Written by
raizawka Camp : ZTN

ZIRSANGZELA HNAMTE LEH A ZIRTÎRTU

Damhauhva te meuh pawhin dam an hauh zawh tawh loh hnu leh Lalzova te an zawh hnua hla lama Zofate tâna arsi êng mâwi bik mi tam lo tak zinga thilsiam dangte leh mihringte inkâr hla hmanga suih zawm a, hmangaihna leh lunglênna lama hla hmanga min âwi tleitu zinga ka dahsân fo leh ka ngaihsân fo chu Zirsangzela Hnamte hi a ni. 

A hla han ena han belh­chian hian a thil hmuh leh hriat, a lung ti lêngtu apiang chu hla-ah a chantîr thei ni mai hian ka hre hial ṭhin a. A awhawm ka ti ṭhin ngawt mai. 
Kum 1952, December 1-a Sialsuk khuaa khawvêl êng a hmuh ni aṭanga October 15, 2002-a Mission veng thlanmuala vûi liam a nih ni thleng khân hla hi 75 chuang zet a phuah hman a. Chu'ng a hla phuah ṭhahnem tak zîngah chuan hla chham mi kan tih ang hi pakhat 'i harh ang u' tih chu kum 1999 khân a phuah ve a, a bâk zawng hi chu thlûk nei, sak mi leh sak hlawh tak tak an ni hlawm. 

A hla han en hian mi lunglêng mi, thilsiam leh mihringte hmehbel chunga chhungrila lunglênna thûk tak nei mi a ni tih a lang chiang hle. Sap hoin romantic poem an tih zinga ropui leh thawh hlâwk tak William Wordsworth-a chuan, 'Thilsiam dangte hian nunna leh suangtuahna an nei a ni satliah mai lo a, tih tûr leh awmchhan an nei a ni,' a ti a. Chu an awmchhan zingah chuan Zirsangzela Hnamte lunglênna leh rilna chawh thawh leh chawh phûr hi a tel ve a ni ngei ang tih mai tûr hi a ni. Heti êma Zirsangzela Hnamte hian thilsiam dangte hmanga hringnun lairil leh lunglênna a phawrh thiam bîk mai hi ni. A hlate hi thilsiam dangte nên thûk takin an inzawm tlat a, chu an inzawmna hrui hmang chuan hringnun a han phiar tel leh ta ṭhin a; aw, a thûkin a va sang êm! 

Phengphehlep leh khuai, fanghmir leh tho ten pangpar an bâwm lai a thlîr a, chu'ng thilsiam che vêlte chuan a nunah nasa takin thu an sawi a, lunglênna rûam thûk tak aṭangin hringnun thlîrna tlângah hruai chhohin a awm zui a, khuanu kutchhuak thilsiam dangte chuan hring­nun zirlai an pe a, hring­nun nêpzia hriattîra awmin he nun derhmang leh nêp tak hi a ṭahpui vawng vawng ṭhin. 

Khuanu kutchhuak ni lem lo, mihring thilsiam chawp thil hluite mai mai pawhin a lung an kûai fo a, in ruak pakhat a hmuh aṭangin a suangtuahna chu zau takin a han vah kualtir leh ta a, ruahṭham loh hla mâwi leh chuai tawh mai mai lo tûr 'luah loh rûn' chu min bân leh ta. He hlaa a mâwi lai leh lungkûai lai ni fo chu a chang tâwpna hi a ni. 

In ruak, a neitu leh luahtu­ten an kalsan tak, mahni maia khawhar taka ding ang mai chu niin a inchan a, hmâna a ṭhen leh rual, a tualchaipuite ngei khân an kalsana he ram ata an liamsan tâkziate chu a hlaah hian fiah takin a lang. He khawlvêl kan kumhlun lohna tûr ramah hian hlima kan lâwm lai hian kan hlimpui leh kan lungrualpuite ngêi hian mual min la liamsanin, hlate khuaah min la kalsan ngêi dawn si a. Chutih hunah chuan tu ma luah loh, khawhar taka in mal din ang mai hian kan nun hi a la ruakin a la mal tlat dawn si. An liam ang a, kan liam ve leh ang a, he tlang hi kan thlawh khûm tawh ang. 

Zirsangzela Hnamte hlate hi pakhat lek pawh phêk tam tak ziah tham an tling hlawm a, Hmangaih Johana ṭawngkam takin, helai maia ziah vek sên an ni lo ve. A hla ṭhahnem tak zînga kan târlan tlêmtê aṭang ringawt pawh hian hla phuah kawngah na nana chuan a rilzia leh a thûkzia hi a lang thei riai riai awm e. Hla phuah kawnga a zirtirtu chu khuarêl thil leh thilsiam dangte an ni a, a zirtîr chu mihringte hi kan ni. He'ng a hlate hmanga zirlai min hnutchhiahte hi han zirchhuak thiam thei tehreng i la aw. 

Zirsangzela Hnamte chungchang hi R.L. Than­mawia chuan a lehkhabu 'Chuai lo - 2'-ah khân heti hian a sawi a, 'Heti ang taka thilsiam dangte nun chhiar thiam a, ṭawmpui theitu, thilsiam mâwina min thlîrpui theitu, thilsiam leh mihring inlaichinna leihlâwn dawh thiam; mihring nun hrethiam a, a hriat dân min hrilh chhâwng thiam; nun kawng dik min kawhhmuh a, chumi kawng zawh tûra min sanmawh ṭhintu hla phuahtu ropui Zirsangzela Hnamte Zoramin a hring hi kan vânnei êm êm a ni,' tiin. 
Chuti taka hla phuahtu ropui, heti taka hringnun min hmuh fiahtîrtu, rei lotê kan hnêna châm a, kumkhua atâna min kalsan lehtu hi, mual min liamsanna chu kum 18 lai ni tawh mah se, he a thih champhaah hian ama hla ngei hmang hian i han ko nawn leh teh ang aw :  
'Han ngâi ve teh 
ṭhadang nun tawi,
I ngaih lunglên zâi thangvêl hi;
I belh lai khûanu rûn pêl a,
Hringlama kîr a'n kan âu che.'