Inkhelh pui – Bawl pet pui
Pu Zalianzawna, Inspector of Police (Rtd) in, “Inkhelhpui a awma ke vung bur chung leh tiang hawl chungin nula kan han rim a, min va ngaisang ṭhin tak," a tih hian thingtlanga Inkhelh pui/Bawl pet pui hlutzia leh ropuizia a tarlang awm e.
Krismas leh Kumthar ruai kan heh zo tawh a, lungphun tur ang angten an phun zo tawh bawk si, khua a la vawt a, sikul kan lut ṭan leh mek a. Hnahlan khelmual lam kan han hawi a, thliin a rawn beng fuh vaih chuan kan duh aia tam vaivut kan bar chu a ni nghal zel mai a. Amaherawhchu, vaivutin a bawh buai phak loh kan thisen zungzam fantu Inkhelh pui/Bawl pet pui en baka thlakhlelh kan nei awm lo e.
Inrinni zan zanriah eikhama tlangauin, “Khaih khaih khaih, lo ngaithla ṭheuh rawh u, kar leh Thawhṭanni aṭangin ZINGI BELPUI BAWL PETPUI a awm dawn a, zanin inkhawm ban veleh GSA President inah TAI RAW (Tie Draw) tur a ni a, inkhel tur team aiawhte kal vek tur a ni e,” a han ti chiah mai chu, inkhel tur aiin naupangho khan kan lo nghakhlel zawk awm asin.
Inkhawm ban hnu lawkah vengthlang lam aṭangin Burma ballboot (aluminium hling ngat) buna pen ri kan hre ṭan ta ṭhap ṭhap mai le. An thawm mitdelte hriat khawpin tih ang deuhin naupangho tan pawh tute nge tih hai rual an ni lo – Darkhai ‘A’ Team ngei mai an ni e!
Tai Raw (Tie Draw) an zo a, tute nge intum tur a hriat ta le, a hmuhnawm dawn hi a ni ringawt mai. Veng tina lehkha tarbante chu mahni veng football team hming list-in a luah khat a, “A” team mai ni lo, “B” team leh “C” team thlenga team nei veng te pawh an awm nawk mai a ni. Vengthlang “A” team list han thlir vang vang khan Tv. Chinzamunga hming kha a hmasa berah ziah a ni deuh tlangpui awm asin (A chhan kan sawi thui hman rih lo ang).
Sikul uniform ha chungin, sikul tan hun a hnai tih hre reng bawk chung siin, patling inkhel en ho titi tlem azawng kan han hre thei a, 'Ball thiam chu ball-in a pan' an tih hian tun thlengin ka rilru chhungril a la luah a, ball-in a pan chhan kha ka ngaihtuah chhuak zo lo ṭhin a. Tun hnuah hian ball thiam na na na chuan ball kha an lo chang mai ani awm e tiin ngaihdan ka siam ta a, ka thaw a veng huai mai! Field laihawl vel aṭanga lehlam pawla miin ball a lo khawih palh khan, “A DEK,” kan lo ti ve tuar a, firi hamtuin (referee in) lehlam kha ball a han pettir dawn ta a. Thli a thaw si, a pet zawh veleh a firi (whistle) kha a ham leh ṭhin a, ka lo mangang em em mai a, eng nge a awmzia tia ka bula lo ṭhu reng Pu Chuhvela(RIP) ka han zawt a, ani chuan, “Che chunga pet phal loh,” tiin min chhang mai a, ekhai che loin engtin nge bawl chu an pet tak ang ka ti rilru a, ka zawt nawn ngam tawh bawk si lo, che loa bawl pet thei ka zawng ruai ruai hi a ni ta ber mai a, ka va han ngaihtuah nasa tak em. Tun hnuah free kick/dead ball reng reng ball chet laiin an pet ngai lo tih ka hre ve chiah, haih haih mai a!
