Written by
- Z.D LALVUNGA

KRISMAS LEH A KAIHHNAWIH “Merry Christmas everyone”

Kumpuisul a lo vei changin lunglen a thar leh ṭhin. Mitinte rilru-in Lal pianna Bethlehem a rawn hawi leh tan ta. Sikni eng chuan zan daifimin a chawm thinghnah chitin a rawn chhun tle leh siau mai bawk nen; politics boruak a rawn hmet dai tawh bawk a. Kum tina kan chin fo ṭhin, “Masi hla Bonney M” leh hla hrang hrangte chu hmun tinah kan ‘play’ leh mahna le! 

Politics dah ṭhain, “Thinlung amah lam hawiin ro thil dang kan buaipui tur ani lovang.” Khaw­­vel chhandamtu lo piang hmuaka mitinte kan inbuatsaih dan erawh a inpersan leh khawp ang. Thingtlang khaw kilkhawr tak taka chengte Delhi, Bombay etc. a lehkha zir leh hmun hrang hranga hnathawk, mahni khua ngeia chhandamtu lo piang lawm turin a biling a balangin, hmanhmawh delengin an hawng leh chum chum mai dawn a ni. Kohhran programme duan lawk ang chu an khawsak dan chuan a ṭhelh leh hle thung ang. 

Krismas kan hnaih chho zel a, interek fal pui tur nei ṭhate chuan programme duang chawpin “Advance Christmas” phuah chawpin, a pianna lam hla hawi miah lo, pop music leh rap music te hmangin a fal thei ang berah khawvel chhandamtu lo piang chu lo hmuakin an lo lawm ve dawn a ni. Birthday neitu hian pawmsak tak ang maw! 

Senior ṭhenkhat: Tichuan, Christmas kan hnaih chho tial tial a, nula senior KṬP, ṬKP, PYD etc. over lek lek tawh, K’u Tlangi te, K’u Tleipuii te ang rualho chuan thawh thubarawhah ramthim lama fehchhuah zai an rel ang a ‘Masi’ hmanpui tur nei ṭha leh luck deuhte bulah ‘Work Camp’ neih a ṭulzia nasa takin an sawi leh dawn a ni. 

Chutah inveivir deuhho chuan a mal te tein an relhruk bo san fai leh vek ang a, nula/ tlangval senior luck vak lo ho chu an hawihai leh hle mai dawn a ni. Programme inkalh: Kan nghah Christmas a lo hnai zel a, tlawmngai pawl hrang hrang, VDP/ JAC/ YMA/ SRS etc. te pawhin invilikna tur ruahmanin an hmanhlel ve leh hle ang a, mahni veng area ṭheuhah “Tug of War” an bei dawn emaw tih mai turin hruizen an lo pawt mar leh put mai dawn a ni. Hetah zet hi chuan, kumpuan bawhchhetute chuan, “Hrem thu leng rawh se” tiin chibai bukna rapthlak an dawng leh mai dawn a ni. 

Christmas hlim taka hman a nih theih nan khawtlang duty-te chuan ‘savawm bawm’ te siamin, zaikhawm, inkhawm te vengin an inti sek leh ang a, veng chhung ṭhalai in vilik leh kawlhrawng deuhte chu an um darh leh chum chum ang a, chumi thawmah chuan, inkhawm leh zaikhawm te chu an phawklek leh viau bawk ang. Christmas programme duan dan ṭhenkhat hi chu kut tawrhna maiah a lo chang bawk ang. Mi ṭhenkhat programme nen a inmil miau si lo a ni. 

Khawchhak mifing: Khawvel chhandamtu lo piang kha, khaw­chhak mifingte chuan hriain Thang­vana Arsi chuan a hruai zel a, a pianna Bethlehem ran in tlawm chu a tlhen a, an ro bawm te hawngin lal chibai an buk tih kan hria a. 
Kan tunlai khawchhak mifingte rimtui rawn chawi ve thung hi chu heroin no. 4 (opium) etc te a ni daih mai. Silchar tan mi fingte pahnih drug chi hrang hrang nen ‘Uama’ min hmanpui ve tel bawk a, christmas leh puja pawh hi kan la inhmanṭawm hun a lo thleng mai ang tih a hlauhawm. 

Tluin chibai an lo buk: Tichuan khawchhkak mifing leh khaw­thlang mifingte rimtui rawn chawi luh chu kan nula/ tlangvalte chuan, chhandamtu lo piang kan hunpui denchhenin chibai buk nan an lo hmuak ve leh ang a, biakin hlat thei ang berah ‘Masi’ hman chu kumpuan bawhchhetu tan chuan kut tawrhna laka fihlimna a ni ve miau si a ni.

