Written by
-Dr. C. Lalrampana

Ruihhlo – Mi fel tlawngâwl tam vang em ni?




A kamkeuna

‘Felna’ tih thumal hi Bible-ah hian châng 520 velah vawi 558 vel a lang. ‘Felna’ tih thumal hi Hebrai ṭawng ‘Tzedek’ leh Grik ṭtawnga ‘Dikaios’ tih aṭanga lehlin a ni. Felna tih thumal hi Bible chang tam takah hman a ni a, Bible chang ṭhenkhatah chuan Pathian chhandamna thiltih leh nungchang ṭha sawina atan hman a ni bawk. Chang ṭhenkhatah chuan rinna hmanga Pathian nena inzawm, Pathian thuthlung zawmtu, Pathian mite sawina a ni.

Mi fel engzat nge awm?

Bible sawi danin, Sodom leh Gomora Pathianin a hrem dawn khan Abrahama hnenah mi fel 50 tal an awm chuan Sodom leh Gomora chu a ngaihdam theih tur thu a hrilh a. Mahse, an awm lo va. A tawpah mi fel 10 tal a hmuh theih chuan Sodom leh Gomora chu chhanhim a remti leh zel a. Mahse, mi fel 10 tal pawh a hmuh zawh loh avangin Lota leh a chhungte mi 4 bak mi fel an awm tâk lovah chuan Pathianin khawpui chu a hrem ta a, a kâng ral ta a ni. Khatih lai khan Sodom leh Gomora-ah khan mihring engzat nge awm tih ziak a awm lo nâin a tlem berah mi 500 vel tal chu an awm mahna? Mizoramah kum 2023 khan mi maktaduai 1.25 kan awm a, 2024 khan maktaduai 1.42 kan ni leh a; Aizawl khawpuiah tunah hian mi 4,15,000 kan awm. Heng zing aṭang hian Pathianin mi fel a tih ang hi engzat tak awm ang i maw? Chhût thiam chuan chhût rawh se, sakawlh nambar erawh a ni lo ve.

Mizoram sualna chu?

Aizawl hi India ram khawpui zingah mihring tlemna ber dawttu ni mah ila, state-wise erawh chuan 30-na kan ni. Hetiang leka tlem mi chengte hi ni mah ila Sodom leh Gomora tehfung aṭanga thlir chuan kawng engkimah Sodom leh Gomora hi kan khûm tawh. Chung kan khûmna chi hrang hrangte chu:

Ruihhlo hlauhawm leh zu in leh zawrhah,

Ralthuam hlauhawm leh smuggling tawlhrukah,

Pân chhia (cancer) chi hrang hrang tam lamah,

Hmeichhiat mipat hmansual leplêrnaah,

HIV/AIDS tam lamah,

Hlemhlêtna chi hrang hrang tam lamah,

Eirukna leh rukrukna kawng hrang hrangah,

Inkhawm taimak leh intihsakhawminaah,

In ṭha leh ropui insaksiakah,

Chawhmeh leh bazar thil man intihtosiakah,

Mipui chan ai laksak leh ration buhfai intihtosiakah,

Eizawnna atana Pathian thu hman ṭangkai kawngah,

Rorelna dik lo kalpui kawngah,

NGO leh pressure group tam lamah.

Heng lo pawh hi tarlan tur tam tam a la awm thei. Hetih lai hian keimahni inhmuh dan leh intehna ram aṭang chuan mi fel kan tam hle niin a lang. Inthlan dawn hnaih apiangin political party hrang aṭangin candidate an han theh chhuak ṭhin a, tute pawh theh chhuak se, ‘Ani chu chutiang, khatiang mi chu a ni a, a fel teh a nia,’ kan ti fai vek thei a. Social media platform hrang hrangah an felzia leh ṭhatzia kan au chhuahpui chamchi bawk nen, an îtawm hmel ṭhin khawp mai. Mahse, chung mi fel rual awm khawmte chuan ram an han kaihruai a, an felna chu thup bovin a awm leh si ṭhin. Khawiah nge hahîpa kan sawi leh au chhuahpui ṭhin an felnate kha an dah bo ṭhin le? Uṭawk túr vawn anga hman loh tura felna thûlkhung an nei tihna em ni le?

