru te reuh tê pute chuan, mi dang chanchin an sawi ṭhìn,” tiin.
Ngaih dàn (ideas) sawi ṭhìn i ni em? Nge, WhatsApp leh YouTube-a thil viral sawi ṭhin zâwk? Nge, mi dang chanchin khela ṭhenawm dàwra ni lénga päwt ṭhìn mi. I nihna dik tak chu Pi Eleanor-i’n a hrilh che khi. Lo inchîk teh.
Mí chanchin chhe lam kan sawi apiang hian, kan sawiate kan ti hming chhia emaw, kan ti bawrhbáng emaw a ni lo a, kan chil per tin hian a chhâk chhuaktu hi min ti mualpho zâwk tih te hi inpawm ngam ve ila. Sentence khat mî ka rèl chuan, kum 10 chhúng, man nei lo leh ka tána hlâwkna deré pawh chang loin, ka zahawmna ka hralh tihna a ni ang.
Ṭawng thei thawmhnaw
Mi rèl chíngte hi, mi ngawichawi tak leh an chunga thil thleng pawm dam mai ṭhìn an ni ngai lo tlángpui. Lehkhabu ziaktuten, an thawh rah—lehkhabu an tlángzarh anga an thil hriat apiang—a dik emaw, dik lo emaw tlángzarh mai zêl mi, ka khat aṭanga aw tam tak chhuah thiamte an ni cháwk!
Pathian Thlarau Thianghlimin mî a pàwl tak tak chuan, sawi loin an awm thei lo a ni ngai a; hêng mite ve thung hi chuan Thlarau Thianghlim an mamawh ve kher lo; an lei hi a za zek zek mai a ni. Lei daw thei an nei tihna kher pawh a ni lo; a zat êm avàngin mi rèlah an tlâk leh nge nge ṭhìn! Hei hi a pawi!
Ṭhenawm tlangvál khawsak dàn sawi loa han awm theih miah loh mai chu, eng ang mihring nge maw ni ngai ang le? Engtia awm thei nge maw an nih le? Kawr hâk ngai hlîr ha ṭhin rawngbáwltute chanchin sawi loa awm thei miah lote hi kan awm em le?
An thil tih leh an tih chhan aia an kut chhuak kan thlír chhúng hi chuan, famkim lo mihring hi famkimin kan hmu ngai lo ang! Keini mi sualte famkimna Pathianah erawh chuan mi fel kan ni vek si. Chumi kan hmuh kän atikah, kan lei hi a lo pelhé leh ṭhìn a lo ni.
Mi dang hi, ka awm ang hian awm se kan duh em? Kei, ka duh teuh lo! Ka fel lohna kawng chhui ve tùr hian ka fate hi ka tír ngai lo ang! Chuti chu, inchhuanga intivei thei ka va ni si lo ve! Chuti chung chuan mî ka la rél zut zut tho ang maw?
“Anni chu, an pain zú a in lo … mei pawh a zu lo…” tiin kan fak tlawr hluai a. A nun chhúng rilah beidawnna a nei em, tih kan chîk peih chuang hlei lo a. “An in chhäwng nga luah man ringawt pawh a nasa ang chu…” tiin mi kan teh a; an zàn mut hmuna an rùmna dáwn pha si loin kan säwt a, kan rél phar leh ringawt a… Mi chanchin sawi tùr hian anmahni kan hre chiang tâwk em le?
Tu nge maw ka nih bîk le?
Mi dang chanchin chhe lam ka sawi dáwn a nih chuan, he thu pakhat hi hre reng thei ila aw…“Tu nge maw ka nih bîk le?”tih hi!
“Mi dang chanchin sawi ve sek tùr hian ka “fit” tâwk em?” tihte hi inzâwt hmasa ṭhìn ila. A nihna takah chuan, kan chunga léng—an din hmun kan phâk lohte hi a nia kan rèl ṭhinte hi. “A din hmun anga ding ve thei tùr hian ka bei ve rëng em?”tihte pawh hi kan inzawh ve a ngai. Mi fing chuan, an tluk lohte aṭangin nun an zir zâwk ṭhìn a ni ngai asin maw le…
Ṭha inti vek kan ni. Mahse, dárthlalang hmaa kan hmél a lan fiah ang hian mahni hi inchîk ve ta ila, kan hmél hi a lo ṭha viau bîk lo ṭhìn khawp mai. Kan phâk loh leh kan tluk lohten kan rilru an luah cháng te hian, “Ani pawh, a chutiang khatiang thei a nih chuan, ani aia thluak ṭha leh zei, kei hian…” intih nacháng hriat ve te pawh a ṭül. Chutianga tih nacháng hriat chu mi hlawhtlingte nun kawng a ni.
En teh, i nu khân thil hrehawma hrehawm ber tuarin a hring che a. Duat theih tàwpa duat chein i hma khua a ngai a. A laka i bat hi a ṭhíng ngai lo che. Mahse, bat neia i inhriat vêleh, mi dang rél loin, i nuna lungawina nei chungin, i tum ram thleng tùrin i tling chauh ang!
– Zirsangkima