Liam lul suh aw

Mihringte nun phungah Pathianin rem a lo ruat lâwk tawh angin khawvelah hian hranghluite’n mual min liamsan zel a. Ṭhangthar lo chhuak chho zelin kan nun phung leh chêtziaah thil tharin min chiah a, hmasâwnna thar lo chhuak mila khawsak dan thiam turin kan inher rem vete pawh a lo ngai zel ṭhin. Hranghluite hian tunlai ṭhangtharte mil tura inher rem kan mamawh rual hian ṭhangtharte pawh hian kan hnam nun paih bo loa hmasâwnna kawng zawh zel tura kan inzir pawh a ngai ve zel tho mai.

Hnam dangte chêtzia leh khawsak phung mawi leh ṭha tak tak kan entawna kan lak luh rualin, nun dan mawi lo leh ṭha lo tak takte pawh entawnin kan nunah kan seng lut a. Kan khawtlang nun chu belhchian dâwl lo khawpa chîrî a lo ni chho ta angin a ngaih theih ta hial mai. Kan hranghluite’n ram leh hnam tana thil ṭha tur an lo ngaihtuah leh ngaih pawimawh, tihmâkmawha an lo neih ṭhinte pawh ṭhangtharte tan chuan tih vek rem lo leh hluihlâwn tâkte pawh kan lo ngah ta. Hei hian kan ram leh hnam hi a chhe zawngin nge min hruai thlen anga a ṭha lam zawngin min hruai ang tih hi kan ngaihtuah chian a ṭul ta viau mai niin a lang.

Zêp nâk emaw, mihring nun phungah hian kan mihringpui mi dangte hian keimahniah an tana hlâwkna tur leh nawmsakna tur, an tana thil ṭha zawk dawn tur emaw hlawh chhuah tur eng emaw an neih loh chuan tu duhsak mah kan hlawh tak tak thei lo fo tiin sawi ta ila kan pawm diak diak lo mai thei a, kan awih vak lo mai thei bawk. Mahse, han ngaihtuah chiang ila, a dik thui viau lo maw aw tih min ngaihtuahtir ṭhin.

Mi hausa leh mi ropui, mi thiltithei tak takte tana he khawvela thil tih awlsam bikzia leh khawtlang leh kohhran thlenga an thu leh hlain awmzia a neih bikzia chu kan hmu a, kan hai hauhin ka ring lo. Chuti ang mi, khawsa thei deuh leh thil ti thei deuhte chu tute mai pawh hian thil dik leh dik lo pawh ngaihtuah chiang mang loin kan fak uchuak mah mah ṭhin em aw tih mai tur a ni ta fo mai! Chuti ang mite chu an hmaichhanah tute mai pawh hian ṭhat kan chhuah a, an hmaichhanah kan fak a, an lakah ṭhat chhuahin kan Pathian biak lo chauh chu a nih ṭhin si hi maw! Keini ngei pawh hi chuti ang mi chu ni ve ila chuan, tute mai pawh hi kan hmaichhanah hian an felin an ṭha vel vek mai awm asin!

Chutih laiin, Siamtu hian keini ang, mi alaia mi chhawrnahawm lo tak, ram leh hnam tana ṭangkaina chhetê pawh nei lo, mi alaia lak tlak loh lutukte ang a duang hi 'mi mai mai' ni tur hian min siam tel ve miau si. Khawtlang leh ram tana ṭangkaina nei lo, pachhe ve tak, neih nei bawk si lo, mi dangte va thunun tura thil tih theihna leh thuneihna nei bawk si lo, mi dangte’n min biak ṭhatna tura ropuina engmah nei lo leh sum leh pai nei lo ve tak kha kan lo ni vei râwl nen. Chuti ang mi, keini anga duang hi tu hian nge maw min han tlawna min han be ṭha viau reng tur le, tia he khawvel hringnun kalphung hi thlir mai a awl duh viau. Kan sakhmel lah hian puak a lo ti lo leh zel vei nen!

Thuneihna hûm a, mahni kutzála thil ti theitu dinhmun han luah chiah hian mihring mizia dik tak a lang ṭhin an ti. Keini anga duang chuan chuti ang dinhmun chu kan luah ve hmêl loh em avangin he khawvel hian kan mizia dik tak pawh hi a hre dawn lo a nih mai hmel e.

Hringnun kalkawngah hian mi thlengtlawr zuan chite hian dinhmun ṭha changin, ropui taka chawimawinate dawngin, thuneihna hûmin thil ti thei viau ṭhin tak mah se, mihring dinhmun hi kumkhuaa pangngai renga awm tura duan tu mah kan awm lo. Vawiina khíta mi kha naktukah chuan khútah a awm ve thut thei tia kan mithiamte thu leh hla kan ngaihthlak ṭhin kha a lo dik thui viau mai tih chang ka nei ṭhin a. Zan khat thilthua hausa thut, rosum leh paia harsatna nei lo khawpa hausa thut an lo awm a nih phei chuan thil felhlel eng emaw chu a awm ngei ang tih pawh a ngaihtuah thiam theih mai awm e. Kan hnam hi kan la tlêm tham a, kan eizawnna pawh kan inhriatpui ang ṭhîm ṭhêm bawk si a. Hausa thut an awm chuan thil dik-hlel a awm ngei ang tih hi rin loh theih pawh a ni lo tlat a ni!

