Written by
- Lalawmpuia.

Congress kawng chhiat laia MNF au hla leh tuna MNF kawngpui

Kum 2017 a ni. Mizorama kawngpui a chhe turu buru khawp mai. Congress sorkar chuan kawngpui chhia an hre lo emaw tih tur a ni, an siam hleithei lo. MNF ngaihdan a pel ta a, Total Bandh siam an tum ta rum rum mai a. Pu Tawnluia (tuna kawng chhiat laia Deputy Chief Minister), MNF Action Committee-a an Chairman kaihhruaina hnuaiah Total Bandh neih an tintuah a, chumi ṭuma an thu leh hla chu a ngai ngaiin kan copy paste dâwn a ni.

Tuna Mizoram kawngpui dinhmun hi kan hre mek a. He kawngpui chhia hi kawngpui chhiat avanga kawng zawh (October ni 13, 2015 khan MNF chuan ‘Kawng siam ṭhat phutna kawngzawh’ an nei) hial nei tawh MNF hnuaia thleng a ni.

September 12, 2017 khan Aizawl Press Club ah MNF chuan press conference an ko va, tuna Deputy Chief Minister ni ta Pu Tawnluia hova neih a ni a, Tun Minister Pu Lalruatkima pawh a tel nghe nghe a ni. Tichuan chuti taka kawngpui ṭha duh avanga kawng hial zawh a, Total Bandh neia mipui hna ti chawl ṭhuaptu MNF chu an sorkar mek a, kan ram chu kawngpui chhia bawk kan au hla a ni leh ta.

Kum 2017 September 12-a MNFin Total Bandh an huihawt hmaa an Press Conference thu leh hla, document kan hai let theih chu hetiang hi a ni:

KAWNG CHHE LUTUK AVANGA HARSATNA TAWK MIPUI THLAVANG HAUHNA TOTAL BANDH NEIH TUR CHUNGCHANG

- Tawnluia, Sr.Vice President & Chairman, Action Committee 

Mizo National Front (MNF)

Kum 9 zet Congress sorkar kan hrawn chhung hian Mizoramah a fur a ṭhala kawngpui zawh tlak mumal a awm loh avangin mipuite’n harsatna nasa tak kan tawk mek a. National Highway (1463 km) leh State Roads (4731 km)-te chu neitu leh enkawltu mumal awm lo ang maiin khawtlang hnatlangin a siam ṭhat hna kan thawk ṭhin a ni. Chutiang bawkin lirthei neitute leh enkawltute mangangin hnatlangin a siamṭhat hna an thawk bawk a. Kawng chhia avangin khualzin phur bus, maxi cab etc. te chu service thei lovin an nuar a, motor chuan man a to va, ei leh bar phurh man a to va, chakkhai lamna kawngpui ber a chhiat em avangin mipuite’n harsatna namen lo kan tawk mek tih kan hre tlang ṭheuh awm e.

November ni 21, 2014 khan Assembly House-ah Private Member Resolution Dr. K. Beichhua MLA put luh, ‘Mizoram chhunga inkalpawhna kawngpui leh leilawn chhe ta lutuk hi tun aia chak zawkin siam ṭhat hna thawh ni rawh se’ tih chu ruling lamin pass-pui duh lovin an lo hnawlsak tawh a; eptu MLA-te chu, ‘Ram pumah kal ula, kawngpui ṭhatzia in hmu ang a, lei (bridge) te phei chu air condition (A/C) kan vuah belh a nih ngawt loh chuan hei aia ṭhaa siam dan tur a awm chuang lo a ni’ tiin Congress Party MLA-te chuan an lo ṭawngkhum hial a nih kha. Tin, kum 2015 October ni 16 khan Assembly House-ah Pu Vanlalzawma MLA resolution putluh, “Mipuite’n inkalpawhna kawngpui chhia avanga harsatna kan tawh mek sutkian thuai a nih theihna turin chak lehzualin hmalak ni rawh se,” tih chu Sorkar lai MLA rualte’n pass-pui duh lovin an lo hnawlsak nawn leh bawk a ni.

Kawngchhia avanga mipuite harsatna chuan sorkar ngeng a chhun zawh loh avangin, MNF chuan October ni 13, 2015 khan ‘Kawng siam ṭhat phutna kawngzawh’ kan lo nei tawh a. Kawng siam ṭhatna hun ṭha tam tak an nei a, chuti chung pawha mipuite harsatna sutkian an tum si loh avangin hreh tak chungin ang hauhnMNF party-in kawng chhe lutuk avanga harsatna tawk mipui thlava TOTAL BANDH hmanga lantir a lo ṭul ta a ni. Hetianga mipui nunphung khaihlaka Total Bandh hial siam a lo ṭul ta hi a vanduaithlak a, mipuite mangang au thawm hian sorkar hi beng harh se kan duh takzet zet a ni.

