SODOM LEH GOMORA
A KAMKĒUNA
Hranghlui zathiam ti tawh mai ang, Pu Ngurthangvela, Mizo zaithiam zingah mahnia musical concert huaihawt ngam hmasa berin "Sodom leh Gomora kan iang zo ta" tih hla 1993 kuma a phuah hian Zoram khawvel hi a deng chhuak hneh hle mai! Naupang tē tē pawhin mahni in chhungah leh khawlaia an vah velnaah leh kalkawnga kal pahin, thle lawng lawng khawpin an ãupui nasa ṭhin hle. Pu Ngura hian kan Zoram nun sual tawhzia, Sodom leh Gomora sualna ang maia kan khawsakna a hmu chiang hle a, chuvangin, Sodom leh Gomora nun ang maia sualna chi tinreng nena kan nun inchiahpiah leh, kristianna nun leh khawvel sualna nen chawhchawrawih chunga Pathian rawng kan bawl nasatzia a rawn pho lang nasa hle a, ngaihtuah chian chuan zah chem chemna tham a tling a ni.
SODOM & GOMORA NUN CHU?
Sodom leh Gomora sualna hun lai kha 2100-1900BC vel nia chhut a ni a. Khatih hun laia an sualna kha milem biakna te, dawithiamna te, hurna te, zu ruihna te, zu hmun hlimna te, uirena te, mawngkawhurna te, pawngsualna te, inpawngnēkna te, eirukna leh hleprukna te, tualthahna te, inbumna te, chapona te, nawhchizawrhna te, mahni pate nupui chhuhsakna te, huatna te, inhauna te, thikna te, thinurna te, inkhinna te, itsikna te, leh thil dang tam tak sawi vek sen a ni lo. An sual dan a chikim chiang hle mai!
SODOM & GOMORA NUN IANG?
Tunlai Zoram nun sual tawhzia hi a va rapthlak tehlul em! Pathian thuah chuan, "Hmeichhia angin mipa i pawl tur a ni lo; thil tenawm a ni. Miin hmeichhia a mutpui anga mipa a mutpui chuan thil tenawm tak an ti ve ve a ni a, tihhlum ngei tur an ni: an thisen mawh chu an chungah a awm tur a ni," tih ziak a ni. Hetih lai hian tunhnaia Zalen chanchinbuin RTI hmanga MSACS a zawhna, MSACS-in RTI hmang bawka a chhannaah khan mipa leh mipa inkawp hmeichhe mutpui anga mahni mipatpui mutpuia inkawp 919 lai an awm a, hei pawh hi a taka langsãr taka hriat theih chin an ni a, a ruka inkawp hriat vek lēm loh engzat tak la awm ang maw? Tin, hei bakah hian hmeichhia leh hmeichhia inkawp innei tawh, inngaizawng eng emaw zat an awm mek bawk. A va rapthlak ngai em!
"Miin nufa nupuia a neih chuan suahsualna nasa tak a ni a, in zinga suahsualna a awm loh nan amah leh anni pahnih pawh hal hlum tur a ni," tih ziak kan hmu bawk. Court Roreltute'n mahni fanu ngei pawngsual ching, mahni fanu ngei vau beta nupuia neite leh naupang kum tling lo pawngsual chingte POCSO Act hnuaiah thiam loh chantirin a lo hrem tawh ṭhin tih hriat a ni. A va rapthlak lehzel em!
TU NGE RAN & RAMSA MUTPUI?
"Miin ran a mutpui chuan tihhlum ngei tur a ni a, ran pawh chu in tihlum tur a ni. Tin, hmeichhiain ran a va hnaih a, a inpãwltir chuan hmeichhia chu i tihlum tur a ni, ran pawh chu; tihhlum ngei tur an ni a; an thisen mawh chu an chungah a awm tur a ni," tih leh, "Intihbawlhhlawhna turin ran rēng rēng i pãwl tur a ni lo va, hmeichhia rēng rēng inpãwltir turin ran hmaah a ding tur a ni hek lo; suahsualna chungchuang a ni. Miin ran a mutpui chuan tihhlum ngei tur a ni a, ran pawh chu in tihlum tur a ni. Tin, hmeichhiain ran a va hnaih a, a inpãwltir chuan hmeichhia chu i tihlum tur a ni, ran pawh chu, tihhlum ngei tur an ni a; an thisen mawh chu an chungah a awm tur a ni," tih ziak kan hmu thei bawk.
Kum 1601 khan Claudine Culam tleirawl kum 16 mi chuan ui a inpawltir a, pasala a neih avangin Pathian thu ang khian a pasal uipa nen chuan khaihlum an nih hnuah hãlralin meivãpah chantir an ni. Tin, kum 1735 khan Francois Borniche chu ransa nena inpãwl ṭhina puhin thiam loh chantir a lo ni tawh bawk. Saphovin ui inpãwltir an chin ṭhin avangin serh pãn natna ṭha lo tak STD chi khat venereal disease (VD)/dadu pawh hi khawvēlah a lo darh phah ta nia sawi a ni.
Tunlaia hmeichhe ui vulh khawlaia kãi kual ṭhinte zingah mahni ui vulh inpãwltir ṭhin leh, mipa ṭhenkhat zingah pawh mahni ui vulh CK-pui ching an awm ṭhin niawma sawite pawh a awm nawk ṭhin.Tin, mi vawkpui vulh lai lo CK-pui mai chingte thlengin titi leng vak hriat tur a awm bawk. Kan ram suahsualna pun nasat tawh dan leh rãpthlak tawhzia hi suangtuah ngam pawh a ni tawh lo.
