Khawhar ina lenglawng leh lengzem hla sak hi
Mizo Kristiante min chîm mektu, kan Kristianna nena sawi rem harsa tak mai khawhar ina hla lenglawng leh lengzem (love song) kan sa tluk tluk mai hian ngaihtuahna a tibuai khawp mai. Kan sakhaw nun a tidal dawn nge, kan ṭhatpui sawt dawn? Tihtawp tur nge uar zel tur? Beng sika ngaihtuah a ngai a ni.
Mizote hi zai ngaina leh uar tak hnam kan ni a, hla sak tur pawh hi kan ngahin kan intodelh em em a ni. Chung hlate chu Pathian fakna leh chawimawi hla, hla lenglawng, lengzem hla leh hnam hlate an ni a; heng hlate hi a hun leh hmun azira sak chi hla ṭha leh sak nuam tak vek an ni. Chutiang chu a nih mek laia khawhar ina hla lenglawng leh lengzem hla kan sak ta tluk tluk mai hian lusûn chhungte thinlungah thlamuanna leh lawmna kan thlen ang nge, lungngaihna kan belhchah ang? Kan Pathian hi a lawmin a lungawi ang em? Hetiang thil kan chîn ṭan dan leh a bul ṭantute, kan hla hman leh a phuahtute lo tarlang dawn ila.
A inṭan dan
Kum 2006-a Mission Veng YMA North Branch hlabu siam 'Zofate hla chuam' tih buah khan Pathian hla, ṭhalai hla solfa key kima sak chi te, lengzem leh hla lenglawngte leh hnam hlate an chuantir a. Khata ṭang khan duh duhin hlabu siamin an duh duh hla an rawn khung a, chung hlabute chu khawhar ina hman berah kan nei ta a ni. Kum 2017 bawr vel khan Aizawl khawpuiah an sa ṭan niin an sawi. Hripui lêng vanga zai theih loh laia hman turin Art & Culture Dept.-in mimal zaithiam leh Damveng YMA Zaipawlte sawma cassette an siam khan a tihluar chho a, tunah chuan thingtlang khaw kilkhawr ber thlengin kan uar ta hle a ni.
Hla sak uar deuh leh a phuahtute
Hmanah kan nunhlui a chul tawh hnu - Upa Rokunga
Ṭhapui nang nen (Kan la intawng leh dawn nia aw) - Upa Kapzawna
Lungduh di ṭhen - Vanlalruati
Nunhlui ṭahna - Lalhungchhungi Pachuau
Lenrual an kim ta lo - Zirsangzela Hnamte
Chûnnu bang tawh rawh - Lalchamliana
Heng bakah pawh hian sawi tur a awm nual. Heng hlate zingah hian 'Hmanah kan nunhlui a chul tawh hnu' tih leh 'Ṭhapui nang nen' tih hlaahte hian Lalpa tih leh pialral tihte chu tel ve bakah, lusûn chhungkua kan hnem theihna a nih phawt chuan a ṭha vek a lawm ti pawl an awm.
Eng hunah nge an sak ṭhin
Mitthi lumen zan hian zan tirah van lam ngaih hla, khuang hniha ṭanin, zanlaiah Pathian fak hla, solfa-a an sak zawhah khing hlate khi an sa a; zanlaiah te, ṭhalai hun bik zan hnih/thum chhungin hla lenglawng leh lengzem hla hi an sa tlangpui. Ruang awm lai chhun pachangah nu leh pa fuan khawm laia sa pawh an awm tawh.
Engtin nge ni zel ang
Hetiang zela kan kal chuan kan Mizo society-ah hetiang hian nghawng ṭha lo tak a nei dawn a, chungte chu:
(a) Ṭhalaite zingah hetiang hla sak duh leh duh lo inthliarnaa thlentir dawn a, hla lenglawng leh lengzem hla sak duh ho lên hun leh sak duh lo lên hun siam a ngai ang. An hruaitute zingah pawh ṭha ti hauh lo an awm.
(b) Nu leh pate zingah pawh Pathian thu nena inmila ngai thei lo leh hetiang hla sak pawi ti lote inkarah khì a siam mek a, duh dan inang lote lên ho zel thu awm suh. Kan chhehvel hnamte'n an neih ve loh kan sakhua leh culture kal kawp ṭha tak hi a keh chhe dawn tih a chiang reng mai.
(c) Kan sakhaw hruaitute zingah ṭha ti lo a tam zawk an ni.
Lusûn chhungkuate'n vui hunserhah hla lenglawng emaw, lengzem hla emaw rawn thlangin, sak remti lo ta ila, a buaithlak turzia chu kan hrethiam phak lo ang. An rilru damna a nih chuan tiin mên han tizau ila, Pathian a zahawm dawn bawk si; a buai vel vek mai dawn a ni.
- PC Muankima, Saitual
Ph 9862816516