Ruihhlo leh Mizote (June 26: International Day against Drug Abuse and Illicit Trafficking pual)
Kum tin Ruihhlo Do-na ni, June 26 apianga hman thin, International Day against Drug Abuse and Illicit Trafficking chu kan lo thleng leh ta a. Kumin 2024-ah hian he ni thupui atana thlan chu “The Evidence is clear: invest in prevention” tih a ni. Khawvel puma ruihhlo hman sual leh tawlh ruk do-na ni atan he ni hi hman thin a ni a. December 7, 1987 khan UN General Assembly Inkhawmpui chuan khawvel puma hman turin an thurel 42/112 ah an lo titlu tawh a ni.
Khawvel pum huap-in ruihhlo-a buaina hian kawng hrang hrangah harsatna a thlen nasa in, chu chuan khawvel puma mi maktaduai tam takte nun a nghawng a ni. Kum 2021 report-a a lan danin thla 12 chhungin kum 15-64 inkar mi maktaduai 296 velin ruihhlo an hmang a ni. Awareness hmanga nasa taa inzirtir a ni chung leh, dan leh hrai khauh tak awm mahse miin ruihhlo tih leh tawlh a sim phah chuang lo tih a lang chiang hle. Chuvangin khawvel pumah ruihhlo kan dodal dan hi enfiah deuh ngai a awm niin a lang.
Kumin atan hian International Day against Drug Abuse thuchah pakhat chu mite hremna khauh tak pek leh hnuaichhiah ai chuan, hriatthiam a, lainatna leh ngaihsakna nena enkawl tih hi a ni. Ruihhlo ngaihna hi mithiamte chuan ‘thluak natna, enkawl theih natna chikhat a ni’ tiin an lo sawi tawh thin a. Enkawl ngai an nihna hi kan hmu thiam lovin kan ngaihsak loh laite pawh a ni awm e. Chutih rualin he natna laka invenna lamah hian kan insengso sang phal lo deuh pawh a nih hmel bawk. Hei vang hian kumin atang chuan ruihhlo avanga harsatna neite hi hrethiam turin anmahni lainatna leh ngaihsakna nen enkawl ta ila, midangin ka tih ve loh nan nasa takin a venna lamah hian inseng so bawk ila, ruihhlo tello hian engkim hi a lo nuamin a lo hahdam zawk daih a ni tih hi a bik takin thalai te thinlungah tuh tum ila, hma kan sawn ngei a beiseiawm.
Mizoramah pawh hian ruihhlo tih leh tawlh avanga buaina leh harsatna kan tawh hi a tam ta hle mai a. Mizote hian ruihhlo hi kan duh zual bik emaw tih mai pawh a awl rum rum mai. Tlang hrang hranga kan awmna apiangah hian ruihhlo hian min chenchilh tlat emaw tih mai tur a ni. Myanmar lama Tahan khawpuiah te, Manipura Churachandpur lamah te, Meghalaya lama Mizo tamna Shillong khawpui chhungah te, Tripura lama Jampui tlangdungah te, Assam lama North Cachar Hills lamah te… Mizo kan fuankhawm tawhna apiangah chuan ruihhlo pawh hi a langsar viau zel niin a hriat.
Mizo ten ruihhlo kan hmuh theih hi khawvel pawhin an buaiphah laih laih tham khawpa buaipuiawm a ni a. Zu leh dawihlo avanga Mizo nunna hlu tak liam ta hi engzat tak ni ang maw!! Mizoram Excise & Narcotic Department (END) te chuan 1984 atanga kumin June 7 thlenga dawihlo avanga thi an chhinchhiah zat chu mi 1852 a ni a. Hetah hian ruihhlo dang avang thi an chhinchhiah loh hi a tam hle ang tih a rin theih a. Chuti chung pawhin a rapthlak khawp mai. Mizo mipa-te kan hmeichhia te aia kan tlem zawk chhan bulpui ber pawh ruihhlo avanga kan thih nasat avang hi a nih ngei a rinawm. Chuvangin Mizote hi a hnam anga kan thanharh a hun hle a ni.
Mizo ten ruihhlo kan tawlh avanga harsatna kan tawh pawh hi a tuartu tan chuan rapthlak tak a ni!! Tun hma deuh te khan chuan Mizo an nih hrim hrim chuan vairam khawiah pawh kal remchang tur kan awm chuan kan bungrua kan in ken sak tel tel kha a ni ngai a. Zirlaite phei chu vairamah rawp a lo na tawh thin a, Mizo chawhmeh Mizoram atanga an chhungte thawn leh thil dang dang tlawmngaiin kan in hawnsak thin a. Tunlaiah chuan kan hre chiang hle a nih loh chuan midang thawmhnaw rel-ah emaw, thlawhnaah emaw inkensak mai mai kha a ngamawm ta hauh lo mai! Mizo tlawnngaihna pawh heng ruihhlo tawlh thinte avang hian a a dal zo tawh a ni ber a, a va hahthlak em!
Ruihhlo ti thinte avanga kan khawtlang ralmuan loh dan te phei hi chu sawi kher pawh a ngai lo zawk, kan hre deuh vek mai. Thil man to lei ngam lo khan a tlawm leh lutuk pawh kan lei ngam leh chuang lova, Mobile phone sing chuang man kha sang pawh tling lova inah min lo zawrh pawhin kan lei ngam lo chu a nih hi ti ru? Kan kawtkaia kan thil dah a bo a, inchhung ami pawh a bo ta zel a, kan puan pho thlengin a bo a, bo-na ramah kan cheng a ni hawt mai!
Ruihhlo hi chuan min va ti buai tak em, kan sawi zo seng chuang lovang. Engtin nge heng mite hi kan enkawl anga, engtin nge an sim theih dan kawng kan zawnpui anga, midang ten an tih ve loh nan engtiangin nge hma kan lak ang tih hi mut mawh hnarmawha kan neih a tul ta hle a ni. He ruihhlo do-na ni pual hian kan chhungkaw tan, kan khawtlang tan, kan ram tan enge ka tih ve theih tia inzawt chungin kan puanven I sawichhing ila, a hautak deuh dawn a nih pawhin insengso ngeiin hmalak I han tum teh ang u.
‘Kan hneh ngei dawn a ni, sual thiltihtheihna chu Kan hneh ang, hnehtu Pathian vangin.
- Alan Muanpuia, Vaivakawn