Written by
- PC Hmangaihzauva

Eng vangin nge Kristiante hian kum thar hi ropui taka kan lawm? (Isua Krista chu lei kumbi siamtu a ni)


Khawvelah hian kum chhiarna tam tak a awm a. Ram ṭhenkhat chuan an khawpui din kum te, an lal ropuite pian kum aṭangtein kum an chhiar ṭhin a. Rom-ho chuan an khawpui din ṭan kum aṭangin kum an chhiar a; Rom-ho kum chhiarnaah chuan Lal Isua pian lai hi an kum 748-750-na vel a ni. Kristiante pawhin Lal Isua pian hnu kum zanga ral hnu lam aṭangin Lal Isua pian kum behchhanin kum chhiar an ṭan ve ta a. Lal Isua pian hma lam pawh a let zawnga chhûtin BC tia chhiarin, a pian hnu lam chu AD vuahin kum chhiar an ṭan ve ta a.

He kum chhiarna hi Kristian ram hrang hrangte’n an hmang ve ta zel a, a lo lar chho zel a. Rome sawrkar ropui kum chhiarna pawh a rawn lan chho ta hial a. A lar chho telh telh a, tunah chuan khawvel pum huap thil thleng pawimawh zawng zawngte chu he kan Lalpa kumbi siam hmanga chhinchhiah (record) vek a lo ni ta a, khawvel pum kum chhiarna inhman ṭawm ber a lo ni ta a ni. Hei hian Lal Isua chu lei kumbi siamtu a ni a, lei leh van lal ber a nihzia a puang chiang hle.

He kan Lalpa kum thar hi Mizote zinga mi tam takin a hlutna hi kan la vàrpawh tawk lo va. Krismas chu ropui taka lawm tur nia kan ngaih lain, kum thar erawh Kristiante kût bil ni lo, khawvel thil deuhah ngaiin a hming chauha lawm ve mai mai turahte kan dah deuh ṭhin a. Tun hma deuh phei kha chuan ramvah leh lui kal ni atana hmang mai mai pawl an tam ṭhin a nih kha. Hei hi a bulthûm hriat loh vang leh kan nu leh pate lo chhût fuh tawk loh vang a ni ber awm e.

A nihna takah chuan Krismas leh kum thar hi thil thuhmun, Lal Isua piannain a hrin ve ve, phir ang hiala ngaih tur an ni zawk a. A inkara chawlhkar khat a tla ta pawh hi calendar (Gregorian) siam remna avang mai chauh a ni. Calendar problem, calendar time line/calendar equivalent-te hi zir chian tham a awm a, a ngaihnawm hle bawk. Chuvangin, kum thar hi khawvel thil mai a ni awzawng lo va, Kristiante tan chuan kan Lalpa kum liau liau a ni a, Krismas zawmpui chiah chiah a ni a, ropui taka lawm phu chu a ni ngei mai. Kan Zosapte pawh khan hei hi hriain kum thar hi ropui taka lawm turin an lo ruahman a, vawiin thlêng hian Mizo Kristiante pawhin ropui takin kan la lawm zel a nih hi.

Hemi thu kan sawi hian Kristiante tana a ropui leh lawmawm bik em emna dang leh chu, heti taka khawvelin kan Lalpa kum chhiarna (Christian Era)-a hmang a, kan Lalpa kum thar khawvelin a lawm ta mup mup mai hi a ni. Kum hlui (2024) kan thlah liam tak leh kum thar hi kan Lalpa kum ngei a ni a, Lal Isua chu lei leh van lal ber a ni tih a rawn puang nawn leh a; khawvel awm chhunga lei kumbi a awm chhung chuan a puang zel dawn a ni.

Khawvel kum chhiarna pui ber atan Lal Isua pian hma leh pian hnu, BC (Before Christ) AD (Anno Domini) a lo ni ta hrim hrim pawh hi a van ropui em! BC lam pum hi chu sapṭawng a nih avangin kan hre thiam deuh a, Anno Domini hi Latin ṭawng a ni a, sapṭawng chuan 'In the year of our Lord,' tihna a ni awm e. Hengte pawh hian kan Lalpa lalzia an kâwk vek a nih hi. Tunlaiah sakhaw dang zuitute'n he lei leh van lal ber kum bi siam hi hnawk tihna neiin, a thlak dan zawng ṭhin mah se, khawvel awm chhung hian an hneh tawh ngai lo vang tih kan ring a ni.

Chutichuan, vawiina khawvel pum kum chhiarna inṭawm tlan ber hi Islamic kum chhiarna emaw, Hinduism kum chhiarna emaw, Chinese kum chhiarna emaw ni lo va, Kristiante kum chhiarna ngei a ni hi ngaihtuah chian chuan Kristiante tan chuan kum thar hi khawvel hnehna ni a ni a, ropui taka lawm tham chu a va ni em! Hei vang hian a lawm, communist ram ropui China-in World Olympic a thlen ṭuma a hmingah Beijing 2008 tih an hmangte kha, he thuruk kan sawi hi hre reng chunga lungawi taka hmang nge an nih a, thurûk tak tak hre lova hmang an ni zawk ni ang le. A enga pawh chu ni se la, khangte khan communist ramah pawh Isua chu lal a ni tih a puang zel a nih kha.

Chuvangin, kum thar hian 'Isua chu lei leh van lal ber a nihzia' khawvelah a tharin a rawn puang nawn leh a ni tih hriain, thinlunga ngaihlu takin i lawm zel ang u khai!

- PC Hmangaihzauva