An rimtui rui chuan nun dan pangngai pelin a ṭhen an luak ang a, lei charah thlein an bawkkhup ang a, a ṭhenin zangthalin an buk ang a, kan tlu tlang leh nuai mai dawn a ni. A ṭhen lirtheiah an chetsual ang a, a ṭhen chu khum laizawlah. Kohhran lam pawh an tum ang he hu chuan thlarau thianghlim chuan a chenchilh leh bik miah lo ang. Zaikhawm tur pawh an ṭhahnem leh bik tawp lo ang. Biak buk pantu te pawh in terek pui tur hmu ve lote bak chu, pi tar/ pu tarte an ni leh mai ang. Rawngbawltu zaikhawm awmchhun te pawh, kum leha upa thlan lo awm tur thlirlawk ran chunga zaitui chawp mai an ni ve leh bawk ang. 

‘Masi’ kan han hmang ang a, interek pui hmu ve loho khan kumhlui thlahpui tur zawngin tha thar thawhin inla ‘young’ tharin an bei ngial ang a, tute mahin an uksak chuang lo ang a. Thlarau thianghlim pawlna chu sawi loh pawl/ kawm an hlawh leh dawn si loh avangin, khawdang/ veng dang chhungte chhawmdawla awm bo daihna project an duang mai ang - fuh tak maw? 

Lungngaih thla: Nu leh paten an tu leh fate tana hun rei tak an inbuatsaihna chuan vawrtawp a thleng a, masi leh kumthar kan hmang zo chiah chu khawram chhimbuk ang mai kan ni leh dawn a ni. “Hlimna ni ropui chu a eng” kan ti zo chiah ang a, kan ro phah leh hle hlawm dawn a ni. Thifahnukchata kan sual chhuah leh khawlsa chu tu leh fate lawm zawng manah kan hmang fai leh phiar hlawm ang a. Kumhlui thlah nan thil ṭul lo tak, halral thil hlanah kan theh chhuak fai vek bawk si a. 

Kum tharah school ṭan, masi leh kumthar thawhlawm leh ṭul dang bakah uniform, admission etc, te loh theih loha tih a ngai leh ang. Nu leh pa thlung lu a hai leh dawn a ni. Kan hun ropuiah kan in hmang ‘kawt’ vek tawh tih naka laiin, tlema kan vauchher ve deuh kan ar vulh lah halpuah vangin a pul fai leh deuh vek bawk ang a, nu leh pate mangang rorel lah, an rel zin poh leh an in rel ro zing ting mai si dawn a ni. “Aw chatuan khua lo var tawh rawh” tih vawng vawng an chak leh khawp ang. 

Heroda vs Hmeichhia: Tin, heti hi a ni a, zan tlai khawthiang kara kan ‘Masi’ hmanna result chuan a rawn hmachhawn ṭan ta hlawm a. Fel bik vang pawh ni lo, interek pui tur hmuh loh vanga fihlim hlauh te hamṭhatna a lo thleng kan tihsak thei bawk ang. Tlu-a chibai an bukna rah chuan thla a lo tling ta der mai a. Hetah zet chuan doctor lam an phe buai ve char char tawh ang. Hospital-ah mahni nu leh pa hming dik lo hmanga nau thihtlakna register chu ‘Kaisara’ chhiarpui laia hming ziahluhna tluk zeta lunin keu a hlawh leh dawn a ni. 

Hei ai mah hian private clinic a lun lehzual ang. Office kal paha ‘abortion’ register keu tir pawh an tam leh ngawt ang. Mite hriat loha chibai bukna chu, mite hriata sut leh a ngai tlat a ni. Chhandamtu lo pian khan lal Heroda chuan nausen kum 3 chin kha a rawt/ that ta phiar a nih kha. Chutih laiin, kan hmeichhiate leh an interek puite nen bawkkhup leh zangthala an chibai bukna thu-ah doctor te an rawn a, chibai rapthlak pe in, pawi sawi lo nausen thla 3 mi chu an rawt ta phiar mai ṭhin a ni. 

Heroda kha chuan kum 3 thleng a nghak a, kan hmeichhe fel tak takte chuan thla 3 bak an nghak thei ta ṭhin lo a ni. Kristian Herodi te chibai bukna hunpui christmas leh New Year kan paltlang tlat alawm! tiraw K’u T.Z oh K’u Rengpui. 

- Z.D Lalvunga