Kan ram leh hnam hian hmasawn se tiin tute mai pawh hian rual kan awt ve ta viau mai niin ka hre ṭhin. Ram leh hnamin hma a sawn theih lohna langsar tak chu 'mahni hmasialna' leh 'sum leh pai âtchilhna' hi a ni chiang ngawtin ka ring. Chu bakah, hruaitu ṭha, mi huaisen, rinawm leh dik kan mamawh. He inthlang ramah hian mipuite’n ram hruaitu tur kan thlang ṭhin. Thlan tlin nih tumin ram leh hnam vei inti, hmangaihtu intite chu an rawn inzuar a, keini mipui chuan kan duh zawng, khawtlang tan leh ram leh hnam tana mi ṭha ni tura kan rinte chu vote thlakin kan lo thlang ṭhin a ni.

Kan thlanchhuahte hi roreltu tur an nih avangin a thlangtu mipui hian mawhphurhna sang tak kan nei a. Roreltu nih châk, hotu nih thlahlel tak takte chu kan thlang tling fo a. A der maia ram leh hnam veia hmangaihtute’n rorelna fung an chelh a nih hlauh chuan ram leh hnam, mipuite’n kan tuar ṭhin. Chu bâkah, kan sakhuana thlengin a derthâwn phah thei bawk. Chuvangin, roreltu tur kan thlan chhuah dawn hian mipuite hi kan fimkhur a ṭul ṭhin ngawt mai.

Lalna chan tuma kan han inbei tak tak hi chu nasa lo tak kan ni ṭhin. Mipuite hian ram leh hnam tana inpe ral ngam, mahni leh chhungkua âi pawha an theihnate ram leh hnam tana inhlan ral ngam hi kan mamawh a. Chuti ang mi chu thlan chhuah ngei pawh tum ṭhin ila, hrui khat vuanin ṭangrual ila. Mi rinawm leh dik, 'Ka eiru lo ang' ti satliah mai ni lo, ram leh hnam tana mahni neih rosum bakah tha leh zung seng tak tak mi, contract hnathawh tur zawng nghal ruai ruai chi ni lo, ram tana retheih pawh huam tur mi hi kan ramin a mamawh ngawt mai.

Khawi aṭangin nge sum leh pai a neih a, a lo hausak tak thut mai tih tur ang chi mihring hi chu ram leh hnam tan mi ṭha an awmin ka ring lo. Hetiang mi hi chu ram hruaitu ni tur phei chuan tute mai pawh hian kan hnâwla kan vawrh chhuah loh ngam a ngaiin a ṭul hial zawk âwm e. Lalna te, thuneihnate leh hotu nihna chan tuma nasa taka ṭan khawh a, hmanraw bawlhhlawh tak tak pawh hmang hreh lo mi hi ram leh hnam tan mi hlauhawm an ni duh châwk a; hlemhletnaah an fihlim lo duh viau. Eng pawlah mai pawh hian nihna chuh huam huam mi hi mi ṭha tak an awm ngai meuh lo. Mipuite’n chuti ang mi chu kan thliar thiam a pawimawh.

Hun leh nite a inher chho zêl a. Kan hnam nun phunga mawi leh zahawm tak tak chu hun hian a her liampui ve ta mai em ni chu aw tih turin kan tualzâl nun pawh a dahlau tial tial niin a lang ta. Kan hnam nuna kan chhuan em em 'Zo nun ze mawi' tia kan sawi ṭhin–tlawmngaihna, dikna, rinawmna leh huaisennate chuan min liamsan ang a, he hnam tiropuia tizahawmtu hi kan vui liam mai ang tih pawh thil hlauhawm tak a ni ta hial mai.

He hnam hi a dam zel theihna tur chuan mi tin hian kan Zo nun ze mawi hi kan vawn nun a, kan chelh din hrâm hrâm hi a ṭul ta hle. Tuna kan khawsak dan hi han bihchian chuan kan pi leh pute’n tlawmngaihna, dikna leh rinawmna an nunpui a, he hnamin kan lo chhuan em em ṭhin khan mual min liamsan ta mai em ni tih a awl viau ta. Nge, chu kan Zo nun ze mawi–tlawmngaihna, dikna leh rinawmnate chuan keini Kristian intite hi min hlau a, min hlat telh telh ta zawk ni ang le? Ngaihtuah chian a van ngai em!

Kan hnam nunphunga he hnamin kan inchhuanpui em em ṭhin, kan Zo nun ze mawi ropui tak hi a nihna angin mawi takin par vultir zel ila, tlawmngaihna, dikna leh rinawmna kawngte hi zawh zel ila. Chu kawng chu kan zawh tlat a, kan hnam nunzia hi kan chawi nun a, kan chhawm nun zel chhung chuan he hnam hi a ral ngai lo ang tih hi ka ring tlat a. Kan hnam nunphung mawi tak hi hun inher chho zel hian liam bopui mai lo se, keini Zo fate hian he kan Zo nun ze mawi tak hi chelh dingin, kan nunphungah, kan ni tin nunah nunpui chho zel ila tih hi kei ka duhaisam a ni. Ka duhaisam hi a tak ramah chang chho zel se tih hi ka ṭawngṭaina pawh a ni fan!

‘Aw, Zo nun mawi, liam lul suh aw’ 

- Vanlalzawma, Muallungthu