‘Lal vâkvai’ phuahtu Upa Lalhmingliana

Krismas hla lâr tak, 'Ngaiteh van lal nau ang pian ni' tih hla hi Zo fate chennaah tawh phawt chuan kan hre ṭheuhin rinawm a. He hlâ a lo pian chhuah dan hi tun ṭum chu i sawi teh ang.

Pian leh mûrna

Lalhmingliana hi kum 1942 August ni 9 khan Pehlawn khuaah a lo piang a, a pa chu Thanseia Hmar a ni a, a nu chu Thlâmkungi a ni.

A naupan laiin Pastor Selkhuma kutah baptisma a chang an Naupang fek deuh thang thei meuh lo a ni a, naupang mize danglam tak, thil hre thei tak a ni. Beginner Department a nih lai aṭanga taima tak sandei sikul kâi thin a ni a, kum tawp examah pawh lawmman a dawng ve ziah ṭhin.

Zirna lamah hian a kal thui teh chiam lo va, kum 1953-ah class III a pass a, kum ruk a chawlh hnuin kum 1959 Mautam khan class IV Darlawnah a va zir ṭha ve leh a, a pass hnuah a zir chhunzawm ta lo.

Vanglai nun

Kum 1961 khan a piangthar a, buh lâk a lo hun a, Hmingliana pawh buh la turin a riak lût ve dawn a. Pehlawn ram, Meipui kawng, Ramhuai thlân kâwna a kal laiin a lung a lêng em em mai a, kal pah chuan a zai rât rât a:

Aw ṭhapui, thinlai rukah min vei ve la,

Ka ngai lo'ng thlang sappui ngûr nun hi,

tih hla chu a sa a. Chutia a kal lai chuan Pathianin a rawn ambush ta a ni awm e!

A dam loh laiin Pathian hnenah a ṭawngṭai a, Pathianin a tidam ta a. Chutia a dam veleh Pathian duh loh zawng hla a sa ta chu a zak ta em em mai a. A hnung lam a en vat vat a, tumah an rawn kal lo bawk a, ding chung chuan a ṭawngṭai ta a. Chuta ṭang chuan love song sak chu a bânsan hlen ta.

Kum 1964 January 8-ah Khawkawi nula hmelṭha Zuithangi nen Khawkawi Presbyterian Biak Inah an innei a. Amah phei chuan, 'Nula pawh ngaihtuah ngai lovin nupui kan nei ve ta mai chu mi zawng zawngin min lawmpuiin ka hria,' a ti hial a ni.

Kum sarih hnu 1970-ah fapa Lalmalsawma an nei ta a, Zuii nen hian an innei rei ta lo. Kum 1976 November ni 1 Khan East Phaileng Presbyterian Biak inah Nl. Lalengi chu nupui atan a nei leh a, ani nen hian fapa pathum leh fanu pahnih an nei ve leh thung.

Lal vâkvai chu

A hla phuah hmasak ber, 'Ngaiteh Van lal nau ang pian ni' tih hla hi amah chuan, 'Lal vâkvai' tiin thupui a dah a. Kum 1970 November thla a ni a, buh lak lai, Hualngohmuna an awm laia a phuah a ni.

Amah ngeiin ka hnen a a sawi dan hi han tarlang ta ila a ṭha berin ka ring: ''He hla Lalpa'n min pek dawn lai vel chuan, kum 1970 November thla, buh lak lai a ni a, ka lung hi a leng em em mai a. A chhan leh vang pawh ka hre mai lo va, buh la lova pâwl bûka mut hlawm reng mai te ka chàk a. Ka thaw ri hian, "Vawiin aia naktuka a zual leh chuan ka fampui mai awm e lunglen hi,' tih hla hi a sa hulh hulh hian ka hria a.

''Ka'n zai dawn a, ka hla sak apiang hian ka lunglen zâwl phak hi a awm lo va, mumal nei lo hian ṭawnghriatloh zai thlûk hian ka rûm ka rûm a, chu chuan ka lunglen hi a zâwl phak deuh berin ka hria a.

''Chutia ṭawnghriatloh zaia ka rûm chu,

Ngai teh Vanlal nau ang pian ni,

Zai tin thang vawrin ka hril dawn em ni?

Chhingkhual hringmi zaleng zingah,

Aw, ka lal chûn leh zûa an riang chuang mang e,

tih hla thu hi a lo kal ta a. Ṭap chungin ka sa ta zel a, ka mittuiin min bûal reng a. Bethlehem chhiarpui dawna Mari leh Josefa thlen in tur hmu lova an vâkvai hneng hneng laite kha ka hmaah hian hmuin ka inhria a.

''Kan nu a lo feh a, a hmuh loh lam tur mual letliamah ka tawlh liam zel a. Biak buai ka ngaithei lo a, tichuan ka sa ta zel a. A châng dang pawh a lo kal ta zel a, a tirah phei chuan chang 12 leh thunawn 2 nei a ni. A awmzia berah chuan, he hla hi Pathianin ṭawnghriatloh zaiin min pâwlnaah min pe a, chu chu thlarau pâwlna zelin hriat theih hlaah Lalpa'n min leh chhuahtir ni berin ka hria,” ka hnenah a ti a ni.

LAL VAKVAI

Ngaiteh vân lal nau ang pian ni,

Zai tin thang vawrin ka hril dawn em ni?

Chhingkhual hringmi zalêng zingah,

Aw ka lal chûn leh zûa an riang chuang mang e.

A na lua e, ka tûar zo lo vanlal rêngpui,

Hmangaih vanga inngaitlâwmin,

Kan tan lei sual thim hnuaiah I lo vâkvâi.

Bethlehem mual tlai tla engah,

Riah rûn zawngin laitual an fang vel a;

An tawng si lo riah rûn kaina,

Riakmaw sirva iangin kaina rûn an vai.

Lâm ang lêtin an her vel a,

Khualbuk vengtû biah zâi nêm an hlan e;

Hraite pian nan hmun min kian r'u,

Aw riangvai chanhai chhingkhual a ding reng mai.

Hmanah Bethlehem ang khanin,

Van lalfa chuan riah rûn an rawn zawng a;

Thinlung tinin hmun lo kian r'u,

A vahvaih nan Judai ram kha tâwk rawh se.

- R Zairemthanga