Written by
- Hmangaihi pa

AMC leh hnatlang

Aizawl Municipal Corporation (AMC) kan neihna pawh kum sawm chuang fe a ni ta. Bul kan ṭan tirh khan a ngaihna hria an awm lem lo va, ṭhenawm state hrang hranga an tih dan rules leh regulation-te an zuk dap khawm a, Aizawl milin an her rem ta niin ka hria a. Khawi lai laiah emaw kimchang lo te, fel tawk lote chu a awm tur pawh a ni. Amaherawhchu, ṭhangkhat lian dawn AMC sorkar kan neih tawh hnuah pawh AMC nena intu lo lutuk, ṭhenawm state emaw India ram state dang zawng zawng pawhin an neih loh hnatlang koh theihna leh hnatlang lo rûn theihna dan an han duang tel mauh mai lai hi a ni.

The Mizoram Municipalities (Ward Committee and Local Council) Rules, 2010-ah hian Chapter-IV, Rule 26 aṭanga Rule 29-ah hian ‘hnatlang’ chungchang dan zam a ni a. Local council-te’n hnatlang an koh theih thu leh chhung tinte hnatlang tura beisei an nih dante kan hmu a. Hnatlang ve lo, pha chuang si lote chu rûn theih an nih dan kan hmu bawk. Eng rilru puin nge kan dan siamtute hian he dan chhe lutuk hi an bilh tel ang aw ka ti vawng vawng mai.

Hnatlang tih hi Mizote lal neih hun lai aṭanga kan hnam kalphungin a ken tel a ni awm e. Khawtlangin kan mamawh leh chhung tinte’n kan chhawr ṭangkai tur chi heng–feh kawng sah hnatlang te, khaw kar kawng sâm fai hnatlang te, tuikhur hiah fai hnatlangte leh ṭul dangah hnatlang an ko ṭhin a. Dan tlangpuiin hnatlang thei lote chuan phatna an pe ṭhin a, hnatlang si lo, pha bawk si lote an rûn ṭhin a ni.

Hetih lai hun hian municipal sorkar a la awm ve lo va, tuna municipal chhunga chengte’n chhiah (tax) chi hrang hrang kan chawi awlh awlh ang hi chawi a la ngai ve hek lo. Chu mai bakah, AMC huam chhunga chengte hi chuan tuna kan sawi tak hnatlang hrang hrang khi kan mamawh tawh miah lo; a ṭul tawh hek lo. Tunah chuan chhung tin, a lian a têin, hausa leh retheite’n mahni tawkah chhiah kan chawi nasa em em vek tawh a, heti chung chunga hnatlang lo la tih ve sek hi thil ṭul lo lian ber a ni.

A thuhrimah, chhiah chawi puntir dan kawng zawn hi Aizawl Municipal Corporation thil tum lian ber a ni hial awm e. Kum tin chhiah chawi mek tihpun dan emaw, chhiah thar chawitir dan ngaihtuah emaw hi an hna pui ber a ni ta hial emaw kan ti ta chu a nih si hi maw le. Chutih lain, mipui lamin municipal sorkar kan hnemhnânpuina lam chu sawi tur a vâng hle mai.

Chuti khawpa chhiah chi hrang hrang kan chawi mawlh mawlh lai chuan hnatlang koh theihna dan kan dan siamtute hian an lo la dah cheu pek a. Heti khawpa nasa chhiah kan chawi tawh mek lai hian eng vang chuan nge hnatlang chu an la koh tâk fo ang le? AMC area chhunga awmte hi chu hnatlang hman tura beisei pawh kan ni tawh lo. Kan chhiah chawi tling khawm hian khawtlang mamawh leh ṭul chu thawk mawlh teh se. AMC area pawn lamah chuan hnatlangte an lo la ko a nih pawhin thil hriatthiamawm tak a la ni mahna. Tunlai khawvelah chuan a hmei a pain, a tar a zûrin kan buai em em vek tawh, hnatlang hman kan awm tawh lo. AMC area chhunga hnatlang lo la koh fo hi a ṭhing hle tawh zawk.

A reng reng thuah, hnatlang koh thu hi India ram municipal sorkar dangah a awm ve miah lo. India ram state hrang hranga municipal board/corporation neih tawhna hmuna an dan leh hrai han thlir hian khawi laiah mah hian local council-te’n hnatlang an koh theihna dan a awm ve hauh lo. Awm tawh tur pawh a ni lo rêng a ni. Municipal awm tawhna hnuaia hnatlang an koh ngai loh chuan keini Aizawl Municipal chhunga chengte nih vanga hnatlang lo la thawh tluk tlukna chhan tur pakhat mah a awm lo. Chuvangin, kan thuneitute hian a rang lamin he dan hi siam ṭhain, hnatlang koh theihna hi paih hram teh se. A nih loh chuan mipui ṭhanharh hunah sawi tur an hre lo lutuk palh ang e.

A tawp berah chuan, AMC kan neih tâk avanga kan hamṭhatna leh kan changkan tâk sawtna hria chuan min han hrilhfiah teh u. Municipal sorkar kan neih tâk avanga kan neih theih tak JNNURM fund cheng vaibelchhe 2.5-te kha engti chiahin nge kan hman ral tak le? AMC kan neih tak hnu hian a faktute sawi dan takin, eng ang chiaha changkang nge maw kan lo nih tak le? Hetiang barh luih sorkar hi ralkhata lo ît ve em em ṭhin Lunglei mipui chuan an han nei ta a; an lawm viau ang chu maw? District dang hote hian an dil ve dawn em? Champhai lama ṭhian ṭhate khi chu an fing chhuak hman a nih hmel, an thâwm a reh ta rih.

District ṭhenkhat municipal sorkar neih ve lo ît viau tana hriat tur pawimawh deuh mai chu–sum hmanna tur hre lo, khawhral ve hrim hrim duhte tan hlâwkna leh hnemhnânna awm miah si lova chhiah chawi awk awk duh tan a tih chi hle tih hre tlang ang u. Sorkara chhiah chawi ning lo tan dil chi tak a ni. Chutih hunah meuh chuan bawlhhlawh paih tur ringawt pawn lehkha thiam hna hmu lo rawih tur i zawng ve chûk mahna!

- Hmangaihi pa