COMPLAINT BOX
Complaint Box tiin sap ṭawng kan han hmang tak na a, Mizo ṭawng ang bawka kan hman tam a nih avang hian kan hrethiam vekin a rinawm tho a, mi ṭhenkhatte chuan Grievance tiin an sawi mai ṭhin bawk a, Mizo ṭawng chuan lungawi lohna leh rawtna thlenna tur bawm ti ila a fiah ber mai awm e. Complaint Box hmanna document hmasa ber kan hriat theih chu hmanlai Rome-ah khan niin, chutah chuan mipuite’n sorkar official-te hnenah lungawih lohna emaw, rawtna emaw an thehlut ṭhin a. Ṭangkai takin an lo hmang ṭhinin tun hun thleng pawha la chin chhunzawm zel a ni a, tunlai hunah chuan computer hmanga thehluh theihna hmunte pawh siamin ṭangkai taka hman ṭhin a ni.
Ka hriatna hi a dik chuan Mizoramah ngei pawh kum 2010-ah khan mipui hmakhawngai takin ‘Good Governance Cell’ din a ni a, kum 2012-ah ‘mipuiaw.nic.in’ pawh siam a ni lehin mipui lam aṭangin a duh apiangte tan lungawi lohna emaw, rawtna emaw thlenna tur hmun buatsaih a ni. Mipui Aw hi online platform a niin September 2016 thleng khan mumal taka hman a niin, lehkha lut pawh 201 lai a ni a, chu'ng zinga 199 chu chinfel nia hriat a ni. Nimahsela, mipui lam thiam loh nge, a enkawltute thiam loh zawk tih pawh hriatthiam chiah lohin a mumal chho ta lo hret hret a. Hei hi RTI hman ṭangkai a nih tak vang pawh a ni mai thei e. Kumin, Feb. 16, 2024 ah khan tharthawh leh nia sawi a ni a, a luhna tur site pawh tidanglamin https://mipuiaw.mizoram.gov.in ah luh tur a niin, kuminah ngei pawh hian register 86 (April 4 zan thlenga record) tawh niin, chung zingah chuan 56 chu bawhzui mek nia tarlan a ni.
Tun sorkar tharah hian kan Minister zingah Pi Lalrinpuii chuan complaint box hi a hmang hmasa berin ṭangkai takin a hmang mek nia hriat a ni a, a lawmawm hle. Hetianga ram huaitute’n mipui tana rawngbawlna an neihnaa hmanraw ṭangkai thei tak mai ruahmanna an siam hi ṭangkai taka kan hman pawh a ṭha hle a, tun dinhmunah erawh chuan kan la hmang ṭangkai thiam tawk lo em ni tih tur a ni rih a. Kan hriat ṭheuh angin tunhnai lawkah Land Revenue & Settlement Secretary chuan office memorandum chhuahin LRS department hnuaia settlement officer-te chu anmahni dawrtute’n vuivaina an thehluhna tur bawm (complaint box) siam a, pisa tina hung turin a hriattir a. Department dangte hian engtin nge an hmalak dan chu ka hre mai rih lo nain, hetianga LRS department-in hmalakna an nei hian ṭah tha tak a chhuah ngei a rinawm.
Hetianga complaint box dah hi ZPM Policy pawimawh tak pakhat niin Chief Minister ngei pawhin Dec. 8, 2023-a sorkarna lakluh zawha press conference a neihnaah he thu hi sawiin, sorkar tharah chuan Minister tin pisaah complaint box leh suggestion box dah a nih dawn thu leh, rawtna leh sawiselna pawh a duh apiangte tan thehluh theih a nih dawn thu a lo sawi tawh bawk. Hetianga ram hruaitute’n mipui rawng an bawlnaah inhawng taka ruahmanna an siam hi hman ṭangkai pawh ni se la, ram mipuiin kan ṭhatpui ngei pawh a rinawm. Amaherawhchu, kan Health Minister-in complaint box a hun chhuah ngei pawh tunah rih chuan mipui lamin kan la hmang ṭangkai lo deuh em ni tih tur a ni a, zawhna leh rawtna pawh panga vel emaw chauh a la lut nia hriat a ni. Chutih rualin zawhna leh rawtna hi lut tam tura beisei chi erawh a ni kher chuang lo a, a la hun rih lo pawh a ni mai thei bawk e.
