Krismas hun hian eng nge i zawn ve?
Krismas lo chhuah dan
Rome emperor Constantine-a’n AD 336-ah Isua pian cham lawm tur thu a chhuah hnuah Pope Julius-a’n AD 350 velah December 25 hi Isua pian ni atan a rawn puang leh ta bawk. Krismas hi Bible-in a sawi lo va, kohhran hmasain an hman thu kan hre bawk lo. Eng vanga khawvelin uar taka kan lo hman leh tak si? A chhan nia hriatte chu:
• Thlasik ni kir ni December 25 hi Rom hote hian kût an lo nei thin a, chu chu Kristian thilah an lo let ta a ni (Pagan Origin)
• Gabriela’n Mari a va tlawh hun kha March 25 a ni a, thla 9 hnuah December 25-ah Isua a lo piang ta. (Annunciation) Sextus Julius Africanus
• Johana pian hun (thla ruka upa) aṭanga chhûtin December 25 hi Isua pian ni atan an lo chhût lut ve ta bawk.
Krismas behbâwm pung zel
Santa Claus te, christmas tree te, christmas card te, christmas carol chi tinte leh thil dang sum siam nan nasa taka tihlar a lo ni ta zel. Khawvel chhandam tura lo kal Isua lawm aiin Krismas huau huau rilru chuan mi rilru a hneh ta zel a; sumdawnna khawvelin an tipunlun ta! Hetiang thil avang hian suahsualna a ngampat phah a, thihna a tam phah ta. Setana hian a pawimawh zawk Lal Isua’n kraws-a kan sual tlanna leh sual hnehna min ngaihnêp tir a, a hmasa lo zawk Krismas min uartir ta zawk a ni. Krista kraws leh a chhandamna khawvela a lo kal chhan chu hnuchhawnah a ṭang ta tlat.
Krismas hian eng nge i zawn ve?
Mi tam tak chuan, Krismas hi Krista zawn hmuh a, chibai bûk ngei aiin, mahni phûr zawng leh nuam tih zawnga chen tumna rilruin kan khat zawk a ang hle. A dik em? Ṭhiante nen khawi lai emawa ‘A fâlte’n nang nen’ han tih kual velte hi kan hisâp a va ang ve! Tun Krismas hian eng nge i zawn ve? Khawchhak mifingte anga Lal thar lo piang chu zawnga chibai bûktu kan ni ve dawn em? Jerusalem, Juda-te khawpuia Heroda inah chuan ei in tur tuihnai tinreng a awm ṭeuh mai, music chi tin leh lâm thiamte pawh an tam ang; mahse, chutah chuan Isua an hmu ta tlat lo a nih kha.
Sakhaw hruaitute’n Zawlneiin Bethlehemah a lo piang dawn tih an hriat hnuin an mifingte chuan Pathian thu sawi chu zuiin an pan ta nghal a ni. Mifingte chuan Pathian thu rinchhanin an kal leh ta zel. Thil mak tak chu, tu mah zuitu an nei ta lo va, naupang tê, a khuang nena nau piang chibai buk duh pakhat chauhvin a zui an ti (The little drummer Boy). Chung lam arsi eng Pathianin a pek khan a hruai ta zel a, an bo tawh loh nan naute awmna in chungah a ding ta chat mai; thil mak a ni. Khawvel mihringte aw leh thurawn ni lovin, Pathian thu hruaina leh chung lam hruaina zuiin Isua Lal thar piang chu an va hmu thei ta.
Kan hriat tur pawimawh tak chu–mifingte angin, Krismas hunah hian Krista kan zawn a, kan hmuh a, Amah chibai kan bûk theih nan Lalpa lam i hawi ang u. Krismas hun hian thil danga lawmna zawng lovin, Isua zawn hmuh i tum ang.
Lal thar chibai i bûk ve ang
‘Aw he hun lawmawm a, Amah i bia ang’ tih angin, Krismas hun lai hian Lal thar chibai i buk ve ang. Heroda anga a dera chibai buk tumte hi vawiin thlengin kan la tam mai. Khawlai leh inc hhung leh a velte chei hle mah ila, keimahni thinlung lam hi Ama tan kan hawn ve si loh chuan, a der maia chibai buktu kan ni leh dawn a ni.
Eng nge chibai bûk awmzia?
Eodus 20-ah chuan hetiang hian Pathian biak dan tur Israel fate hriattir an ni. Israel fate’n Pathian chibai an bûk dan tur Pathianin a hrilh chu: ‘Pathian dang tel lovin, thinlunga milem nei lo leh zah takin Pathian an be tur a ni’ a ti. Lal Isuan Thuthlung Tharah chuan, ‘Thlarau leh tihtakzetin Pathian chu chibai kan buk tur a ni’ tiin min hrilh a nih kha (John 4).
Khawchhak mifingte’n chibai an buk dan
Hun tam tak sengin, hlauhawm tam paltlangin, an nawmsakna tam tak kalsanin, Isua lal thar chu hmu tur leh an neih hlu ber hlanin chibai an bûk a ni. Lal Davida pawhin, ’Insêng lovin Lalpa chu chibai ka buk lo vang’ a lo ti (1 Sam 24:24). Keini pawhin he rilru hi kan put a ngai.
Thilpek hlu tak hlanin bawkkhupin lal thar chibai an buk ta–rangkachak, beraw leh murra an pe (Matt 2:11). A entir chu –rangkachak–lalna (Mika 5:2; Dan. 9:25); beraw – Pathianna (Ex 30:34-38); murra–a thihna leh phûma awm tur thu entirna (Mk 15:23). An thilpekte hian lal a nihna a puang chiang a ni. A takin chibai an buk tlat mai! Khawchhak mifingte hian Jerusalem an lo luh khan, ’Khawiah nge Judate lal lo piang chu?’ an han ti chu Heroda a mangang a, Jerusalem mite nan buai tam up mup mai. Krismas laite hian kan va buai thin em! Kan Krismas programme, kan ruai leh thil hrang hrang kan buaipui ṭhinah hian ‘Isua hi a lal dawn em’ tih inzawt ṭheuh ang u le.
- Rev. PC Muanthanga