Khatih hun laia (1976 to 1985 ) Bawl Petpui zet kha chuan ka thluak a tihah ve ngang mai. An bawl lah kha, a hamna dawt nei, an han ham puar hnua a dawt pawhfana tawn beh a, thleh a, bilhluh leh ṭhin kha a ni a, a dawt lai tak pet fuh ho kha chu eng anga palian pawh ni se an ke kha an khai vawn vawn tho. Ballboot bun tur nei kha an la tam vak lo a, a tlangpuiin Uander (Wonder-Plastic pheikhawk) an bun deuh ber a. Uander kha a ṭeh / thler pawhin meia tihsatin a char leh zel theih a, an char khir un mai ṭhin a, kha tiang char khirin a tawh kha chu a nuam lem lo ṭhin ta viau ang. Ballboot nei thei chhun tlem tète'n an ṭhianṭhate a veilam an han buntir ve ṭhin bawk a. Ballboot veilam, ke ding lama bun chunga mawi taka pet goal kha a lo har awm ka ti ta!
Lehlamin LAI an han thai a, lehlam goal thleng rawk khawpin an han thlawh nghal liah liah mai a. Ball kha a kal ngil loh kha chuan a AWT (OUT) duh khawp mai a. Kan rilrua gawner (corner) se kan tih lai meka gawner an han hmuh khan kan la duhtawk mai lo, a zawnin vawi li (4) gawner (corner) se tichuan benalti (penalty) a ni dawn tih kha Mathaia ziak tluka kan rilrua intuh nghet a ni. Amaherawhchu, a zawna vawi li (4) gawner kha chu a awm meuh lo a nih ka ring ta, vawi li (4) gawner (corner) vanga benalti kan hmuh awm ka hrechhuak zo tlat lo mai.
Goal vengtu kha an rethei angreng ṭhin khawp mai. Vengthlang “A” team goal sut (striker) Pu Lalrama'n lehlam goal veng a lo tihbuai thiam dan ziate kha aw, tun ang hun chu ni se, VAR-in an en ngun viau ang le. Sipai (Assam Rifles) goal veng ve thung kha chu a phusa ve mah mah nge ni dawn, lehlamin benalti an han pet tur kha a pettu turin a pet hmain ball kha a va man hman deuhthaw zel mai a. Firi hamtuin (referee in) vawi thum (3) vel a pawm loh hnuah an team pumpui an titau a, an chhuak ta dial si a, an khingpuite an chak ta ringawt chu a nih kha le.
Ball pet pui a nih tawh hi chuan a boruak hi a sang a, mi zawng zawngin kan ngaihven a ni ber mai a. A boruak tinuam zual turin a chak lo zawk tan pawisa chawia protest theih hun an han hawng ngei mai a. Kan ṭan zawngte an chak loh palh chuan an protest ngei turah kan lo ngai nghet nghal hmiah mai bawk ṭhin a ni.
Final-a a chak lo zawk nih hi thil nuam a ni lo ve hrim hrim bawk awm e. A chak lamin “Hip hip hureih” an tih tuar tuar laiin anmahni ṭantute min hnem an duh bawk si lai kha an khawngaihthlak ka ti ta. “ZINGI BELPUI TLANG BAL MAI MAI,” a'n han ti ngawt tak na a, a kum lehah khami belpui tlangbal inchuh tur khan an rawn thawkchhuak ve leh ṭhin tho zuk nia.
Inkhelh hma leh inkhelh laia ZO ARTUI LEH BAWNGHNUTE mawlh mai khan hmun pawimawh a luah kan ti lo thei lo ang. “Nang chu lo lut rih lo mai la,” han tih dek dek a, chhanna awmsa chu “Zo Artui ka hip laklawh tawh,” tih kha a ni tlat. Tin, bawnghnute hian inrintawkna a siam nasa hle a nih hmel bawk. Vawi khat chu first half an khelh zawh chiah hian kan ṭan em em mai team-a goal hnung (defender)-a khel Tv.Ruatthara'n an ina Bawnghnute bel va chawi turin min tir a. Hmanhmawh tawkin ka tlan a, Zarkawt kawn aṭanga Zion Street ang vela hla a ni ngei ang a, thaw hlawp hlawpin ka han pe a, a han dut khalh khalh mai kha chu a chak zual dawn khan ka va han hre tak em!
