Bang ziakin a? (Eng vangin nge?)

Kum 1978 khan Mizo hla phuah thiam hming thang Zirsangzela Hnamte chuan hla pakhat 'Bang ziakin a' tih hla a phuah a. 'Bang ziakin a’ tih hi Paite ṭawng a ni a; a awmzia chu, ‘Eng vangin nge?’ ‘Eng vangin maw?’ tihna a ni. Chuvangin, tunah hian ‘Bang ziakin a’ (eng vangin nge) tih nan ka rawn hmang mai a ni e.

Vaiho hi anmahni vai ṭawngin an ṭawng nuai nuai a, chû e, khâ e, inti lo a, ‘Bang ziakin a’ (Eng vangin nge) keini Paite ṭawng te, Lai ṭawng te, Hmar ṭawngtea kan ṭawng hian Mizo ṭawngin ṭawng ve mai u la, mi intih bik ziah kher ni, tiin mi pakhat chu a phun a phun a. Kei chuan, "A, a lo ni maw, a chhan chu e, kan en hran loh vang che uin maw le. Vaihote chu hnam dang an ni a, eng ang pawhin an ṭawngin ṭawng se la, pawi kan ti reng reng lo. Mahse, nangni chu kan unaute in ni miau a, in chungah kan thîkthu a chhia a, kan hriatthiam loha in ṭawng hi nuam kan ti bik hleinem," ka ti a!

Aizawl veng pakhatah mitthi an nei a, ṭhenawm khawveng leh YMA mi tlawmngaite an rawn tlan khawm a, thil ṭul ang ang an rawn tihpui zung zung a. Chutih lai chuan, chhiat tâwk chhungkuate pawh chu an chhung leh khatte veng hrang hranga awmte an lo kal khawm ve bawk a. Chutia an chhung leh khatte an lo pun khawm takah chuan, an chi bil ṭawnga ṭawngin, Mizo ṭawngin an ṭawng duh ta reng reng lo a. Mitthi chanchin an sawi pawhin an chi bing ṭawngin an sawi zel ta mai a. An ṭhenawm khawvengte leh YMA-te ngei pawhin an thusawi an hriat thiam ve si loh avangin nuam an ti lo a, an haw zeuh zeuh a, an haw zo ta vek a; chhiat tawk chhung leh khatte chauh chu an awm ta mai a ni.

Mizoramah hi chuan kan hriat tlan vek Mizo ṭawng hi kan thiam vek tho va, hman hram hram hi a ṭha khawp mai. Duh leh mahni in chhung bilahte hi chuan kan chi bil ṭawngin ṭawng mah ila, chhiatni ṭhatni-ahte hi chuan Mizo ṭawng kan thiam tlan tho hi hman i tum hram ang u.

Mizo hnahthlak zinga mi pa pakhat, pa vengva leh changkang tak mai, sawrkar laipui hnuaia hna thawk thei ngat, Mizoram pawna pianga seilian hi a hna avangin Aizawlah an rawn sawn a. A fate chu Mizo ṭawnga ṭawng ve lo tur leh an chi bil ṭawnga ṭawng hram hram turin a fuih hlawm a. Bang ziakin a, (eng vang in nge) chu tia ti tlat nge a nih tia ka zawh chuan, an hnam ṭawng a thi ang tih a hlau vang a nih thuin min chhâng a. Kei chuan, “Mizo ṭawng hi kan zavaia ta vek a ni a, tu ta bik mah a ni hlei ne'm. Chuvangin, i fate’n an hmana an thiam ve loh chuan mi zingah an inkiltawihin an inthlahrung mai mai ang,” tiin ka zilh ve ringawt a.

A thu hrimin, Mizo hnahthakte zinga ṭawng hrang hrang hi thumal inang a tam em em mai a, kan thluk dan inang lo a ni deuh mai a ni. Eng hnam ṭawng pawh hi hmang za vek ila, ṭawng thi kan awm chuang dawn em ni, tih hi ka ngaihdan a ni. “A thlûkah Vala, i buai em ni?” tih ang deuh hian, Mizo hnahthlakho hi kan ṭawng thuah hian a thlûkah hian kan buai mai mai nihna chin a awm a ni, i ti ve lo maw? A chanchin ka sawi tak, pa vengva leh zahawm tak pawh kha, kum khat vel Mizorama a awm hnu chuan Mizo ṭawng hlutzia leh Mizo hnahthlakte tana a pawimawhzia hriain, ṭhahnem a ngai ta em em mai a. A chi leh kuangte pawh Mizo ṭawnga ṭawng ngei tura fuihtu ber a ni ta nghe nghe a ni.

Mizote hi kan vannei hle mai, kan hman tlan theih Mizo ṭawng kan nei hi. Hei hian inpumkhatna leh inunauna ṭha tak min neihtir si a. Pathianin Mizo zawng zawngte tana ṭawng pui ber ni tura a ruat pawh kan ti thei awm e. Hawh u, Mizo ṭawng hi kan hnam ṭawng pui berah i hmang ang u, tia kan rêl leh kan thlan pawh ni miah loin, Sap ram aṭanga chanchin ṭha hrila lo kalte khan Mizo ṭawng hian A Aw B min siamsak a, ziak leh chhiar thiam tur chuan Mizo ṭawng hian zir a lo ngai ta a ni. Pathian thu awih hmasate pawh khan Mizo ṭawng hi Pathian thu hril darh nan an lo hmang nasa em em a, chuvangin a lo lar chho ta a ni. Kan hla phuah thiamte lah khan Pathian hla kan tih mai hi Mizo ṭawngin an lo phuah zel mai bawk si a. Kamlala'n Ralte ṭawnga a phuah pawh Mizo ṭawngin an let zel a, Kristian kan nih hnua kan thu leh hlate hi Mizo ṭawnga kan neih vek tih mai tur a lo ni a. Ziaka dah hmasakna ṭawng a lo nih bawk avangin a pawimawh lo thei lo a ni. Hei vang hian Mizo ṭawng hi a hlu ta em em mai a ni. Hei chauh pawh hi a ni lo, chanchin ṭha dâk kan tih mai khan nasa takin Mizo ṭawng hi a tidarhin a tilar bawk. Chuvangin, Pathian remruat liau liau kan ti lo thei lo a ni.

Hawh teh u, Mizo hnahthlak zawng zawngte u, Mizo ṭawng hi thiam ngei pawh i tum teh ang u, chuti ni lo a, mahni hnam pêng ṭawng ṭheuha ṭawng kan tum vek chuan Mizote hi kan inpumkhat hlei thei lo ang a; u leh nau ni reng si hian kan indoin kan intibuai fo mai ang tih a hlawhawm. Manipur-a cheng kan u leh naute pawh hi anmahni chi pêng ṭawng ṭheuhin an ṭawng vek a, an inpumkhat hleithei lo a nih khi; a pawi tak zet a ni. Manipur-a kan unaute awm dan aṭang hian inzir chhuak ila, Mizo hnahthlak hmun hrang hranga chengte hian Mizo ṭawng hi thiam ṭheuh i tum teh ang u. Bang ziak ina (eng vangin maw)? A chhan chu maw, Mizo hnahthlak zawng zawngte kan inpumkhat nan maw le.

- Hausanga Hauzel