1. Lal chhungkua leh pheichham man hnam dang contractor-te’n kawngin sum an siam:

Kan rama kawngpui ṭhat lohna chhanah hian corruption nasa tak a inphum tih a lang a, hnam dang contractor-te uchuak taka duhsakin hnung thak inhiahsak tawnin, Revised Estimate (RE) hmangin sum tam tak an siam tlâng ṭhin tih a hriat a. Mi ramah chuan sum hm avangangin kawng an siam ṭhin a, kan ramah erawh chuan sorkarna fawng chelhtute hian kawnga sum an siamin department-in contractor an ngam lo va, work quality leh monitoring a ṭhat loh avangin kawng a lo chhe hma a, lirthei neitute leh mipuite’n nasa takin kan tuar ta a ni. Sorkarna fawng vuantute’n kawng siam ṭhat aiin pheichham man hnam dang contractor-te nen sum siam (corruption) an ngaih pawimawh zawk tlat si avangin kawng siamna tura sum ruahmante chu, an siam zawh hma hauhva Revised Estimate siama nasa taka tihpun a ni ṭhin hian corruption nasa takin a inphum tih hi a chiang hle a ni.

a) Kawnpui to Buichali (2-Laning of NH-54 from 118.00 km to 147.789 km)

Packaged 1/54 (118 km to 133 km = 15 km). Original Estimate (OE) = Rs. 5,958 lakhs.

Revised cost Estimate (RE) 1 = Rs. 6,171 lakhs.

Revised cost of Estimate (RE) 2 = Rs. 8,452 lakhs.

OE aia RE a tamna = Rs. 2,494 lakhs.

Packaged 2/54 (133 km to 147.789 km). Original Estimate (OE) = Rs. 6455 lakhs.

Revised Estimate (RE) 1 = Rs. 6757 lakhs.

Revised Estimate (RE) 2 = Rs. 8746 lakhs.

OE aia RE a tamna = Rs. 2291 lakhs.

A senso zawng zawng tur hi Original Estimate (OE)-ah chuan Rs. 12,413 lakhs a nih laiin Revised Estimate (RE) a nih hnu hian Rs. 17,198 lakhs a lo kai ta dawrh a, OE aia RE tamna hi Rs. 4785 lakhs zet a ni. He kawng siam hna hi M/s ABCI Infrastructures Pvt Ltd. Silchar chuan Ni 23.7.2009 khan an thawk ṭan a, hnathawh zawh hun tura ruat chu 22.7.2011 kha a ni daih tawh a. Mahse, a hun taka an zawh theih loh avangin hnathawh hun hi vawi 7 an extend hnuah, phuailuai takin Ni 1.11.2015 khan an zo hram a, kum 2 pawh a ral hmain he kawng hi zawh tlak lohvin a chhe leh ta deuh vek a ni. Bungraw phur lirthei a tangkhang nasa thei em em a, an mang a ang takzet a ni.

b) KDZKT Road [Khedacherra (Kanhmun) - Damcherra - Zamuang - Kawrthah - Tuilutkawn (KDZKT)]:

Silchar kaltlang ngai lova phai lam nena kan inkal pawhna tura kawng pawimawh tak hi an duhsak em em hnam dang contractor M/s Draipal-ABCI (JV) hnenah pek a ni leh a, anni hian tender amount aia 33.35% zeta sanga an chhang chung pawhin pek an ni tho a ni. He hna hi agreement angin Ni 4.6.2015-a thawh ṭan tur a ni a, thawh zawh hun tur chu Ni 3.6.2018 a ni a, agreement angin a hun takah an thawkzo hman dawn lo tih a lang reng bawk a ni.

Tender amount = Rs13,077 lakhs.

Contractor chhanna leh pekna = Rs.17,439 lakhs.

Tender Amt aia a tam zawkna = Rs.4,362 lakhs.

c) Serkhan to Bhaga Road NH-306A:

Congress sorkar hmasa term-a MLA eng emaw zatin hlawkna an tel vena kawng km 90-a thui hi kum 2011 khan tender a ni a, Ni 27.9.2013-a thawh zawh tura ruahman a ni a, tun thlengin hna hi thawh zawh a la ni lo. Pavement hna hi Ni 31.7.2012 khan tender chhuah a ni thung a, Ni 8.2.2015-a thawh zawh tura ruahman a ni. He hnathawk tur hian vai contractor M/s ABCI hnenah Rs. 7,163 lakhs leh GP.Projects te hnenah Rs. 1,526 lakhs, a vaiin Rs. 8,689 lakhs man chu pek an ni. Hna hi kum kum 5 chuang a ral hnuah pawh an la thawk mumal lo a ni. Helai tlangdung mipuite’n a fur a ṭhalin harsatna an tawh phah nasa tawh hle.

Original estimate = Rs. 14,603 lakhs.

