NARCISSISM: Mi nunah lo buai suh!

Narcissism tih ṭawngkam lo chhuahna hi Greek thawnthu aṭanga lak a ni a. Narcisus-a’n tuia ama hlimthla a hmuh avanga amah leh amah a inngaihzawn tâk chiam thawnthu a ni. Narcissism awmzia ni ta ber chu, mahni inngaihlu, induh tawk, mahni hmasialnate ti ila a dik thei tho ang chu.

Tunlai ṭhangtharte zinga lar tak chu ‘Mahni inhmangaih hmasa rawh,’ ‘Mi nunah lo buai suh,’ ‘Ka nun a nia ka thu thu’ tih ang chite hi sawi tur a tam ta hle mai. Kan Bible erawh chuan elrel ching leh mahni inngaihlu lo va, mi dang ṭha zawka ruat tur te, nangmah i in hmangaih angin i vengte i hmangaih tur a ni (Gal. 4:14) tihte min zirtir a. Mi zawng zawng nen inrema awm turin min duh bawk (Rom 12:18). ‘Ka’ tih aiin ‘Mi nen’ tih hi kan Bible zirtirnaah hian a tam hle a lo ni. Chu chuan mihringte hi nung ho va, inrem taka khawsa ho tur kan nihzia a tilang chiang hle awm e.

Mihring hi mahni chauhvin kan awm thei hauh lo va, African thufing ‘Ubuntu’ an sawi ang deuh hian inmamawh tawn kan nihna (interconnectedness) hi Pathian min siam chhan bulpui ber pakhat a ni tlat a ni. Ubuntu thu ken ber nia lang chu, ‘He khawvela ka awm (exist) theihna chhan chu nangmahni vang a ni’ tih a ni.

Buh tuhin lo ka thlo hman vek lo va, ka mamawh zawng zawng leina dawr mimalin ka nei thei lo va, ka mamawh zawng zawng phur thei lirthei lah ka nei hek lo. Anṭam leh maian tel zuartu ka mamawh tluk zetin cement zuartu ka mamawh a, motor chhia ka siam thiam avang ringawtin mistiri hna erawh ka thiam chuang der lo. Ka neih ve loh nei te, ka ngaihtuah ang chiah ni hauh lo ngaihtuah ṭhin an awm avang te, ka thiam ve hauh loh thiamna hrang nei an awm avangtea keimah ni thei mai ka lo ni. Huan thlaia eizawng te, football pet thiam te, sa sât aṭanga ha doctor (dentist) thleng maiin, kan zavaia kan infin khawm hian mamawh kan inphuhru tawn a, dam tlang takin kan nung (exist) ho thei a lo ni.

Tu mah hi mi dang chunga leng kan awm lo va, communism lah a hlawhtling tak tak thei chuang hek lo. Mihring tungchhovah hian engtik lai pawhin hausa deuh leh rethei deuh te, lal leh lal lo deuhte hi chu awm loh theih a ni lo. Amaherawhchu, khawvel awm chhung chuan inmamawh tawn mihring kan nihna erawh a danglam ngai dawn lo a ni.

Mi nunah lo buai suh

Kan dam chhung hi chuan mi nuna buai loh tak tak hi thil theih loh tawp a ni. A chhan chu eng ramah pawh, eng culture leh context-ah pawh inkaihhruaina te, tih phung te, ngaihhlut zawngte hi a lo awm vek mai a. Chung thilin a phuar ve miah lova sang taka awm bik hi thil theih a ni tak tak lo. Mizo zinga ka awm duh chuan Mizo awm dan anga awm a ngai a, Rom khuaa awmte chuan Rom ho tih dana an tih a ngai ve bawk ang. Mi zawng zawng hi chu system kawl bun vek chu kan nih miau avangin direct-in emaw, indirect takin emaw mi hi kan nunah an rawn inrawlh vek a, mi nuna kan inrawlhna chin a awm vek bawk. Kan fate sikul kan kaltir duh chuan kan fate nunah zirtirtute an inrawlh a ngai a, ration card hmanga retailer-a buhfai ka lak ve duh chuan ka nunah dan hmangin sawrkar a inrawlh a ngai. A nihna takah chuan kan thih ni chen hian mi hi kan nuna an inrawlh a ngai tak zet a, kuang thlan khura thlak chungchangah leh thlan vur thlengin YMA a inrawlh a ngai a ni. ‘Mi nunah lo inrawlh suh’ tih ṭawngkam hi chu ṭawngkam satliah ve mai a lo ni. Mi nuna inrawlh tak tak ho hi chu police-te’n manin sawrkarin jail-ah a khung mai zel.

