Mitthi chanchin ziah hi i ti lo ngam ang u

Hmanlai aṭanga tun thleng hian Mizote hi a ṭha lam, a chhe lam intihhmuh ching tak hnam kan niin a lang. Hei hian kawng tam takah hmasawnna leh changkanna lamah pawh min hruai nasa hle. Hetihlai hian, a ṭha lo lamah pawh min hruai nasa hle. Thil dang tam tak sawi tur a awm lain, tuna ka sawi tum chu eng dang ni lovin, mitthi an awmin mitthi chhungte’n kan chhungte chanchin ziahna sem ngei ngei hi tihmakmawhah kan ngai ta hi a ni.

A ṭul ka tih lohna chhante

A hmasa berah chuan, Mizote hi khawsak inang lo tak tak kan tam. Chuvangin, chhiat tâwk/ mitthi kan awm reng renga mitthi chanchin ziaka sem ngei ngei tur anga kan ngai ta vek mai hi thil ṭul ber a niin kei chuan ka hre lo tlat. Tuna ka sawi hi ṭhenkhat tan thil harsa lo leh tih awlsam tak a nih lain, ṭhenkhat tan chuan buaithlak leh hautak em em a nih theih avang a ni. Hei hian a bik takin, inrin/buatsaih lawkna pawh awm miah lova thil thleng thut kawhtir ta ila. Chhiat kan tawh (chhungkaw zinga mi boral an awm hian) chhungkaw member ṭhahnem deuh leh tlem deuhah pawh kan dinhmun a la inang lo thei cheu bawk.

A dawt lehah chuan, thil ṭul lem lova tha leh sum senna mai niin a lang. Chhiat kan tawk a, rilru ipik mup mai karah ṭhenrual ṭha (min rawn ngai pawimawhtute) lo chiauau a ngai a. Chutah mitthi chanchin ziah tur buaipui a lo ngai bawk. A buaithlak dan a thuah hnih/ thum khawp mai.

A dawt lehah chuan, tha leh sum eng emaw zat sengin kan han buatsaih a, kan han sem ta ngei a. A ṭhen chuan chhiar chhuak mang lovin kan ṭhut a, a ṭhenin an hawn a, a tam zawk phei chuan hawn lovin an kalsan mai bawk. Hei hian hmun a tihnawk duh khawp mai. Ka ṭawng tu huat thu suhah, mitthi vuinaa kal tam zawkte hi eng nge kan kal chhan inzawt ta ila, a inang lo thei viau awm asin! A ṭhenin kan ṭhian, chhungte leh kan kal loh theih lohnate an nih laiin, ṭhenkhat chu eizawnnaa kan thawhpuite chhungkua an nih avanga kal, a ṭhente chu ka kal loh chuan rual pâwl lo riauva inngaihna avanga kal, a dang tam tak pawh a la awm thei ang.

Eng pawh ni se, chhiat ni ṭhat nia kan inṭawiawm ṭhin hi Mizo nih tinuamtu, thil hlu em em a ni. Sawisel chi a ni lo mai ni lovin, uar deuh deuh tura chhungkuaah pawh kan inzirtir sauh sauh a ṭha em em a ni. Ka sawi duhlai tak chu, kan kal chhan a inang lo zung ang tho hian mitthi chanchin kan hriat duh chin pawh a inang lo zung bawk ang. Ṭhenkhat tan ziak ngeia kan vui mek chanchin chhiar tur awm chu thil hlu leh bengvarthlak a ni ngei mai. Mahse, sawi tak ang khan ṭhenkhat tan chuan thil hlu lem lo tak a ni tih hi phat rual a ni lo.