Complaint box tih aimah hian suggestion box tiin sawi uar ta zawk ila a dik zawk mai thei bawk a. Mi tu pawhin sorkar kalphungah emaw, sorkar hmalakna kawng hrang hrangah an duhkhawp lohna leh rawtna an thlen theihna hmun a nih vang hian, a dawngsawngtu leh a buatsaihtu lam tan pawh ngaih pawimawh loh ngawt chi a ni lo a, ngawi renga thlir liam mai emaw thu maia thamraltir chi a ni hauh lo bawk ang. Sorkar inrelbawl danah emaw sorkar hmalakna chi hrang hrangahte duhkhawp lohna a awm ṭhinin, tun hma lamah phei chuan sorkar hmalaknaa lungawi lohna thu pawh kan hre fo tawh ṭhin. Chutiang bawkin kan sorkar hrawn mek pawh hi mipuiin duh taka kan thlan tlin ni mah se la, an hmalakna leh an kalphungah mipui mit a tlun zawh lohna leh duhkhawp lohna hi a la awm theih dawn avangin, chutianga zalen taka mi tinin thu leh hla an thlenna hmun atan hetiang hi buatsaih a ni.
Sawiselna eng pawh mai hi a dawngtu tan lawm taka dawnsawn a har ṭhin a, a bik takin ram hruaitu tan ngat phei chuan hlim taka dawnsawn a har ṭhin a ni awm e. Tun hma deuha ETHICS hruaitu ṭhenkhatin kan ram hruaitu an sawiselna hote anga lang pawh kha, hmangaihna ṭawngkam emaw an tih laiin lung lohah an lo la daih zawk ni awm taka sawi a awm a, a zia lo ngawt mai. Khatiang ang deuha sawiselna an huat dawn chuan tunah ngei pawh hian complaint box hian awmzia a awm lo ang a, rah ṭha a chhuah thei hauh lo ang. Personal thil deuh a ni emaw, austerity lam thil pawh lo ni se la, chu rawtna pawh chu bengsika ngaihtuah ve phawt chu a dawngsawngtu lam chuan a tih tur a niin a lang. Abraham Lincoln ngei pawh khan a biang hmul a zuah chhan kha hmeichhe naupang pakhatin inhmeh tura hria a, lehkha a thawn vang a ni asin.
Hetianga kan ram hruaitute’n sawiselna/ rawtna thlenna tur bawm an ruahman hi thil lawmawm tak a ni hrim hrim a, mipui lam tan ngei pawh anmahni hnaihna kawng khat chu a ni ngei mai a, mipui zalenna ram kan nihna nen pawh thil inhmeh tak a ni bawk. Ram rawngbawlnaah hian kan ram hruaitute hian thil zawng zawng an hre bik hauh lo mai thei a, an thil thil hriat pawh a dik vek kher lo thei bawk. Chutiangah chuan a duh apiangte tana rawtna thlen theihna tura ruahmanna an siam hi hman ṭangkai pawh a ṭha hle mai a, kan chhawr ṭangkai chuan mipui leh ram rawngbawltute thawhhona pawh a ṭha lehzual theiin kan ram hian hma a sawn phah ngei pawh a rinawm. Lincoln bawk hian ‘Democracy is the people, by the people, for the people’ a tih angin, ram rawngbawlnaa mi tinte kan thawhho theihna kawng pawimawh tak pakhat chu 'complaint box' hi a ni.(Phek 7-ah zawm a ni)
- Mahmuaka Chhakchhuak