KUM THARAH LEHKHABU
Pathian zarah dam takin kum thar chu kan lo chuangkai leh ta. Mi tam tak tan chuan he kum thar hi thil danglam vak pawh a nih loh mai theih laiin ṭhenkhatte tan chuan beiseina nena thlira hun lawmawm leh hriat reng tlak lo thlenna hun atana ruahmanna an neih hun a nih avangin a nghahhlelhawm viau thei bawk.
Mi tu pawh hian ropui lai leh lansarh lai hun hi kan nei vek a, chumi hnuah chuan zawi muangin hnungtawlh lam kan pan zel a, kan lo awngrawp tial tialin a tam berte chuan bawisawm ngai takin an hun hnuhnung lam an lo hmang ṭhin. Chutiang chu nang leh kei ngei pawh hian kan hmabak a nih ve theih avangin kan vanglai hun, kan ṭhat lai hunah hian kum tam tak daih tur thu leh hla kan neih a ṭul a. A bik takin mi dangin min pawlhsawp theih miah loh keimahni mimal chanchin hi kan tu leh fate tan pawha ro hlu tak tur a nih avangin lehkhabu ngeia dah a ṭha hle.
Mizo zingah ngei pawh mi chhuanawm leh ngaihsanawm tam takin mual min lo liamsan tawh. Politician an ni emaw, sakhaw rawngbawltu an ni emaw, sumdawng hlawhtling leh ram leh hnam tana mi hlu tak takte pawh an ni ang; chungte chu vawiinah chuan an chanchin kan hriat theihna ber chu an kutchhuak lehkhabute hi a ni. An chanchin ziahna lehkhabu hmuh tur awm lote erawh kan hre tawi deuhin a ṭhente phei chu sawi zui vak lem lohte pawh an awm.
Kan mi hmasate zingah anmahni chanchin ziak eng emaw zat an awm a, chungte chu: Ka ram leh kei – R. Vanlawma, Ka zin kawng – Ch. Saprawnga, Ka zirna ram – Revd Chuauṭhuama, Hringnun sulhnu – KL. Chhuanvawra, I ni min pekte hi – Rev. Dr. Zairema, Lo neitu fapa – R. Vanhnuaithanga, Mizoram (The Land of Charm) – J. Lalsangzuala, Thamram lo mitthla – Jimmy L. Chhangte, Ka rahbi – Chalngura Jahau, Zoram politics lumlet dan – A. Thanglura, Ka damlai ni – Muma, Ka tawnhriat – Dr. Thangchungnunga, Ka khualzin kawng – Rev. HS. Luaia, adt. Hengte hi a ziaktu kan hnena awm tawh lo a, an mimal chanchin ziahna chhiar tur hnutchhiahtute an ni.
Heng bakah hian anmahni pawh kan hnena la awm a, an chanchin lehkhabu ngeia ziak tawh tute ṭhenkhatte chu: Ka zir kawng bumboh – Rozama Chawngthu, Nghet taka ding zelin – M. Lalmanzuala, Theihtawp chhuahin – Prof. JV. Hluna, Arkhawthim dai – Dr. LN. Tluanga, Ramhnuai mi – Col. Lalrawnliana, Khuarei sulhnu – Bualhranga, Vanglai – J. Malsawma, Ka hmaah dawhkan i buatsaih ṭhin a – Rev. Vanlalbela, Ka dai ve chin – PC. Lawmkunga, adt. Hengte pawh hi a hlu hle mai a, anmahni awm tawh loh hnuah phei chuan a hlu zual deuh deuh ngei bawk ang.
Hetianga an sulhnu chhui theih tura lehkhabu ziaktute hi an fakawm a, an lehkhabute hi an tu leh fa, rawn la awm zel turte tan phei chuan a hlu telh telh dawn a ni. Chutih laiin, mi ṭhenkhatte chuan anmahni chanchin hi ziah an tum lem lo a, an tum loh avanga dem ngawt tur erawh a ni chuang lo ang. Amaherawhchu, khawvel pian tirh ata vawi khat chauh kan lo piang a, kan awm loh hnuah phei chuan kan chanchin hi a reh vang vang dawn tihna a ni a. Chutianga kan chanchin reh hlen vang vang lo tura mahni chanchin ziak ngeia hnutchhiahtute chu kum sang tam liam hnuah pawh hriat reng an ni ṭhin.
Kan chanchin hi a ngaihnawm vek kher lo ang a, mi dang tana bengvarthlak leh hlu tak pawh a ni kher lo mai thei e. Nimahsela, chhungkaw tan erawh a hlu emaw hlu vak lo pawh ni se la, kan chanchin hi dahṭhata a awm hi a ṭul hrim hrim a. Chanchin ngaihnawm lo lai deuh emaw ngaihnawm lai deuhte pawh chu a zavaiin tu leh fate a hlu vek mai. Ram hruaitute politician, a bik takin term khat emaw a aia tam MLA lo ni tawhte tan phei chuan mahni chanchin ziaka dah hi tih ngei ngei turah ngai ila. Sorkar lam chuan document pawimawh tak tak kawl ṭha bawk mah se la, a kim tak tak theih loh avang leh kum a lo rei chuan hriatna dik tawh lo te pawh a lo awm theih dawn avangin ziak ngeia dah chin hi a ṭha hle. Politician ni lem lo, sumdawng mi leh sorkar hna thawkte tan pawh mahni chanchin ziaka dah hi ngaih aiin a hlu.
Dr. JV. Hluna hi ka ngaihnat leh zah em em chhan pakhat chu ‘Theihtawp chhuahin’ tih lehkhabu a ziak vang a ni. He lehkhabuah hian a chanchin tam tak a ziak a, a naupan lai leh an chhungkaw retheih lai zawng zawng a ziakin term khat chiah MLA ni mah se la, ram tana a thawh dante a ziakah hian vawiin thlengin amah min ngainattir phah. Nangni pawh in ni ve tho ang. An chanchin hriat chian loh chu inngai vak kher bik lo ang a, an chanchin in hriatte chu in ngaina zawk ngei ang. Tun hnai lawkah Pu Lalfak Zuala chuan ama mimal chanchin ziahna lehkhabu a buatsaih a, Pu Faka chu a chanchin kan hriat chian belh leh sauh mai bakah, amah kan ngainat phah zual sauh a nih hi.
Mahni chanchin emaw, lehkhabu hrim hrim buatsaih hi mi tam takte chuan kan huphurh viau mai. Thil huphurhawm tak a nihna tam tak a awm rualin, tunlaiah chuan engkim hi a awlsam dan a awm zel tawh a. Ziak mi ni lem lo tan pawh ziakmi tam tak rawih tur an awm a. A hmanrua ber, laptop/computer lah ken mai theih a nih bawk avangin hmanraw dang mamawh a awm vak lo bawk a, a awlsam ang reng viau. Ṭhangthar ziakmi tam tak zingah hian mi dang chanchin ziahsak hi an awm thluah tawh a, anmahni chu biak mai tur a ni. Anni chuan khawla chhut dan tur leh thil dangte pawh an buaipui chhunzawm vek nghal thei bawk ang.
Mi ropui leh langsar tak i ni kher lo mai thei a, khawtlanga hriat lar tak pawh i ni lem lo mai thei e. Nimahsela, i chanchin chu in chhungkaw tan, i tu leh fa, rawn la awm zel turte tana hnutchhiah chu i tih tur pawimawh tak a ni si a ni.
Kum thar chu he lam hi han ngaihtuah ve teh le.
- Mahmuaka Chhakchhuak