Mahni inenlet a pawimawh
Kum 1990-a El-Bethel harhna ropui taka rawngbawltu ber Evan.K. Lalhmingliana khan an camping bethel-naa mi tam tak an va hlawhtlin lohna chhan chu, hetiangin a sawi. “Pathian lamah thil ropui tak, Isua emaw, kraws emaw,>ng emaw, ^w emaw ang chi va hmuh an beisei ṭhin a, an beisei ang takin thil a lo awm lo va, hlawhchham an inti ṭhin a ni. Pathian lama thil ropui tak hmuh tum aia pawimawh hmasa chu ‘mahni inhmuh a ni.’ Pianthar kan mamawh emaw harh tharna kan mamawh emaw pawh ni se, Pathian hmaah kan dinhmun ṭha lo laite ngaihtuah chhuak a, inpuanga Pathian khawngaihna kan dil chuan, Lalpa a inthup rei ngai lova kan hlawhtling ngei ngei ṭhin,” a ti a ni.
Hetiang kawng hian kan ram politics leh ram rorelnate pawh hi inen fiah ngam ta ila a hlawhtling duh hle ang tih a rinawm.
Sawrkar lai bawk hi a hmatawng ber an ni a, an pawimawh ber bawk a, sawi hmasakah i han hmang leh teh ang. Kan ram pa ber pawhin pawisa thua kan dinhmun chhiatzia sawiin, a sen a kawk tawhin a sawi a ni. An sawrkar aṭanga kum sarihnaah hetiang hian kan harsa a nih chuan, kum tin kan ram sum hmuhin kan mamawh a khuh pha lo hle a, tun hun hi kan tawng ta a ni ngei ang. Chuvangin, kan sawrkar chuan theihtawp chhuahin sum hmuhna tur a ngaihtuah ta a. Tichuan, zu zawrh te, APL supply buhfai man tihto te, electric bill leh tui bill rate sang fea tihsan te, inhmun, in leh ram chhiah lak lamah te kawng hrang hrangin nasa takin ṭan an la a, pawisa tam tak an hmuh chhuah ngei a rinawm a ni. Tuna an la tih loh lian tak chu ‘mahni inenl>t’ a ni.
Mahni an inenl>tna tur chu, Congress party leh sawrkar rorelna lam hawiin thil langsar zual tlem han sawi ila.
(a) Ministry tih t>t: Delhi darthlalanga hmangin inen fiah dawn teh ang. Kum 2011 chhiarpui angin Delhi-ah mihring 1,67,87,941 an ni a, MLA 70 an nei a. Mizoramah chuan mihring zawng zawng pawh mi 10,97,206 kan ni a, MLA 40 kan nei. Tin, Delhi chuan MLA 70 lai nei a, mihring khitiang zat an ni chung khian Chief Minister telin Minister 7 chauh an nei. Keini erawh chu, Chief Minister leh a Minister-te chu 12 an ni thung. (Central phalnaa 12 thlenga inruat chu an ni awm e). Tin, Minister hming pu Minister of State atan hmun a leng tawh lo chungin, pehh>l kawngah kal hr^min MoS hlawh zat hlawh tho Parliamentary Secretary pasarih lai ruat an ni leh tho a ni. (Vanglaini 9.3.2015 p.8). Minister pakhat pawh an hautak tehlul nen pasarih chuh...! ‘Sum lamah chuan kan buai lo,’ tite tih awm tak a ni.
Delhi Ministry-ah chuan minister pakhatin mihring 23,98,277 ṭheuh chang ang an ni a, Mizoramah erawh chuan Minister pakhatin mihring 91,433 ṭheuh chang ang an ni thung. Chu pawh tawk ti loin, Parliamentary ecretary 7 lai an lak belh leh hi chu inen let leh insiam ṭhat ngam ava ngai tehlul em.
(b) Tin, eng eng emaw Board Chairman neuh neuhte hi a tam khawp mai. Heng chairman nihna te hi danin loh theih loha MLA-te nih tura a pek nge, state sawrkarin ṭha a tih anga a ruat? Heng Chairman nihnaah hian ṭangkai taka hna thawk an awm thei ang a, a ṭhente phei chu an va Chairman-nate pawhin ṭangkai lo leh hnawksak mai anga an ngaih an awm hlawmin a lang. Intihlungawina leh k^ inhuhsakna atan maia ruat an nih ṭhin phei chuan, mipui sum hian nasa takin a tuar si a, sawrkar inenl>tna atan a ṭha hle bawk ang. Zoram tana hl^wkna ngei tur ngaihtuaha ruat ṭhin a ṭha hle ang. MLA-te chu hun pum senga thawk thei turin an hlawh lah mipuiin tam uchuak an tih khawp a ni si a. An bial tlawh taima se, an bial mite nen hmasawnna kawng dapin theihtawp chhuah se, ramin kan ṭhatpui a rinawm.
