Written by
~ Mahmuaka Chhakchhuak

Pu Rawna Padma award dawn lawmpuina

January 24, 2025 India Republic Day hma chiah Inrinni tlai lamah chuan Home Ministry aṭanga thuchhuak, India mipui tam takin kan ngaihven leh a bik takin Mizoram mipui thinlung rawn nghawr nghîng dawttu leh Zoram hmun hrang hranga awmte’n a ruala kut kan ben rual ṭhupna awm chu Padma award dawng thei tura hming puan chhuah mi 139 zingah Renthlei Lalrawna hming tel ve chu a a ni a; May 27, 2025 tlai dar 6-ah khan he chawimawina hlu tak hi India President Droupadi Murmu hnen aṭangin a dawng a ni.

Hetiang hian a dawngtu tur hming zawng zawng nen tar chhuah nghal a ni a, chungte chu:

Padma Vibhushan – 7

Padma Bhushan – 19

Padma Shri – 113

Padma award hi chi li awmin, India ram civil mite chawimawina chi li zingah hian Bharat Ratna a sang ber a, Padma Vibhushan, Padma Bhushan leh Padma Shri ten an dawt a. Kum 1954 aṭangin Padma award hi buatsaih ṭan niin, January 2, 1955-ah khan hlanna hmasa ber neih a ni. President of India chuan Rashtrapati Bhavan-ah a pual liau liaua hunserh hmannaah puithu takin a hlan ṭhin a, Bharat Ratna phei hi chu Nobel Prize tluk hiala ngaih niin, civil mite tana chawimawina sang ber a ni.

Mizo zingah mi 30 vel emaw chauhin Padma award dawng an la awm laiin, mi pali chuan a zavai hian an lo dawng kim vek tawh bik a. Chung mite chu: Satyajit Ray – Indian greatest film maker tia hriat lar hian kum 1958-ah Padma Shri dawngin, kum 1965-ah Padma Bhushan a dawng a, kum 1976-ah Padma Vibhushan a dawng leh a, Bharat Ratna pawh kum 1992-ah a dawng leh bawk. A ni ang bawk hian Bismallah Khan – musical instrument tum thiam chuan kum 1961, 1968, 1980 leh 2001-ah khan a dawng tawh a; Bhimsen Joshi – classical vocalist chuan kum 1972, 1985, 1999 leh 2009-ahte khan a lo dawng tawh. Bhupen Hazarika – Hindi, Bengali & Assamese singer chuan kum 1997, 2001, 2012 leh 2019-ahte a dawng tawh bawk.

Padma award hi dawn har tak a nihzia lanna pakhat chu Mizo zingah heti zat chauh dawng kan la nei hi a ni. Kum tina dawng thei pawh kan awm lo a, kum thum, kum li leh kum sarih kar tlate pawh a awm hial mai. Chutianga thil dawn mai mai theih loh chu kumin 2025-ah Pu R. Lalrawna’n a dawng thei hi a lawmawm tak zet a ni.

Pu R. Lalrawna chanchin hi sawi a nuam a, a bêl chiangtu apiangte’n belhchian tlak a nih dan leh behchhan tlak a nih dan hi an sawi tui viau ṭhin. Chhungkaw rethei tak aṭanga seilian a nih angin mi rethei zawk leh hnuaihnung zawkte tan vawiin thlengin malsawmna a ni tak meuh a, Pathian thu nunpui tak taktute hi thlang chhuak dawn ila Pu Rawna hi thlan hmaih hauh lo tur a ni ngei ang. Padma award a dawn chhan hi Pathian chu a ni ber tih loh rual a ni lo a, a dawtah chuan Education Department-a Joint Director a nih laia literary percentage-a India rama Mizoram pahnihna min thlenpui vang leh vanduaina aṭanga a sual chhuah, lehkhabu ro tling tak ‘Mizo rohlu’ a buatsaih vang a ni thei mai ang em tih a ni.

December 22, 1940 khan Dâwn khuaah lo piangin, kum 1963-ah Pachhunga Memorial College aṭangin BA a zo a. Rambuai kum 1966-ah khan LDC niin sorkar hna a thawk ṭan a, a hnu lawkah UDC-ah kaisangin, Minister Vaivenga personal assistant-in a awm. April 25, 1974-ah Directorate of Education (Adult Education Wing)-ah Assistant Publication Officer a ni leh a, hetih hun lai hi ‘Meichher’ chanchinbu bul ṭan lai a ni nghe nghe.

