Written by
- Dr. C. Lalthanmawia
Chaltlang.

MIZORAMIN PET-SCAN FACILITY A MAMAWH TAK ZET TA

Mizo zingah Cancer natna chi hrang hrang vei kan ṭhahnem viau ta mai. Kum tinin mi 2000 chuangin Cancer natna vei thar reng kan awm hial awm e (PBCR). Chhungkuaa Cancer natna vei kan awm hian chhungkua chauh a tibuai lo va, laina leh ṭhenrual ṭha thlengin min nghawng a ni.

Kum tina Cancer natna vei tharho zinga ti thei deuh te chuan TMH Mumbai, New Delhi, TATA Hospital, Kolkata, Apollo Hospital, Kolkata leh BBCI Guwahati te inenkawl turin an pan thei a, pan ve thei lote erawh chuan MSCI Zemabawkah inenkawlna an dawng thung. Cancer natna veite hi Chemotherapy; Radia-tiontherapy; Immunotherapy leh Nuclear Medicine hmanga enkawl an ni a. Ṭhenkhatin Chemotherapy chauh an mamawh laiin ṭhenkhatin Radiationtherapy chauh an mamawh a, ṭhenkhat chuan Chemotherapy, Radiation-therapy leh Surgery a enkawl mamawh an awm bawk.

Mizoramin kan sawi tak enkawlna kan nei a. Radiationtherapy phei chu khawvela a aia ṭha awm chuang lo, "Linear accelerator" Immage Guided Radiation Therapy (IGRT) leh Intensity Modulated Radiation Therapy (IMRT) a inhemna kan nei mek a, Chemotherapy ah pawh phai lama awm ang chu kan neih bakah Doctor pawh Superspecialist (Chemo) hial kan nei mek.

Mizoramin kan mamawh tak em em chu PET-SCAN Facility hi a ni. He PET-SCAN Facility hi nei ila chu Sorkar sum senso, damlo te sum, tha leh hun senso hi a tlahniam hle dawn a ni. Cancer natna avanga thi pawh kan tlem phah dawn a ni.

PET-SCAN ti tur ringawta phai lam kan pan dawr dawr pawh a ngai lo vang. PET-SCAN hian Cancer natna vei tharte enkawl dan tur "Treatment Plan" a hriattir thei a, enkawlna la zo tawh te tan Cancer zungzam a lo la awm ru em, zung a lo kaih tawh em tih thlengin a hriattir thei a, a pawimawh em em a ni.

India ram zau zawk chu sawi lo ta ila, North-East States ah Assam khuan PET-SCAN Facility hmun riat (8) ah a nei mek a, Cachar Cancer Hospital & Research Center, Silchar tiamin. Manipur State in Imphal-ah a nei a, Tripura pawhin Regional Cancer Center, Agartala ah a nei bawk. Guwahati, Dispur hmunah ngawt pawh khuan hmun thumah a awm.

Gauhati Medical College, Cancer Unit khuan PET-SCAN Facility bakah Cancer tihrawl a awm leh awm loh lantirtu ber, Isotope, Fluorodeoxyglucose (FDG) siamna khawl CYCLOTRON a nei a, sorkar enkawl Medical College zingah AIIMS, New Delhi nen awm chhun an ni.

Tunah hian kan Mizoram Sorkar hian National Health Mission (NHM) kaltlangin PET-SCAN Facility hi Zoram Medical College (ZMC) hmunah sawn bun dan ngaihtuah se la, building lian tak sak a ngai miah lo. FDG siamna khawl CYCLOTRON nena bun phalna kan Sorkar in Atomic Energy Regulatory Board (AERB), Trombay, Mumbai ah dilna thlen ni se la, State kilkhawr ber, Cancer natna vei tamna state kan nihna denchhenin, bun phalna kan hmuh a beisei awm em em a ni.

AERB aṭanga PET-SCAN Facility leh CYCLOTRON bun phalna hmuh a nih hunah a senso ngai chu Sorkarin Priority list ah dahin, DONOR Ministry ah expenditure ngai chu dil hmuh theih a ni ang. NEC atang pawha hmuh theih a ni ang.

Cyclotron khawlin a siam chhuah Isotope, Fluorodeoxyglucose (FDG), tihrawla Cancer awm lantirtu ber hi a ṭhat hun chhung (efficacy/potency) a rei lo hle a, minute 109.7 minutes/ darkar 2 aia tlem mah a ni a. Gauhati Medical College, Guwahati aṭangin la tur ni ta ila, mi lo buaipuitu kan dah leh "Strict Radiation Safety Measures" nena kan lak a ngai. Kan lo la thei a nih pawhin dose sang taka PET-SCAN tih dawna inpek a ngai ang. Chuvang chuan Cyclotron khawl kan neih ngei a ngai a ni. Kan ram hruaitute hian ṭha an tih chuan Assam CM pawh, H&FWD changtu a nih angin phungbawmpuiah sawm chi a ni ang.

JICA puihnaa Zemabawk hmuna Cancer Superspeciality Hospital din tur hian PET-SCAN Facility chu a nei tel dawn naa, tun aṭanga kum 5 hnuah emaw a puitling chauh ang. Kan lo neihsa chuan JICA Hospital chuan FDG chu hmun leh hmunah a hmang ve mai ang.

Kan ngaihtuahnaa tel ngei tur awm chu PET-SCAN Facility enkawltu tur mi thiam - Nuclear Medicine Specialist, MD/DNB leh Nuclear Medicine Technician, BSc/MSc te an ni. Ram pawn zau zawk aṭanga kan chahchhuah an ngai ang. Tuna ZMC-a kan MBBS zirlai te sawn zir chhuah tum ngei se la, nakin thlenga mahni ram ngeia thawk turin.

Nuclear Medicine Specialist MD/DNB Course hi MBBS tan JIPMER, Puducherry; Sanjay Gandhi Post Graduate Institute of Medical Sciences, Lucknow, UP leh Sri Venkateswara Institute of Medical Sciences, Tirupati, Andra Pradesh ah te zirna a awm. AIIMS, New Delhi ah phei chuan Nuclear Medicine hi DM in Radionuclide, Superspecialist thleng zirna a awm.

Nuclear Medicine Technology hi BSc/MSc tan zir theih a ni a, Manipal Udupi District, Karnataka leh JAIN, Bengaluru ah te zirna a awm. Hnam dang mi thiamtea innghat mai lovin, Mizote ngei hian zir i tum ve ang u.

Mizo te hian kan nunphung hi kan thlah mai dawnin a lang lova - Zialzuk, tuibur hmuam, Sahdah hmuam, Zu in leh meikhua sarep ur ei. Chuvang chuan Cancer natna hian min la chîm reng dawnin a lang.

Cancer natna enkawl zo hlim, rei tak natna chhuak rih lo a lang, te tan PET-SCAN Facility hi a pawimawh em em a, tiang ti tura phai kan pan dawr dawr mai ṭhin hi buangbarthlak deuh mai a ni.

Kan Sorkar hian PET-SCAN Facility leh FDG siamna CYCLOTRON hi neih ve ngei tumin bei se, a va lawmawm dawn em.

- Dr. C. Lalthanmawia, Chaltlang.