Khawvel khawi hmunah pawh a mi chengte leh khawtlangin ‘Em em a!’ an tih chin piah lam thlenga nunga khawsa ṭhinte hian sawisel leh mi chuk rawn an hlawh fo. Pangngai taka nungte hi mimal leh khawi khawtlangah mah engtin an tih kan hre ngai lem lova, an chuk rawn luih luih thawm pawh kan hre ngai hek lo. Tlema kan chenna khawtlang zia leh mihring pangngai nunphung kal pel deuhva kal fawr ṭhinte hian sêl an hlawh a, mite chuk rawn an ni duh hle. Hetiang mite hian selna an tawh hian ‘Mi nunah buai suh u,’ ‘Mizo hi chu mi nunah kan inrawlh peih lutuk,’ te an ti let duh fo. Hetiang mite hian mahni insiam ṭhat tum ai mahin a seltu nia an hriatte leh a Mizo hnam pum anga dem let vakte hi an ching zawmah nia! Hetiang mite hi mahni inngaihlu leh mi induh (narcissist)-te chu an ni. Mi dik lo an ni ve thei ngai lo va, tih dik loh an nei ngai hek lo. Anmahni inen let nachang an hriat a, rilru fim tak pu a, anmahni ngei darthlalanga an inhmuh fiah hma loh chuan sawi sawi ṭhin mah ila a sâwt mawh viau ta ve ang.

Social Media

Social media-a a lailum luah tum tlat hi Mizote zingah kan awm leh zauh ṭhin. Kan video/ channel an en theih nana dâwt tel deuh roh leh naupang chhiar leh hriat tura mawi chiah lo tarlang duh ta mai ṭhinte kan awm. Hmeichhe lamah pawh awlsam taka sum lak luh duh vanga social media-a mahni taksa pho lang ta chiamte pawh kan pung an ti. Hei hi mahni hmasialna (narcissism) chi khat a ni. A awmzia ber chu ‘Mi dang tan pawi deuh dawn mah se la, dan phal loh ni mah se la, viewer ka ngaha ka hlawk dawn phawt chuan a tawk,’ tihna tluk a ni a; hetiang ngaihdan neih hi thil ṭha lo tak a ni.

Social media hi mi tin tana inhawng a nih avangin tu pawhin dan hnuaiah zel zalenna kan nei vek a, mi dang duh zawng leh ngaihdante ngaihhlut thiama zah thiam hi kan tih tur a ni. Social media-a thil hre ber nih tum te, post siam hmasa ber nih chuh tlat te, mahni ngaihdan mi dang pawmtir tum ni awm taka ṭan khawh a, awmze nei lova mi hnial vak ching te, mahni ngaihdan ang ni lo post a awm a, emoji chhe pui pui post khum chiam ṭhinte hian anmahni an inhmu thiam lo hle tihna a ni. A bikin Facebook, Instagram leh X vela mi private wall-a an thu post lo va tâwng chiam te, comment section-a lo hnial chiam ṭhinte hian internet kaltlanga awm dan mawi (netiquette) lam hi an hmelhriat ngai hauh lo tihna a ni thei ang. Dan thar BNS leh BNNS-te kan nei tawh a, la ṭhang chho zel tur a nih hmel a, hetiang lama awmhleite hremna pawh a na chho fu tawh dawn niin a lang. Chuvang chuan, ho têa jail tân theihna lakah kan fimkhur a ṭul hle.

Social media-ah hian hmaichhana kan sawi ngam loh tur leh kan sawi duh ngai reng reng loh tur kan sawi ta mai ṭhin hian pawi lian tak a thlen fo va, jail bang zût ta pawh ṭhahnem tak an awm tawh. “I zuan hmain i tlakna tur en hmasa rawh,” tih ang deuh khan, share/post button kan hmeh hma hian post chi a ni em, a him em, dan phal loh a ni em, tihte hi ngaihtuah hmasak fo tur a ni.

Hringnuna mi ṭha tak nia lang, virtual khawvela lemchang nih leh si hi a Kristian viau lo va, citizen ṭha ni lo tan netizen ṭha a nih ngawt theih chuang loh vang. A nihna takah chuan fake account siam a, lehlama awr dum, lehlama awr sen chingte hi tu man an ngaina tak tak lo tlang niin a lang.

Social media khawvel zau takah hian a lailum berah ka awm bik lo va, he virtual khawvelah hian duh duh sawi thei mah ila, mi pawi ka khawih thiang ngawt chuang lo va, mi pawimawh ber leh a changtupa/nu ber ka ni hek lo tih hriat reng a ṭha. Mi tinin social media-ah hian an duh zawng sawi theihna, an rilru puan chhuah theihna platform an nei vek a, chung mihring maktaduai tam tak zinga pakhat ve mai ka ni tih kan inhriat a, social media kaltlanga mahni lo inngaihhlut chiam leh mahni hamṭhatna tur chauh thlira thil tih chin hi kan sim a ṭha hle ang.

- Pu Mawitea, Zawlnuam