A dang pawh a la awm cheu, kan sawi ta sa sa; mitthi chanchin ziaka sem hi kan titawp/ ching lo nghal thei kher lo vang. Kan la ti zel dawn a nih ngat phei chuan vuina hunah hian (mi bik an nih lem loh chuan) a vuituin a vui bakah chhungkaw aiawh a thu sawitu an awm ngei ṭhin. Min rawn ngai pawimawhtute’n an hriat duh âwm kan ziak a, kan sem tawh reng chungin kan ziah lan tawh sawi chhuah leh vek hnuah pawh rei tak thu sawi ka tawng fo mai. Hei tal hi chu kan sim a hun tak meuh tawh. Mitthi chanchin ziaka kan sem ṭhin hma kha chuan a awm ve reng a, a ngaih pawh a ngai. Mahse, sem bawk, ziah ang tho sawi kim leh vek kan tum ṭhin hi a ṭul lemin a lang lo.

Mitthi vuinaa kalte hi a tam zawk chu hun chêp tak kara kal hram hram, ṭhutna tha pawh chang lova ṭhu (a tam zawk kan ni ṭhin mai thei), a ṭhen ni sa sen hnuaiah, a changin ruah sur hnuaiah, a ṭhen hriselna pan tak chunga awm ve hram hram an awm a ni tih hi chhungkaw aiawha thusawitu mai ni lo, vuitu thleng hian an/kan thiam tawh viau nâin, hmasawn ngaihna kan la nei deuhin a lang. He kan thil sawi hi vawi leh khatah kan tibo duak kher lo vang. Chhungkua chhiat tawk, ka sawi anga sem lo ngam hmasa nih phei chu tuma’n kan duhin a rinawm loh Mahse, hetah tak hian YMA lam hi an huaisen a ngai ang. Kan venga YMA hruaitu ka nih ve lai khan tuna Mizoram puma kan kalpui mek anga sawi theih lumen ngai ni lem lo, khawhar lenpui zana thingpui paw/thlum sem loh kan tih tirh khan hruaitu tan tuang tih chhah a ngai fu mai. Mahse, kan ṭhatpui tur a nih dawn phawt chuan dotu tam mah se, a chunga ka rawn sawi khi YMA branch-te hian phal lo turin an branch huam chhung ṭheuha mite hi min ngen ta se, kan zawm nghal ṭhup ang a, chhiat tawk chhungte kan chhawk nasa viau thung ang. Thihna hi mi tin, chhungtin tawn theih leh kan tawn mek a ni si a.

Mitthi an awm hian tu chhugkua/in mah hian min dawng zo tak tak lo. Tunlaiah veng ṭhenkhat chuan an veng chhung mi an nih chuan kohhran leh pawl thliar miah lovin Presbyterian Kohhran hall-ah an vui vek niin an sawi. Tin, a ṭhen chuan YMA hall-ah an veng mitthi reng reng chu an vui vek tawh niin an sawi. A va han ṭha em! Kohhran hall-a mitthi vuinaah hian ka kal ve ta zeuh zeuh a, mitthi chhungte tan a va han thawventhlak dawn em ve aw ka ti haw ziah. Kal kan ṭhathnem viau ṭum pawhin step leh hmun rem lo em ema ṭhu an tam ngai lo. Programme felfai tak duan sa karah mitthi chhungte’n rilru kâk ṭuai lovin an chhungte an thlah liam thei. Hlu tak a ni.

A thu hrimah Mizote hi ṭhatni, inneih niah te hlei hlei hian kan dam chhunga kan hun tawn ropui ber leh hlimna ni bera hnam changkangte’n hun an hman laiin, keini chuan inneite tan buaina leh hah ni berah kan chantir rei ta mah mah. Hnam changkangte chuan inneih hun tawite bak chu mo leh moneitu chhungkhat leh ṭhian hnai tak tak tlemte nen hmun fianrialah hlim takin an hmang ṭhin hi chin ve a hun ta hle mai. In neih hunserh a zo va, dan thianghlima inneite phei chu kohhran hall-ah hun kan hmanpui leh a, a zawh meuh chuan lawi a lo hun a, lawi hunah hunserh bawk. Hnawhsarumin zanriah kil a lo hun. Zanah rei tak kan la men zui. Hawh teh u, kan changkan tawh hi, kan tih dana hmasawn ngai hi i siamṭha ngam the ang u.

- David L. Ralte, Six String Cabin, Durtlang North (9774195091)