Lirpui a nghing dawn maw?
July ni 11, 2016-a Science lam chanchinbu rintlak, zirbing mi tam z^wkin an hnathawh tihchhuah an ch^kna- Nature Geoscience-a Bangladesh hnuaia lirpui, Magnitude 8-9 ink^r a insiam chungch^ng zirbingna tarlan chuan ṭawng dang chanchinbu lianho a luah tam hl> a. Hemi siper hi social media kaltlangin a darh bawk. Thu dik a nih tak tak ring lo an awm laiin, hlauth^wng leh thlaph^ng pawh kan awm a ni awm e. A awmze tl^ngpui, kan hriat at^na ṭha han tarlang ila.
He kan ch>nna leilung hi lei chh<ngril che v>l av^ngin hmun ṭhenkhatah a tawlh che hrut hrut ṭh$n a. Heti anga a chetna hmun hi lei tuamtu h>la lei lam biha che kual ve- thlalem (satellite) hmang ṭangkai thei lei lam kh^wl- GPS (Global Positioning System) tam tham tak chu, lei/ lung sakhat ṭha-ah an dah a. Mihringte hriat tham loh khawpa muanga lei han tawlh che hrut hrut chu a lo chhinchhiah thei ṭhin.
India-Australia khawmual-pui leilung leh Eurasian leilung hlawm inchaltauhna ram bawr v>l - Bangladesh ram, India Hmarchhak leh Myanmar ramah te GPS kh^wl hi an dah a. National Science Foundation (NSF) leh NASA ten sum paia an ṭanpui, American leh Bangladesh mithiamten Bangladesh rama an dah GPS 26 hmanga kum 2003 aṭanga kum 2014 ink^r leilung ch>t dan data leh, India Hmarchhak leh Myanmar lama hetiang lam zirtute zirbing lehkhate n>n an han thl<r bing a. Hmundang zawng aiin Bangladesh phai hnuai leilung ch>t d^n chu a lo chak a (46mm/year). He lei innawr tawmna hi khawthlang lam aṭanga khawchhak z^wnga che niin, Myanmar lamah inbilh l<t tuta leilung che hrut hrut chu khawchhak lama che aia a chak z^wk av^ngin a inkamki ta tlat a. Leilung tawlh che vel chu a t^wp chuan loh avangin a nawrna thahrui chu a inchh>k kh^wl z>l a. Hetianga leilung innawrah hian leilungin d^wl loh chin a neihah thahrui a sah huk ṭh$n - chu chuan lirnghing a siam ṭhin. Bangladesh hnuaia lei che in mun m>k pawh hi hetia a ch>t d^n an han zir t^kah chuan, kum za tam thahrui lo inchh>k kh^wl tawh chu, mipui bitna hmuna insiam a nih tlat av^ng hian nghawng a nei lian thei hl> ang, tiin zirbingna thuziak tl^ng an k^wm a. He thuziak hi la chh^wngin, zirbing lehkha belh chhahnaa map tarlangin Sapṭawng chanchinbu hrang hrangah an ziak chuai chuai ta a, thleng mai tur anga ngaiin kan lo r^lkhel ta a ni ber.
Zirna in hrang hrang- Lamont Doherty Earth Observatory of Columbia University (USA) te, New York City University (USA) te, Dhaka University leh Nanyang Technological University (Singapore)-a mithiamte zirbing thuziak ang chiah hi chu ni lo deuh mahse, India mithiamte pawhin mi nawlpui t^na hriat fiah har deuh z^wngin an lo zirin an lo ziak fo tawh ṭhin. Lirnghing insiamna kawng leh a hlauhawmna hmun, lirnghing nghawr pawh tuar pha ram kan nihna hi a danglam lova, a sawh nghet ti pawhin a sawi theih ang. Mahse, lirpui thlen hun tur te, khawi ram leh khawpuiten nge tuar na zual d^wn tih sawi l^wka kawh nghauh nghauh theih a ni lutuk lo. Kan ram tan chuan, kan tuar nasat theih d^n turah- lirnghing insiamna hmun kan hnaih leh hnaih lovaha innghat thui hle a. A nghawr chhuah theih- leimin hi kan t^na tawrhhlelhawm ber tur chu a ni ang.
Lirnghing hi a hlauhawm, hlauh tur pawh a ni. A nghawr chinah chuan tu pa in sak engpawh, khawi aṭanga a sak nge tih pawh thliar hrang chuang lovin a vaihma mai
ṭhin! Ringtu ṭha kan ni emaw ni lo emaw, inkh^wm leh sual rawng b^wl lai pawha thleng thei a ni. A pawimawh ber chu, chiai loh, phili buai lova awm theih a ni. Japan ram chuan englai pawha lirpui t^wk thei reng an ni tih inhriain, a lo nghing pawha ch>t l^k d^n tur angin lem an chang l^wk fo, in an sak pawhin an Sorkar-in a duan ang takin himna d^nte z^wmin an sa mai a. An thuawih rah sengin, a tak tak a lo thlen pawhin, buai lutuk lovin an tuar thei ṭhin. Keini pawh, kan lo hlau viau a nih chuan, kan himna at^n hma ka la ve thei dawn lo’m ni?
In sa in a mawina tur lam thl<k chunga nghawr ch>t d^wl z^wnga sak te, in chak t^wk lo thuam ṭhat te, tla thei thilin min dan beh emaw, min tl^k loh n^na kan thil dah leh hun d^n fimkhurte pawh a
ṭul ang. K^r khat tla tal ei leh in tur inkh^wl z>l theihte hi a him. Mimal, chhungkaw document pawimawh thl^-te pawh internet lama dah ṭhat telte pawh a ṭha z^wk maithei. A nei zo leh ti thei tan chuan insurance policy neih te pawh a finthlak a; Bank lama savings nei z^wnga sum kan chalai thiam pawh a ṭul ang.
Zirna in, pisa, puipunna leh Biak In te phei chu mi tam z^wk awm kh^wmna a nih av^ngin mimal in aiin a sak hmang leh himna chungchangah pawh kan ulukin kan fimkhur lehzual a ngai bawk. Awmna hmun azira mahni taksa himna kawng dap chhuah zung zung theih a ṭul a, rilru fim kan put reng theih a pawimawh.
Bible-a kan hmuh angin, lir a la nghing z>l ang, kan tuar ṭhin aia na pawh a ni mahna! Mahse, Pathian thu lovin chhiatna hi kan t^wk d^wn lo (Amos 3:6).Lal Isua lo kal lehna tur n>n hian inanna a nei: Engti anga r^pthl^k leh ropui nge tih rin thiam a har a, engtik hun leh ni, darkarah nge tih a hriat loh. Engtik hun pawha lo thleng tura ngaia kan fimkhur a, inring renga kan lo awm mai hi kan lo inbuatsaih d^n tur chu a ni mai e!
- Mercy pa, College Veng