Motor dahna
Aizawlah hian India ram khawpui dangte ang thoin motor dahna a harsa ta hle mai. Hman ni khan Aizawl North Treasury Office-ah ka va kal a, minute 5 pawh ka thang lo va, pawna ka chhuah leh chuan ka driver chu a lo awm tawh lo va, car dahna hmun phei chu office kawtah chuan a awm a, mahse, dah ve an phal loh avangin Tuikhuahtlangah a lo han kalpui a, phone-in ka ko va, rei fe ka nghah hnuah a lo kal thei chauh a ni. A chhan ber chu official car chauh office kawtah dah an phal a lo ni.
Kum 30 vel kal ta khan ka in luah man chungchang thuah Engineer-in-Chief Office, Chanmari Power House bulah ka va kal a, ka motor dahna hmun tur chu a awm duai mai a, mahse, khata lo duty-te khan dah ve chu an phal awzawng lo mai a, Zion Street-ah tlan chhovin, Bara Bazaar kawng sirah ka dah thei hram.
Bazar hmunahte pawh dawrkaite’n ‘For customer only’ tihte tarin, an dawr kawt sawrkar ram chu an hauh a, anmahni dawrtute chauh park an phal a, parking fee erawh an la lo. Phai ram khawpui lian zawkahte chuan, ‘Valet parking’ tih an tar a, dawr neitute’n customer-te car chu anmahni parking-ah an lo park-sak a, customer-te chhuah dawnin an lo dahsak leh diam ṭhin.
Hyderabad-a thil thleng kan tarlang teh ang. Ṭum khat chu Krishnamurthy, IPS, Inspector General of Police chu Salary Tax chungchangah Income Tax Office-ah a va kal a, kawngkapui (main entrance)-a a luh chiah khan Income Tax office tuala lo duty-te khan a car dah chhuak nghal turin an hrilh a, police driver leh a orderly hruaite khan dah chhuah chu an tum teuh lo. An inhnial buai a, IGP driver leh a orderly-te chu an sual rawn ta a, mahse, a kawt leh lam chiah kha Police Control Room a lo ni ve bawk si a, police rual tam tawk an che phei ve ta a, an inphêk vuak ta a; police lam chan chu a ṭha deuh a. A tira park phal lotu Income Tax office kawt zawla parking lo enkawltu kha a hliam nen police-in an man (arrest) ta a. Court-ah case a kal chho zel a, High Court hial a thleng ta a. Hemi chungthua High Court ruling (thutlukna) chu hetiang hi a ni.
“Income Tax Office hi public place a ni; chumi awmzia chu phalna lak ngai lova luh theih a ni. Motor parking chungchangah chuan office dawrtute (customer) hi an lal zawk a, official car-te aia ngaih pawimawh zawk tur a ni.”
Buaina chawk chhuaktu hi an hrem na viau – service aṭanga bàn (discharged) a ni. Mizorama office hrang hrangah parking hmun siam a ni a, ‘For Director Only,’ ‘Joint director only,’ etc. te an târ a. Office parking hmun chu ruak mah se, customer-te tan dah chu an phal ngai lo a, an keipui sahauh tlat ṭhin. Office compound pawh ni lo, kawngpui, sawrkar ram thlengin an hauh tlat ṭhin bawk. Sawrkar hnathawkte’n mipui vantlang an rahbehna, lal inhrawtna, British Colonial Rule of Oppression kha kan la chhawm zel a ni.
Mipui sawrkar kan lo nei ve ta a, VIP culture tihbo erawh a la harsa deuh niin a lang. Designation plate-te kan la tar tho a, hlawh pawh MLA, minister-te hlawh leh perks te chu a la hniam rih lo chu a ni. A nih dan tur dik zawk chu – office kawt, motor parking hmuna lo duty-te khan hawihhawm takin an lo dawngsawng ang a, motor dahna ruakahte an lo dahtir ang a; Director motor dahna a awl phei chuan, ‘Hetah hian dah ta che’ an ti ang a, Director car a lo awm a nih chuan driver an ko ang a, an dah chhuahtir mai zawk tur a ni!
