ENGE OST?
Tunlai ṭhalai rilru-ah chuan OST tih inziak hmuh emaw sawi ri hriat chuan Movie emaw Music Video chhuak thar awm turah ngaiin Original Sound Track tihnaah kan ngai tlangpui awm e. Tuna kan sawi tur erawh hi chu ngaihthlak theih thil ni lovin ei theih thil Opioid Substitution Therapy/ Treatment (OST) chungchang a ni.
Ruihhlo a inchiu ṭhîn enkawlna (OST Centre) hi India ramah kum 2007 aṭang khàn din ṭan a ni a, Mizoramah chuan May 2009 aṭangin tlawmngai pawl enkawlna hnuaiah din ṭan a ni. Ram pumah centre 150 chuang awmin, tun dinhmunah Mizoramah sawrkar leh tlawmngai pawl enkawl Centre 17 a awm mêk. Centre pakhat hi thawktu 4 (Medical Officer 1, Nurse 1, Counsellor 1 leh Data Manager 1) in an enkawl tura ruahman a ni. Doctor indaih lohna avanga Medical Officer nei lo an awm tih loh chu thawktu post dang hi chu centre tînah hnawh khah a ni.
Opiod Substitution Therapy Centre-ah hian National AIDS Control Organisation aṭanga dawn Buprenorphine damdawi a thlawn liau liau a semchhuah a ni. Hetiang damdawi hmang hian khawvel ram 80 chuangah ruihhlo a inchiu
ṭhinte enkawl mêk an ni. He damdawi hi ruihhlo nghei theihna damdawi a ni lo a, nghei thei tura ṭanpuitu damdawi chauh a ni. Buprenorphine chu, Opium aṭanga siamchhuah ruihhlo eng pawh (Heroin, morphine adt.) chhawk theitu Opium aṭanga siam chhuah (danglam) ve tho damdawi tihna a ni. Ruihna atana hman damdawi aiin a let 20 - 40 laiin a chak
ṭha zawk a, 0.2mg, 0.4mg, leh 2mg in a awm hrang thliah a ni.
Kum 1980 bawr chho kha chuan Opium hi thingtlanga cheng hnam chekhnawkho tih/ khawih awm tawk lekah ngaih a ni a, tunah chuan khawpui lamah a darh chang pawh ni loin a hluar tawh hle zawk a ni. India ramah hian ruihhloa inchiu ṭhin (injecting drugs users) mi 177000 chuang an awm anga chhût a ni. Mizoram hi ‘Golden Triangle’/ ‘Golden Crescent’ (opium ching leh tharchhuak tam ram - Northern Thailand, Laos and Myanmar) ṭhenawm kan nih avangin ruihhloin min rûn nasa a. Ruihhloa inchîu ṭhînte hi HIV/AIDS thehdarha tihluartu langsar zinga pakhat an nih avangin an zinga thapui thawha hmalak hi a ṭul hle. Ruihhlo a inchîu ṭhîn zaa 12% (Mizoram) in HIV an vei anga chhut chhuah a ni.
OST damdawi ei/ la thei tür hian opium aṭanga siamchhuah ruihhlo hmanga inchîu ṭhîn an ni tür a ni a, zu leh natna dang a chhawk theih loh avangin natna dang damdawi atan an hmang ngai lo. OST Centre-a thawktute thawh (service pek) ber chu a thlawna damdawi semchhuah a ni. Thawktuten damdawi an rawt dip sak hnuah damlo chuan lei hnuai (sublingual) ah a hmuam ral ṭhin a ni. Buprenorphine hi a mum emaw rawt dip pawh nise dawlh tawp chuan zaa 15% chauhin hna a thawk a, lei hnuaia daha hmuam ral hian zaa 51% in hna a thawk thung. He damdawi hi damlo taksaah darkar 24-36 a chhawk/ thawk thei a ni.
OST Centre a thawktute tum bulpui ber chu HIV/AIDS kai thar an awm lohna tura hmalak, endawng/ thliarhran leh thinhrìkna tih tlakhniam, natna darh zel tur ven leh HIV/AIDS kaihhnawih natna avanga thihna tih tlêm a ni. Damlo enkawlte hi thla thum danah an thisen endik sak ṭhin an ni. HIV kai theihna - “Invenna tel loa HIV hrik pâi nena mipat hmeichhiatna hman, HIV hrik pâi nena hriau leh inchiuna hmawnraw thianghlim lo inhmanṭawm, HIV hrik pâi nu-in a faah, HIV hrik pâi thisen thianghlim lo dawn aṭang” tih thu te hi ngun taka hrilh hriat
ṭhin an ni. A ṭul dan leh an mamawh hun apiangin counseling neih pui ṭhin an ni.
‘Ruihhlo a inchiu ngawlveite hi tihdam harsa tak thluak natna benvawn vei’ tiin OST Centre Medical Officer Dr. Lalhminghlua chuan a sawi. Inchiu bansan hmak a kohhran leh khawtlanga inhmang tur chuan duat takin duhsak hle mah ila mithiamte’n an sawi angin ruihhlo an tih laia (a hma in) nikhata vawi 5+ a inchiu laia OST Centre-a enkawl a nih hnu a vawi hnih/ khat chauh a lo inchiu palh hlauh a nih pawhin HIV/AIDS kai theihna ‘chance’ a tlakhniam duai avangin hmasawnna kawng khat ni-ah kan ngai.
Buprenorphine ṭhat bikna ṭhenkhat:-
Ruihhlo a inchiu a ngai tawh lo, lei hnuia daha ei a nih avangin HIV lak aṭangin a him. Dan phalna hnuaia a sem chhuah a ni. A thlawn a nih avangin pawisa sen a ngai lo. Ruihhlo tih chakna a ti reh. Suffer a veng, nikhata vawi 1 ei a tawk. Ruihhlo aiin a thawk reiin a rintlak zawk. Rukruk leh pawikhawihna a tlem. Over-dose a hlauhawm lo, ceiling effect nei a ni. Doctor-in uluk taka a chawh a ni a, a him bik. Inchhungkhur ah buaina a tlem. Ruihhlo hnathawh a titawp a, pan leh pun a tidam awlsam.
Ruihhloa inchiu ṭhinten dam duha damdawi an ei ṭhin chanchin tlangpui chu kan lo hre ta a, damlo dang ang tho a damlohna avanga damdawi ei an nih avangin an inchiu lai nunhlui bawnra tak tak theihnghilh harsa ti takin kan la entleu reng dawn em ni? Ruihhlo bawiha rei tak tang tawh kan ṭhalai duhawm tak tak hian nunkawng dik zawh se kohhran leh khawtlang tan mi ṭangkai tak ni se kan duh chuan OST Centre-ah kan hruaiin enkawlna an dawn hnu pawhin kan
ṭanpui chhunzawm zel dawn lo em ni?
Aizawl, Lunglei, Mamit, Champhai, Saiha, Serchhip, Lawngtlai, Kolasib, Darlawn, Lengpui, Thenzawl, Vairengte, Khawzawl-a sawrkar damdawi in leh Society For Community Care (Agape) Durtlang, Samaritan Society of Mizoram Chanmari, SHALOM Lower Zarkawt leh Grace Inn Sikulpuikawn Aizawlah te hian OST Centre a awm asin.
- Zonunmawia Fanai