ETHICS COMMITTEE & VAL UPA COUNCIL
Kum 2008-ah Congress Sorkarinan manifesto angin Ethics Committee a din a. Member an ruat dante, Terms & Reference an duan dante, Mizoram Gazetted Notification an chhuah dan aṭang rengin; hmaikawr atan mai chuan an din lo tih a lang chiang hle.Chutiang bawkin, ZPM party pian rualin Val Upa Council hi a lo piang ve nghal a. VUC danpui (Constitution of ZPM) bung 4:4 aṭang ngawt pawh hian,an pawimawh dan hairual a ni lo. Chutihrualin, mipui lam hian kan ralkhat hriat avangin; a ṭhenin an fak a, a ṭhenin an sel a. Chuvangin, member-te hming leh an hnathawh tlangpui, vantlang hriata tarlan ṭhain ka hria a; member-te hriatthiamna pawh ka ngen nghal a ni.
Ethics Committee: Sorkar din a nih angin, sorkarina duh hun hunah a ṭhiat thei a; member pawh sorkar ruat an nih angin, sorkarin a duh hun hunah a ban thei. Congress party nen inkungkaihna engmah an nei lo va; sorkarah mimal angin hamṭhatna engmah pek an ni lo. Inrelbawlna hran (autonomous advisory body)pek an ni a; member-te chu eng party-ah mah an tel tur a ni lo. Official duty-a an zinin lirtheite, thlen in leh an chetvelna senso zawng zawng, class-1 Officer angin sorkarin a tum vek a. Committee nan CM conference hall an hmang a, ei leh in leh an mamawh CMO-in an vil a; sitting allowance Rs 1,000/- an dawng. Ministers leh Officials kawm an duh apiang an kovin an pan mai ṭhin.Ethics Committee tum ber chu sorkar ṭha (good governance) siam a ni a. Chief Minister telin, Ministers leh MLA–te mimal nungchang leh an hnathawh an zir a; zilh ngai an zilh a, an hmalakna avangin ban emaw, ṭhiah emaw an hlau lo. Sorkar High Offical leh Department hnathawh enpuiin thurawn an pe bawk ṭhin.
Ministers leh MLA-te an kohkhawm hnuah, High Officials Joint Secretary chunglam an kokhawm leh a, Ethics Committee kal phung leh an hna thawh tum dan an hrilhfiah a, an laka beiseina an neihte an hrilh. District tinah Rorelna Dik Seminar an buatsaih a; Dy.Commissioner ten an lo thlengzela, Chief Minister emaw, Cabinet Minsiter pakhat talin an ṭawiawm ṭhin. Chanchinbu leh an lehkha dawn aṭangin, chhui ngai an chhui a; a ṭul dan azirin Chief Minister leh Minister pawh zilh an tím lo. Chutiang bawkin, thla hauh an ngaihnaah an thla hauh a, fak leh chawimawi tlak chu an fakin an chawimawi ṭhin.
Kum 5 chhungin vawi 32 an ṭhukhawm a, an rorel leh an hnathawh vantlangah an tlangzarh lem lo. An hmalakna chu sorkar pawhin a zahin a ngai pawimawh hle a; an hunlaia hlawhtling leh a hnua hlawhtling tam tak a awm. Chungte chu:-Ration Card lem zawnchhuah leh tihtawp, Muster Roll lem chhuichhuah leh tihtawp, Minister leh Official Motor kawl tihtlem, Contract hna a hun taka zawh, punkhawmna ei leh in senso tihtlem, corruption chhuichhuaha hremna pek, case pending awm lova hrem ngai hrem a, case tihtawp ngai tihtawp vat, pension rawih nawn loh, Assam Rifle ram chhunga LSC neite chhuichhuah a, surrender tura ngen a ni. Political party inepna boruakah palai hna an thawk a; party hrang hrang hruaitute kawmin an sawipui a. Congress sorkar term khatna, kum 5 chhunga an hnathawh chanchin ‘Ethics Committee Report-bu’ an tichhuak thei hian, an rorelna (minute) felfai zia a tilang. Member-te hi Kohhran hrang 6 aṭanga ministers rintlaka an ngaihte leh NGO’s hruaitute an ni a; vawiin thleng hian an la inngaina hle a, group siamin an la inthlunzawm reng a ni.
