Written by
-Dr. C. Lalrampana

LUNG NATNA LEH A DAMDAWI

Taksa peng dang zawng aia lung mak danglam em emna hi i ngaihtuah ngai em le? Mihring a lo pian hma zawngin a nu lungphu ringin a hun a hmang a, mihring nihphung pangngai a chan chhoh aṭangin a lungphu chuan hna thawk ṭanin, a nih dan tur dik takin a phu char char a, a phut loh hlek chuan mihring chu a buai zui nghal mai ṭhin. A tawp/chawlh rei phei chuan mitthi a ni zui mai ṭhin.

A thawh tur dik tak tluang taka a thawh chuan mihring dam chhung chu a hnuk chah hma zawng lung chu a phu reng ringawt mai tihna a ni. Kum 100 chuang damte lungphu chuan chawl lova a hna thawkin kum 100 chuang a phu char char tihna a ni a, chuvangin, taksa peng dang aiin a mak danglam takzet niin a lang.

Lung natna hi tihdam a har hle a, damdawia tihdam theih loh a nih tawh chinah phei chuan mihring chuan englai pawhin Seol thlan khur thim chu a bih reng tihna a ni thei ang. Zai a nih pawhin tih fuh hle loh chuan rei an daih meuh ṭhin lo. Mi ṭhenkhatte erawh computer chip chi khat "pace maker' vuahsak ngai an ni bawk ṭhin.

LUNG NA VEI HRIAT THEIH DAN :

1. Taksa a chau ngawih ngawih ṭhin

2. Awmah leh banahte a na chhuak ṭhin

3. Dar veilam leh khabe kualahte a na ṭhin

4. Thawk a harsa a, kut hmawr leh ke hmawr a vawt a, lu a hai a, khua a sik seng seng ṭhin

5. Ngaihtuahna a fim lo va, thil hriat a chiang lo ruai ṭhin.

6. Lungphu a mumal lo va, phut zawk zawk a awl ṭhin

7. Eng emaw thawm ri hlekah mangan a awl hle

Hetianga i awm a nih chuan daktawr pan vat ṭhin ang che.

A DAMDAWI:

Lungna damdawi atan Vaimim (corn maize) hi damdawi ṭha ber pawla ngaih a ni. Vaimim chhawn 30grams tui thianghlim liter 1-in chhum la, a lumin emaw dah vawhin emaw, zing tin emaw tlai tin rial no khat in ṭhin la, i lung natna chu nasa takin a thunun thei ang.

Vaimim hi a kung leh a hnahte bakah a vaimim tak/fang chhumna tui pawh a ṭha tel vek tho nain, a chhawn hi a chak ṭha bera ngaih a ni.

LUNG NA ATANA ṬHA DANGTE :

1. Purun var: Ni tin mum/mal/fang 7 tal rawtsawma a tui in ṭhin a ṭha, hei hian thisen kal vel a siam ṭha a, lunga thisen inpekchhãwnnaa puitu ṭha tak a nih theih avangin chaw ei apianga hmeh ṭhin a ṭha.

2. Hmazil : A hmin mu phoro den dip (powder) fiante 1, tui thianghlim no 1 nen chawhpawlhin ni tin zingah leh tlaiah in ṭhin a ṭha.

3. Hmarchapui : Thak lo chi hmin ṭuah tawh, a mu phoro rãwt dip tui thianghlim nen pawlhin a chunga mi ang bawk khian in ṭhin a ṭha.

4. Maitamtawk : Hei pawh hi a chunga mite ang bawk khian a hmin mu rãwt dip tui nena chawhpawlh in ṭhin a ṭha.

5. Pãrbãwr : A par hlawm ni tin a helin chaw ei apianga hmeh tel a ṭha.

6. Broccoli : Chaw ei apiangin a helin emaw chhum hminin emaw hmeh ṭhin a ṭha.

7. Thei arlung hnah : A hnah chhum tui ni tin zingah & tlaiah in ṭhin a ṭha.

8. Fanghma: Chaw ei apiangin hmeh tel a ṭha a, ni tin a hauva ei ṭhin a ṭha bawk.

Khi'ngte khi a taka tih theih deuh vek a ni a, chhawr tangkai theih dan ngaihtuah thiam erawh a pawimawh hle.

- Dr. C. Lalrampana