NAWHCHIZUAR VE THUNG?
Zalēnin MSACS RTI chhãnna a dawn aṭanga a lan danin Hmeichhe inzuar ṭhin 898 zet an awm mēk nia tarlan a ni a. Hengho hi khawpui service (KS) emaw, tunhmaa nawhchizuar kan tih ṭhinte ang tho kha an ni. Mipa inzuar ṭhin pawh eng emaw zat an awm mek nia sawi a ni a, chungte chu Officers nupui leh nuthlawi ãwlthãwngin an dawr tlangpui ṭhin nia sawi a awm. Mipa inzuar (call boy) phei chu an inhralh thei hle nia sawi a awm. MSACS hian kan dinhmun dik tak hi kimchang takin zir chiangin puang chhuak dawn ta se, kan hawi chhuak ngam kher lo vang. Khawlaia mi pangngai ãwm tak tak leh felfai ãwm tak taka langte pawh hi heng zinga inhnamhnawih ṭhinte zingah hian an tel ru ve ṭhin mahna, tu nge sawi thei awm ang le?
MAHNI ANPUI INNEIHNA
Kum 2400 BCE khan Khnumhotep & Niankhkhnum-te chu mipa mahni anpui (same sex) innei hmasa ber an ni a. Tin, zaithiam Elton John chuan kum 1993 aṭanga a kawp tawh David Furnish chu December 21, 2014 khan pasalah a nei a, England ramin mahni anpui neih a phal tak vang kha a ni. Mahse, India supreme court erawh chuan mahni anpui inneihna dan ang hi duh ve lovin a hnãwl a, tun thlengin innei an la awm lo niin a lang. He Supreme Court thutlùkna hian LGBTQ maktaduai telte chu a barakhaihin a tilunghnur hle niin media mite chuan an sawi. India Rorelna in sang ber supreme court-in he dan ṭha lo tak Pathian thu kalh tlat a hnãwl ngam hi kan va vannei tehlul ēm! Mizo Kristian zinga mahni anpui innei tawhte leh inneih tum leh la inngaizawng mekte hian, he thil hi Pathian duh loh tawp thil a ni tih hriain sim hmak thei se a van duhawm tehlul ēm!
SETANA BETUTE?
Sodom leh Gomora hun laia van Pathianin a huat ber leh duh loh êm ēm chu milem biakna kha a ni. Mizo hnahthlak zingah Kristian 98% awmin Mizoram pum huapa chhūtin Kristian 86% awmna ramah hian mahni taksa invit/inzai thia Setana hnena inthawi ṭhin Setana betu (satanic/illuminati) pawh khawii maw lai laiah chuan an awm nual niin a lang a, tin, duhamnaa khat milem be tlukpui hi kan ṭhahnem hle bawk niin a lang. Hetiang a nih chuan hrem loh zia rēng kan ni lo vang. Kristian ramah setana betu an han awm tlat maite hi a van zia lo tehlul ēm!
HIV/AIDS VEI TAM
Natna hlauhawm tihdam theih loh HIV/AIDS dinhmun hnuhnung ber MSACS-in a tarlan danin kumin January 2023-September, 2023 inkar chhung khan HIV vei thar mi 2233 hmuhchhuah an awm a; mi 54904 sample endik aṭangin za zela 4.1 %-in HIV an vei tihna a ni. Kum 1990-Sept. ,2023 thleng khan HIV positive vei zat chu mi 29514 an tling tawh a ni. HIV thihpui hi 2006 aṭanga kumin 2023 thleng hian mi 4703 an awm tawh a, heng zingah hian mipa 3082 leh hmeichhia 1541 bakah naupang 80 lai an tel bawk. HIV vei zawng zawng zingah mipa 18333 awmin hmeichhia 8747 an awm. Mizoramah mi nuai 13.80 vel chauh awmin India ram pumah chawhrualin HIV positive vei tam ber kan ni lawi a; a chhan ber pawh hmeichhiat mipat hmansualna vang a ni. Kristian 86% awmin Kristian tamna ber dawttu kan ni a, HIV positive vei tamna ber kan han ni mai hi chu a zahthlak takzet a ni.
A TLÃNGKAWMNA
Sodom & Gomorra nun lachhawnga kan khawsak meknaah hian ngaih pawimawh ngai lehzual zingah ranvulh, ramsa pãwl te, uirena sual te, nawhchizawrhna leh LGBTQ zalēn taka an khawsak mek chungchang te, HIV te, rūk rùk, eiruk, hlēp rūknate leh Setana biaknate, inpãwng nēk, pãwngsual, tualthahna te, zu leh ruihhlo ngawl veina te, mipat hmeichhiat hmansualna te, nun chawhpawlhna zawng zawng Sodom leh Gomora ianga kan khawsakna zozaite hi a van rãpthlãk zozai tak ēm. Kan India ram hi Hindu lalram tiin han sawisel chiam ṭhin mah ila, Supreme Court meuh pawhin mahni anpui neih a duh lo bur mai a, tin, constitution Article 377-in ran leh ramsate laka sex hmante a khap bur bawk nen, India rama cheng, India khua leh tui kan han ni hlauh mai hi chu kan va han vannei tehlul ēm! Chuvangin, kan nun sual uchuak tak hi simin hawi kir ila, Zoram thar, Zoram nuam siam turin theihtawp chhuah a hun tawh takzet a ni e.
-Dr. C. Lalrampana