Val upa Council: Tuna an kal phung chu hetiang hi a ni - VUC chu party leh sorkar hnuaiah ni lovin; ZPM party danpui (constitution) bung 4:4-na angin, mahnia rorelna (independent body) ang a ni. VUC chuan an member ruat theihna leh paih theihna a nei a; ZPM rorelna sang PAC-in member atan rawtna an thlen thei a, VUC chuan a pawmin a hnawl thei. Member-te hi ZPM party mi leh neutral inpawlh an ni. Member hi 15 aiin an tam tur a ni lo va, tunah hian member 12 an awm. VUC term chu ZPM party awm chhung a ni a, Office bearer chu kum thum danah an inthlang ṭha ṭhin.
VUC chu MLA Candidates thutiam tiamtirtu a ni a, Chief Ministerial Candidate leh Chief Minister ruattu a ni a; Council of Ministers chu Chief Minister nen an ruat. Val Upa Council thu chu Party leh sorkar tan thutawp a ni. Chutiang a ni chungin, party leh sorkarah an inrawlh zen lo va, engkimah rawn pawh an beisei lem lo. Nimahsela, ngun takin an nungchangte, an hnathawh dan leh an thawhhonate an zirin an vil reng a; inrawlh ngai nia an hriatah an inrawlh a, Party leh sorkarin an sawmin an ngaihtuahpui ṭhin. Sorkarah nihna leh hamṭhatna engmah an dawng lo va; an dintirh aṭanga vawiin thlengin an chetvelna senso an intum. Sorkarin Mizoram Gazetted Notification-ah a la chhuah lo. Hetianga kal zel hi a ṭhatna chen a awm rualin, ennawn pawh an la duh mai thei. VUC chu ZPM party leh sorkar uaptu, khalh ngiltu, zilhhautu leh thurawn petu a ni a; a tum ber chu corruption do leh sorkar ṭha siam a ni.
Ethics Committee Members
Chairman: Rev.C.Rosiama (Retd), PCI
Secretary: Major (Dr) J.Thanruma, SA
H.Raltawna, IAS (Retd) President, CMUP
Upa Lalbiakzuala, Gen. Secy, CYMA
K.Sapdanga, President Journalist (kum-2)
Lalbiakengi, Gen,Secy (CMHIP)
Lalṭanpuii, Chairperson, Catholic
Rev. C.Lalsangliana, Synod Moderator
Rev. Dr.K.Thanzauva, President, BCM
Rev. Lalrinsanga, Gen. Superintendent, (NEI)
Upa Lalnilawma Colney, Executive Secretary, SDA.
Val Upa Council Members
Chairman: LalFakzuala, IAS (Retd)
Vice Chairman: RinSanga, IAS (Retd)
Secretary: Prof.Thangchungnunga, (Retd)
Asst.Secy: Major (Dr) J.Thanruma, SA (Retd)
Bualhranga, Ex-MLA
Rev. Robawiha, (Retd) PCI
Rev. Kapenga, (Retd) BCM
Rev. Darchungnunga, (Retd) PCI
Lalnghinglova, IAS (Retd)
Dr. B.Thangdailova, (Retd)
Dr. H.Vanlalhluna, (Retd)
Tlipna: Ethics Committee kha englai pawh a tihtawp theih reng a ni chungin; sorkarina humhalh ṭha hle a, sum tam tak sengin kum 5 chhung hneh takin a enkawl. Chief Minister-in Legislators leh sorkar hnathawk hmaah a phochhuah (introduce) danin a zir bawk a; zah tak leh inhawng takin an dawngsawng vek kha thil chhinchhiahtlak tak a ni. Tin, member-ten kawikawm thin ang ṭhapa an thawkho thei kha an fakawm hle.
Val Upa Council dinhmun leh thuneihna hi, Ethics Committee nen khaikhin rual a ni lo vang a. Chutihrualin, sorkarin Ethics Committee a enkawl dan kha a ṭhain a zahawm hle. VUC chu ZPM Party leh sorkar ruangam dintu a ni a, MLA candidates nemngheta thu tiamtirtu a ni a, Chief Minister leh Council of Minister ruattu a ni bawk a, ZPM party leh sorkar tan VUC chu nu leh pa a ni. Nu leh Pa chuan an fate an thla uap a, an khalh ngil a, zilhhau va, thurawn an pe a, a ṭul chuan kut hial pawh an thlak ṭhin. Fa sual chuan nu leh pa an zah lo va, malsawmna pawhin a ṭinsan hun a awm. Chutihrualin, nu leh pa chuan an fate dik lohna ngawt an zawng lo va; an hnathawh ṭha fakin an chawimawi a, Thla hauh an ngaihna hmunah chuan an thla hauhin an chhan ṭhin. Chutianga rilru ṭha tak chu pua hma lam pan tur chuan mipuiin an beisei a ni.
- Major J.Thanruma