“U AMA” NAMEN

“Kan khuaah lenrualte nen,

Mas lawm turin kan fuan e;

Perhkhuang remin kan zai e, 

U Ama kan sa e.”

Sa chhe thau hun kan thleng leh ta. Pâng zârah thlasik arpui tiatin a ṭum leh ta. Van hnuai mi hril Bethlehem tlang chungah rinnain mi an thlâwk kai leh ṭan ta. Kan nghah Krismas lawmna ni kawl pawh a eng leh ṭan ta a, Rebecca Lallawmsangi te pawh an khuaah lenrualte nen fuanin ‘U Ama’ an sa ṭan ta.

“Fuan” tih hi mihring chungchangah kan hmang ngai em? Hetiangah hian Mizo ṭawng thiam an pung hluai duh hle. Chutiang chu an lo lang ṭak ṭak a, fuan theia fuan ṭhin chu sangha a lawm an rawn ti mai reng a. Zoṭawng thiamte chuan kan hla han tarlan tak kha an nuihzat ta hle mai a, a sak pawh an sa tui lo ngei ang. Mahse, dictionary-te kan han keu a, fuan chu sangha chauh an lo ni lo a; “fuan khawm” han tih chuan kal khawm, tlân khawm, leng khawm, inhawr khawm tihnate a lo ni thei vek mai a. Mizo ṭawng thiam bawk an lo lang leh a, mihring chungchangah chuan ‘khawm’ tih a tel zel, ‘fuan’ ringawt a ni lo tih lamah an han ṭuan leh a. Vankhama hla phuah lar tak mai, ‘Khawngai Hnuchham’ tiha “Tah chuan an fuan e, chun chawi loh rairah riang chuang” tih kha an la hre ve lo a ni ngei ang.

Eng dang a ni lo, kan zuam zawng deuh hla phuah leh hla sak hi sawiselna tur ngawt kan lo zawng ṭhin a; kan ngaihsan zawngte kutchhuak a nih erawh chuan sawi mawina tur kan zawng leh ngar ngar thung. Chutiang vang mai mai chuan Lalrebeki hla thu kha kan Mizo ṭawng thiamte pawhina han sel an ni.

Ṭawng chungchangah hian miin eng emaw an han phuahin an han sawi a, chutianga an ṭawngkam hman ṭhenkhat chu lo hre ngai miah lo kan awm ṭhin. Kan hre lo naran hi chu ngaih zawng a la ngaihthiam theih mai, thumal zawng zawng hriat kim vek thu awm hek lo. Keimahni tawk hian hre lo tluangtlam satliah ta mai ila tu pawi mah a tawk lo a. Chutiang ni si loa a hre lo zawk kan han intithei zaw mah ta tlat ṭhin hi ngaihzam a rem loh chang a awm ve a. Kan intithei mai pawh ni loin kan hriat ngai loh apiang “a dik lo” ni thei hram se tiin phungbawm kan sawm kual ta ṭhin a. Ṭawng dik lo hre thei nih hi i châk lutuk lo ang u; a chhan chu, a dik lo hre thei riaute hi tui ang an nem leh ṭhin – khuareiah.

JFa khan ṭawng dik lo a hre thei hle mai a, a hre thei ber a nih loh vek pawhin a sawi nasa ber pawl chu a ni mai ang a. Bible-a an ṭawngkam hman dik loh nia a ngaih pawh a sawi ṭhin a. Chung zinga lar tak pakhat chu “buai namenin an buai ta lo” tih ang chi hi a ni. Ṭanchhan a han dap kual a, sawi pawh a sawi thiam khawp mai. Tun thleng hian ani JFa thil sawisel entawn chunga hetianga thu chheh sawisel zui ta zel pawh kan tamin ka hria.

Hetiang hi a sawisel nasat em em chu a ni:

“Duaiin an ring ta lo.”

“Buai namenin an buai ta lo.”

“Hlauh namenin an hlau ta lo.”

“Thil mak namen an tihtir lo.”

A thu han lak kual duh danah chuan a tawp lama “ring ta lo, buai ta lo, hlau ta lo, tihtir ta lo” tih laite hi a awmze pumpui hriltûah a hmang a. Rin tâk loh thu te, buai tâk loh thu te, hlauh tâk loh thu te, tihtir loh thute emaw a tilui a, awmze nei loah a chhuah hlauh zel.

A thu hi kan pawmpui dawn chuan ama ṭawngkam vêk hi lo en ve leh ta ila, “Zirlaite Huang pawh mumal nei theiin ka siam ta lo,” tih ṭawngkam a hmang a. Hei hi “Thu Ngaihnawm bu 204”-a mi a ni awm e. Bible letlingtute ṭawngkam a sawisel dan ang chiaha a lak chhuah duh lai tak kan thur chhuaha kan teh ve chuan a ṭawngkama hi “a siam ta lo” tihna a ni ve daih. Amaherawhchu, amah zawh buai pawh ngai loin “a siam tak loh thu” a sawina a ni reng reng lo tih kan hre vek si.

Bible thu a han sawisela kha hetiang hi ni zawk se a ti a ni ber a,

“Duai loin an ring ta.”

“Buai namen lohin an buai ta.”

“Hlauh namen lohin an hlau ta.”

“Thil mak namen lo a tihtir.”

A duhthusamah chuan “lo” (negation) hi adverbial-ah awm tel zat zat tur a ni a; Bible letlingtute’n adverbial-a telh loa clause tlipnaa an hman zel avang hian Mizo ṭawng dik loah a puh hmak mai a ni. Midang a teh dan ang chiaha amah ka teh ve dawn chuan “Zirlaite Huang pawh mumal nei thei loin kan siam ta,” tih tur a ni a, a ti bik hauh si lo. Bible letlingtute thu chheh a lak vâwng lai chiah chiah kan lak vâwng ve dawn chuan “A siam ta lo a nih chu” kan tihsak ve hlauh ang a, ama tehna hmang vêkin kan teh tla ve ang.

A nihna takah chuan JFa’n a dik zawk a han tiha kha a dik ngei a, “zawk” a ni kher lo thung. Dik lo zawka a ngaiha a sawisela pawh kha a dik reng a, ama ṭawngkam hman duh dan pawh a ni ve tho. “Namen” tih angreng a hmang ve lo tih mai chauh a ni, a kalhmang chu a inang reng. Zopa ṭawngkauchheh tam takah hian a letling deuh hûa han chheha hman ṭhan tak hi tam tak a awm.

“Ka chawhmeh siam chu ka vil ngun lo a, tui takin ka chhuah ta lo.”

“Kan zin kawng chu a thui lo a, rei tak kan thang lo.”

“Zirlaite Huang chu mumal deuh pawhin kan chhuah ta lo.”

Heng hi kan ṭawng kalhmang ve reng a ni a. Hetiang kher khera ṭawng chheh vek tur tihna erawh chu a ni hauh lo. Hetianga kan chheh ve duh loh avang hian kan tih dan chauh kha a dik ta bik tihna pawh a ni lo. 

Hetianga han sawi hian JFa kan sawisel ta tihna a ni hran lo a. Ani sawisel apiang kha sawisel âwm reng a ni vek lo thei tihna zawk a ni. Mi thiam tak takte’n midang ṭawngkam an han ching let a, “A dik lo” an tih ṭhin hi a dik lo tak tak kher lo ka han ti ve a ni e.

- Rempuia R. Lûtmâng