Pu Lalawia (U Awitea) Damveng “A” Team goal hma (defender) khan a ṭan tak tak tawh chuan a Ball Boot kha a phelh hmiah mai ṭhin zuk nia. Mualveng “A” Team Pu Lalramthanga Sailo (Ka pa Rama) ṭang tawh tak tak khan lehlamin goal an han sût dawn tak khan an mawng a lo kawm ṭhin a, an sut ṭhelh fo bawk! An thinrim an han hawilet a, ani a lo nui hau zel sia, tihvak ngaihna a awm ṭhin lo a ni awm e.
Bawl pet pui entute lam pawh kha an taimain fak an phu. Thli thaw vuk vuk karah Puankawp lo inzawn paha hmuhnawm ti taka an team te inkhel en kha hmun 10 (sawm) a ṭhen hmun 1 (khat) chu an awm ve hrim hrim ang. Dil awfis (Field Office) kawtah Chhangpuar, Chhangban leh Thingpui mai baka Pu Zavura (RIP) Toffee lei tur lo awmte khan puitling mai ni lo, naupangho pawh min tilungawi ṭhin khawp mai.
Darkhai “A” team final-ah an chak ta, an uniform te kha a mawi kan ti em em mai a. An team zinga Kungfu Black Belt a lo tel avang khan ngaihven an hlawh phah lehzual. Inkhelh zawh hlima KUNGFU an han SHOW-tir erawh kha a hahthlak ve ngar ngar khawp ang. Mahse, mipuite mit tih tlai nan hah chung chungin KUNGFU a han show thei kha a fakawm khawp mai.
Sawi hmaih phal miah loh tur pakhat a awm tlat, Darkhai “A” team goal sira tlan (winger) in gawner (corner) aṭanga a pet goal kha, Hnahlan khelmuala a thlen vawi khatna a ni bawk a, mipui min barakhaih ngang a niang, a reh ṭhup mai a lawm le.
Bawl pet puia Naupanga thukhawchang ṭhenkhatte chu:
(i) Kawlpianga'n bawl a sem sawm thiam.
(ii) Khuanglianthanga'n a sirah bawl lei daitir loin a khalh char char thei.
(iii) Ngurdawla'n a ṭhiante a auha “MINUS” a tih ṭhin kha kan hrethiam pha lo.
(iv) A zawna vawili gawner (corner) chu benalti (penalty).
Khatih hunlaia football team position hrang hrang te chu:
(i) Goal Veng
(ii) Goal hma
(iii) Lai thai
(iv) Goal thun
(v) A sira tlan
Goal net tih ang kha a la awm ve lo a, amaherawhchu Goal Jugde an awm ve thung a, goal hnung lai takah situul (Thing a siam stool) ah an lo ṭhu a, falag sen (red flag) an keng a. Anni kha a goal ngei em tih finfiahna petute an ni.
Firi hamtu bakah falag (flag) kengtu kan ti mai a, field sir lehlam lehlamah falag sen (red flag) kengin an tlan ṭhin a. Hun vawngtu hi Dil Awfis (Field Office) ah Sana Lian inchhawpin a ṭhu a. Hun a tawp veleh firi (whistle) lian “TUUUUUUUUUUT” tiin a han ham vang vang a, chu veleh firi hamtu (referee) khan a firi (whistle) khan “TIIIIIIIIIIIIIIIIT” a han ti veleh a, hun a tawp tihna a ni ta ṭhin a ni.
- Hrangchhuana Sailo
Mob: 9436352280/ 8837095663
Email: hsailo_pg@yahoo.com