Meichher chanchinbu hi March-April 1975 issue kha a chhuah hmasak ber a ni a, chutah chuan Meichher tih a bu hming a la ni lo a, Zoram Eng tih a ni. October 1975 aṭang erawh chuan Meichher tih a lo ni ta. Issue hmasa berah Editorial bakah hla pakhat leh article pakua a awm a; article-te chu – Social Education, Mizoram Public Library chanchin, Hostel awmtu, Damdawi lam, Pastor Sena hriat reng nan, Hindi ṭawng zirna lam, ‘Zu’ Zoram hmelma No – 1, Kut hnathawh hlutna leh Scout leh Guides-te hnathawh tih a ni. Khatih laia Chief Minister Ch. Chhunga khan hetiang hian lawmpuina a ziak a; “Education Department-in he Chanchin Bu ZORAM ENG an buatsaih thei hi a lawmawm hle mai. Zirna lam hi mi tinin kan bengvar ṭheuh a. Chuvangin chu lama bul tumtu Education Deparment hnathawh hriat hi thil chakawm tak a ni. Chu chu hre rengin he Chanchin Bu ZORAM ENG hian mipui hriat atan thil pawimawh a rawn puang chhuak thin ang tih ka beisei. Chanchin Bu hlawhtling a nih ka duhsakin ka beisei,” tiin.

Pu Rawna chuan hnathawh pahin zirna a chhunzawm zel a, kum 1975-ah Gauhati University aṭangin MA a zo leh a, sorkar hnaah pawh kum 1983-ah Asst. Director-a kaisangin, kum 1990-ah Deputy Director-ah kaisang leh a, kum 1996-ah Joint Director-ah kaisang lehin hetah hian Dec. 31, 2002-a a pension thlengin a awm ta a ni.

Pu Rawna hian thiamthil (talent) a ngah ang bawkin a nun ngei pawhin thil chi hrang hrang a tawng a. Kum 2021 phei kha chuan a naupan laia Davida chanchin hrilh ṭhintu a pa Aikima hriatreng nan phek 500 chuang daih, Frank G. Slaughter ziak DAVIDA chu Covid hripui len laia kan inkharkhip lai khan a letling a, he lehkhabu hi chhiar hlawh tak niin, MWA lam pawhin lehkhabu lehlin ṭha ber atan an thlang a nih kha. A pa puala lehlin a ni bawk a, anmahni awmna veng, Electric Venga kohhran upa awmte a sem vek a, bu ṭhahnemtham tak a sem chhuak a ni.

Amah hi novelist, essayist, critic leh fiction writer tih theih turin kawng hrang hrangah sûlhnu a nei a. Essay leh article ṭhahnem tham tak a ziak bakah Radio-ah pawh vawi sawmhnih aia tam thu a sawi tawh a, lehkhabu lehlin kawngah phei chuan a hming a chher hle. A lehkhabu lehlin zingah: The Robe, The Merchant of Venice, Vendatta, Barabba, Satan Never Sleep, Murder with a Kiss, MacBeth, Pilgrim Progress II, Julius Caesar, The Last Day of Pompey, Matin Luther King Jr. Around the World in Eighty Days, Maria Gorreti, Saint Camilies, Murder in the Sacchristy tih a lehlinte phei hi chuan Mizo thu leh hla lama tuihalna a phuhrûk hneh hle.

Lehkhabu 14 a ti chhuak tawh a, lehkhabu 15 lai chu Mizo ṭawngin a letling tawh bawk a, heng bakah hian lehkhabu 700 chuang a edit (chûlmâm) sak tawh bawk. Chung a lehkhabu chûlmam ṭhenkhatte chu Book of the Year atana thlante an lo ni tawh ṭhin. Meichher chanchinbu pawh hi a kutthlakna tam ber a ni a, kum 25 aia rei mah tur a lo khawih tawh a ni. Heng bakah hian Roman Catholic Church Bible phek 1,850 lai chu a chulmam tawh a, Mizoram Board of School Education leh Mizoram University lehkhabu hrang hrangte pawh a chulmam sak tawh bawk.

Pu Rawna hian chawimawina tam tak a lo dawng tawh a, chung zinga chhuanawm tak pakhat chu Aug. 29, 2024-a Rabindra Bhavan, Delhi-a Bhasha Samman a dawn kha a ni. He Award hi Sahitya Akademi (National Academy of Letters) buatsaih niin, mahni ṭawng hmasawnna atana thawn hlawkte hnena hlan ṭhin a ni a, pawisa cheng nuai khat a keng tel. Mizo zingah mi pali chiahin Bhasha Samman hi an la dawng a, chungte chu: Pu James Dokhuma, Pu B. Lalthangliana leh Pu Rawna dawn ruala dawng Pu Rozama Chawngthu te an ni.

Sorkar hna aṭanga a pension hnu hian lehkhabu chhutna lamah inhmangin Gilzom Press a enkawl nghal a, vawiin thleng hian ni tina a hnathawhna ber niin, chhun leh zana a hun hmanna ber a ni. Gilzom aṭang hian sum leh pai harsatna avanga lehkhabu chhuah thei lo mi tam takte’n lehkhabu an lo chhuah theih phah a, nu leh pa tling takin alo chhawmdawl ṭhin. Pu Rawna aṭang vek hian alawm mi tam takin Pathian hmel an lo hmuh ṭhin a, malsawmna an lo dawn ṭhin. Pathianin hriselna tha tak pein rei tak min dampui mawlh rawh se.

~ Mahmuaka Chhakchhuak