A tlangkawmna

Sodom leh Gomora kan khûmna point hrang hrang zingah khian a bikin ruihhlo hlauhawm leh zu khian min chim buai zualin engto tham berte an ni ta. The Mizoram Liquor Total Prohibition Act, 1995 aṭanga chhutin kumin hi kum 30 a veina a ni ta mek. A nihna takah chuan kum 30 kal ta chhung khan zu (wine) ringawt kan buaipui a, kan inhnial luai luai a. Sawrkar ang pawhin a ṭhenin zu zawrh an duh a, a ṭhenin zawrh duh lo va, a ṭhen an fêkfawn êm êm a, a ṭhen an nêm bawk a. Mipui, pawl hrang hrang leh kohhran hrang hrang leh rawngbawltu puithiam rualte thlengin ngaihdan thuhmun kan nei chuang lo. Titi tui berah kan hmang a, lan mawi ṭheuh kan tum bawk.

Chutianga kum 30 chhung kan buaipui luai luai hnu pawh chuan reh a hnekin a la tam tak tual tual a. Chutia kan buai luai luai hlan chuan kan ṭhalai rual, an nun kan nêkchep êm êmte chu zu (wine) aia ṭha lo zawk ruihhlo hlauhawm chi hrang hrangte chuan a lo rûn nasa hman hle si a, chuta ta chu tlai khawhnuah kan harh chhuak dek dek chauh lawi si.

October 24, 2024-a Central YMA rorel inkhawm vawi 4-na R Dengṭhuama Hall-a neihah ruihhlo do infuihtharna hun neihah beihpui thlakpui turin CYMA President chuan kohhranho a sawm a. February 7, 2025 zan khan CYMA bultumin Vanapa Hall-ah ruihhlo do infuihtharna hun hman a ni a; khami ṭuma ruihhlovin kan rama bu a khuar thuk tawh dan tarlannaah khan kum 2024 chhung khan END-in heroin kg. 46.566g an man thu leh Police-in kg. 80.586, a vaia belhkhawm kha kg. 127.430 a tling tawh a ni. Kum 2023 chhung khan ruihhlo vanga thi mi 76 awmin, kum 2024 khan mi 67 an awm bawk.

Hengte hi chik zawka chhui let chuan mithi zinga a tam zawk daihte hi ruihhlo hlauhawm vanga thi an ni a, zu vanga thi tak hi chu tlemte an ni zawk niin a lang. Heta ṭanga lang chiang ta êm êm mai chu, kum 30 chhung zet zu ringawt kan buaipui luai luai hlan khan ruihhlo hlauhawm hian kan ṭhalaite a lo rûn nasa hman hle a ni tih a hriat theih. Ruihhlo hlauhawm (drugs) hi a rit si lo, rim a nei si lo, thup bo a awl si, ruih a nuam zawk bawk si, ruih lahin zu anga mawi lo taka lan a har bawk si! Chuvangin, inpektawnna hmanrua, veivahna a awlsam tawh bawk. Delivery boy/girl bakah a langa mi fel âwlthâwng hman tak tak, hna thawh tur mumal nei si lo an tam si. Hengte hian lirthei ke pahnih nei chiin veng tin, khaw tin, hmun tinah zu leh ruihhlo an sem zar zar thei a, kawtkai tinah leh kawngpui kam leh hmun kilkhâwrah awlsam taka inpek theih a ni. Chuvangin, ruihhlo hi ven hneh a har zual hle niin a lang.

Hetih rual hian hna mumal nei lo mi fel tak tak leh âwlthâwng tak takte pawh hian ngaihtuahna fumfe tak neiin ruihhlo do beihpui thlaktute puih theihna kan nei ve em tih ngaihtuaha inchhutin, mi ṭha awm âwl leh mi fel âwlthawng satliah ringawta awm tum lo hian, awmze nei taka awm ṭheuh tur hian ṭan kan lak tlan a hun tawh hle. Sawrkar pawh hian online market kalpuitute pawh hi uluk zawkin thlithlai ṭhin se, an hnuaia thawk peng hrang hrangte pawh hi chîk zawkin endik se; zakkep an neih leh neih loh thlengin fing tak leh fimkhur takin ruihhlo do kawngah hian hma la sauh sauh se a lawmawm ngawt ang.

- Dr. C. Lalrampana