Hyderabad-a IGP ka nih laiin Tripura Tribal Welfare Minister-te nen dinner kan ei ho a, a lo thlengtupa Dr. Prakash Vegunta, ka ṭhianpa chuan dinner a buatsaih a. Tripura Minister chu Chaudhury a ni a, mi fel leh hawihhawm tak a ni; a inti-minister lo reng reng. Ka zawhna ṭhenkhatte leh a chhannate ka han tarlang ve ang e.
C Dova: Minister i ni a, thla khatah eng zat nge i hlawh?
Chowdhury: Rs 1,500
C Dova: Chuti fakaua i hlawh a tlem chuan engtin nge i khawsak theih?
Chowdhury: Ka hlawh Rs 1,500 pawh chu ka chang lo.
C Dova: Engtin maw? I hlawh tlemte pawh chu i chang lo a maw?
Chowdhury: Aw chang lo, party office mite’n an la daih ṭhin.
C Dova: Ehiau! Engtin nge in chhungkaw khawsak in rel?
Chowdhury: Party office-in kan mamawh ang, buhfai, dâl, etc. min pe mai.
C Dova: Engtin nge car te, driver-te i hman dan? Office kal nan te, duty nante car i hmang lo'm ni?
Chowdhury: Car min pe ve lo va, driver pawh ka nei lo, office kal nan leh hna thawh nan cycle ka hmang mai.
C Dova: A nih leh hei, Hyderabad i rawn zin a, i thlawhna ticket, hotel i thlenna te, i zin chhunga i ei leh in mante hi?
Chowdhury: Party office-in kan zin programme an approve veleh air ticket min leisak a, min pe a, ka return leh hunah Hyderabad-a ka awm chhung senso chu min pe let leh mai ang. Ka hotel thlen man te, ei leh inte hi Dr. Prakash Vegunta hian min peksak vek dawn a, engmah kan sawrkarin min pek let tur a nei tawh lo ang. Airport kalna pawh a car min hmantir dawn a, engmah pek let tur a awm lo vang.
Hetiang hruaitu an neih vang hi a ni ngei ang, Tripura mipui hian an party hi an thlang tling nawn fo mai a lo ni. Corruption a awm ve lo a, an hlawh lah a tam ve hek lo a, ram development atan an sawrkar sumte an lo hmang vek mai a lo ni. An kawngte erawh a ṭha hle thung lawi si a! Engtikah nge mipui sawrkar hi Zoram hian kan la neih ve ang le?
Kan hruaitute – minister, MLA-te han intih lal uchuak ṭhinzia kha aw? Lengpui Airport-a passenger luh tlang pawh an phal ve lo va, VIP-te chauh luh tlang zu phala maw le! Airport dang Delhi, Kolkata, Hyderabad-ahte chuan an ti ve lo. Ticket neitu customer-te ta a ni. Mizote hi lal hrawt nuam ti mi kan lo ni a, mipuite dikna rahbeh nuam kan lo ti hle niin a lang! ZPM sawrkar a lo din veleh Lengpui Airport-a VIP chauh kal tlang phalna kha an ṭhiat nghal. Heti fakaua mipuite rahbeha kan awmna chhan hi a chhan pahnih chiah a awm a: 1) Hruaitute intihlal nuam tih lutukna leh, 2) mipui dawihzep, mahni dikna pawh sawi chhuak ngam lova va tlawn zawk kan chin vang.
Aw Zoram, lo ding chhuak rawh,
I tan khua a var dawn ta,
Hun sûl ang a liam zel e,
Zantiang káwl a liam dawn ta,
Lenkáwl a lo êng e.
- Dr C Dothanga, IPS (Rtd)