(c) Rorellai party hi political party pakhat an nih vena angin an inen chian ve a ngai ang. An policy ang taka ram hruai turin heti khawp hian mipuiin kan thlang tling a, an policy-ah chuan an kal ngawrh reng a. Mahse, kum sarih an kal chuan, kan pawisa dinhmunin a sen a kawk, an ti ta mai si hi, an policy hi vote zawnna atana ṭha, thawh pun ngaihna awm lo, sem riral policy a ni nge, opposition hoin, ‘nawmsip bawl sawrkar,’ an tih ang hian, thawhchhuahin a zawh loh khawpa khawsa hautak an nih leh nih loh an inen l>t a, insiam ṭhat ngai lai an zawn a ngai a ni.
(d) Chief Minister leh Speaker-ten PS leh PA-te neiin fourth grade 6 an nei thei a. Dy. Speaker leh Minister-ten PS leh PA bakah fourth grade 4 an nei thei bawk. Tin, MLA zawng zawngin PS pakhat leh fourth grade 2 an nei ṭheuh thei bawk a. Hengte hi a taka an mamawh leh an hman ṭangkaite an ni ngei hlawm em aw! A taka mamawh si lovin, thlarau PA leh thlarau fourth grade-te an awm em tih en fiah ni se, a ṭha ang. Inthlan leh huna tling leh thei tura mipui tana ngaihno bei leh rin kai ni tura tihtak zeta inen l>ta an insiam ṭhat zel a ṭul. Pawisa hmachhuana pawisaa inlei tlin hi chu tlinna chhe ber leh, ram mipui rilru tihchhiat vekna a nih avangin tuman i practise lo hram ang u.
MNF lam hawiin tlem han sawi bawk ila, hminghmerha kan sawi lan loh party dangte pawh inen let kan beisei dan chu a chiang vek mai awm e.
MNF hi tunah chuan party len lamah Congress dawttu an niin a lang. Inthlan lehah chuan Congress an sawrkar lo a nih phawt chuan MNF an sawrkar dawna ngaih theih a ni. Amaherawhchu, tunah hian, party-a ruh takna nei lo, neutral mi tam tak hian, kan ramin sawrkar ṭha kan mamawhzia leh, sawrkar ṭha ni tura beisei theih an awm lohzia an sawi ṭhin. Tuna rorel mekteah hian ram hmasawn zelna turin beisei boah an ngai si a. A thlak thei ^wm hnaivai ber MNF lah chu kum 2008-a mipuiin kan paihthlak hmelhmang ngai reng kha an pu si a, an rilruin ar bo a zawng hlawm a ni.
Tunah hian MNF tan inen l>tna tur tam tak a awm ka ring. Kum 2018 inthlan lo awm leh turah khian, mipui tan MNF-ah rilru ngaihngam taka vote an thlak theih nan MNF thar hmelhmang pu turin an insiam thei ang em? An sawrkar term hnuhnunga an sawrkar hmelhmang chhe tak, ram siam tumna lam aia mahni dinhmun siam tum zawk anga mi hmuhna te kha a danglam thei ang em, compensation hleihluak tak lar ta em em te, ram hmangaihtute thlam thlalak lar viau te, ministry-a mite leh an behbawm ṭhenkhatte hausa sawt hle anga ngaih theih te, hetiang chi inenna tur a tam ang.
Tin, thusawi puarpawleng leh opponent-te sawichhiatna thu sawi mai maite hi pumpelh hram hram theih ni se a lawmawm hle ang. Kan ram hruaitu larte hian chu chu an ching a, an thusawiin anmahni a hn<k hniam deuh ṭhin a, a pawi hle. Ram hruaitu an nih angin, ram inpumkhatna tur te, mi retheite chawikanna tling tur (vote zawnna atan mai ni lo) te sawi zawk ṭhin tur a ni.
Party dang zawng zawng pawh huamin han sawi leh ta ila. An hruaitu ṭhenkhat, nihna pawimawh lo chelh rei tawh, nihna leh chhungkaw dinhmun pawha mi hlawhtling tak lo ni tawh, tunah erawh mipuiten ram hruaitu dinhmun chelh leh atan an $t tawh lohte hi chuan, mahni inhmu thiam sela, MLA nih an tum tawh loh thu leh party-ah ṭhahnemngai taka rawng an bawl tho tur thu puang zar thei sela mi an h$p viau a rinawm. Mahse, hetiang mite hian an inhmu fiah thiam ṭhin lo va, an party-in ngaihno a bei loh phah fo niin a lang. Fiah taka mahni inenl>t ngam a, insiam ṭhat ngam hi, thlarau lamah leh politics thilah pawh thil hlawk tak a ni ṭhin. Chu chu Pathian duhzawng tak a ni a, thlarau mi nunzia a ni.