Agreement amount = Rs. 14,863 lakhs.

d) Hnam dang contractor-te nen sam an inphiarzawm:

Internet kaltlanga chanchinthar buatsaihtu scroll.in-in a tarlan angin Sunshine Overseas Pvt. Ltd-ah Pu Lal Thanzara, Parl. Secy/Minister of State-in 21.6% share a neih thu a rawn tarlang a. Sorkarah hian Sunshine Overseas-te hian hnathawh sen loh contract hmuin an thawk a, sum leh paiah an indaih loh hial khawpa tam hna an hmuh avangin a hun takah hna an thawh zawh loh avangin mipuiin kan lo tuar ta a ni.

i) Sunshine Overseas Pvt. Ltd- hnenah hian Kum 2010-2015 chhung khan hna Rs. 12,252.42 lakhs man zet an pe a. Chumi hnuah chuan hna eng emaw zat pek leh a ni a, chung zingah chuan NH-154 (89 km to 99.50 km i.e. 10.50 km) Bairabi Road, Estimate Amount Rs. 2,835 lakhs pek an ni leh bawk. Mizoram buhfai phurhna kawng pawimawh Bairabi kawng hi Ni 5.4.2016-a hna thawk ṭan tura an hriattir tawh chu driver-te’n kalna tlaka an ngaih loh avangin mipuite harsatna min thlen mek a ni.

ii) M/s TANTIA Construction Pvt. Ltd- te hi Congress sorkar hmasa aṭangin an tlatlum hle a, kum 2010-2015 chhung ringawt khan contract Rs. 35,808.17 lakhs man zet pek an ni bawk a ni.

iii) M/s ABCI Infrastructures Ltd hnenah hian Rs. 21,397.98 lakhs man hna an pe a, an zawmpui Draipal ABCI (JV) hnenah hian Rs. 17,439 lakhs man hna an pe bawk a ni. Congress sorkarah hian vai contractor-te an tlatlum em em a, thawh sen loh hna an nei a, Mizo contractor-te hnawla hnam dang an thlan ṭhin chhan hi kawng siam aia kawng aṭanga sum an siam vang a ni. Contract hna lian leh hlawk apiang vaiho kutah a lut zel a, sam an inphiarzawm tlat avangin an hnathawh danah Quality Control leh Monitoring an tiṭha ngam lo va, sorkar berin chhuanlam tur zawnpui chu hnapui berah a neih ta ringawt mai a ni.

An lei (bridge) dawh mek chim avanga nunna hial chân an awm chung pawhin hremna lek ngam sorkar kan nei lo va, hrem ahnekin contractor-te hian FIR an la thehlut ngam nia maw le! Hetiang hi kan ram dinhmun a nih avang hian contractor-te nen induhsak tawnin Revised Estimate (RE) tam tak siam tlângin, sam an inphiarzawm dante ngaihtuah hian India chanchinbu lar Indian Express-in India state zinga Top Ten Chief Minister hausa a tihte zinga kan CM a tel pawh hi a dik ngei dawn a lo ni. Mizorama hausa ber chu Pu Lal Thanhawla (Lal chhungkua) te hi an ni tih phat rual lohin a chiang a ni.

2. PWD Minister hi tu nge ni?

Kum 2008-ah Congress sorkar a lo piang a, a tir aṭangin PWD chu Chief Minister-in a la nghal chat a, mahse, kawng enkawl lamah a tui lo nge, kawngchhia leh lei chim thawmte’n a ngêng an chhun phâk lo zawk ni, kawng chhia pumpelh zawng hlirin helicopter-in a zin ta reng mai a ni.

Kum 2008-a Congress Ministry a pian tirh khan dan phuahchawpin Parliamentary Secretary an ruat a, Chief Minister Pu Lal Thanhawla chuan amah pui turin a nau Pu Lal Thanzara pawh Parliamentary Secretary atan a ruat ve bawk a. Kum 2013-ah Ministry thar an siam lehah chuan Pu Lal Thanzara hi Minister of State i/c Health & FW, MI Department leh I&CT Department bakah CM Department chan PWD leh P&E pui turin ruat a ni (Vide No.11012/3/1998-POL/78 Dt. 16/12/13).

Office of Profit etc. chungchanga media report avangin Dt. 18.8.2015 khan MLA leh Minister of State a nihna aṭangin a bâng a, chumi hnuah by-election-ah tling lehin Ni 2.12.2015 khan Minister i/c Health & FW, I&PR Department leh I&CT Department enkawl turin ruat a ni leh a ni. Cabinet Minister-ah a nau dah a nih hnu hian India rama tih ngai loh Minister of State-te chauhin an tih ṭhin angin PWD pawh chu a chhawm zui ta zel mai a, Health Minister ber chu doctor indaih lohna avanga harsatna namen lo kan tawh lai pawh khan sum an siam theihna department a nih vang nge, PWD a tuipui zawk tlat a. Health Minister chuan mipui hriselna leh Damdawi In tlawh aiin PWD kawng chhe en leh hnathawh a vil ngun zawk tih chu mipui hriat dan a ni. Hengte avang hian PWD Minister hi tu nge ni a, CM hian PWD hi enkawl tawh lovin Health Minister hian PWD hi a kawp zawk em ni tih hi kan zawhna a ni.

‘Mizote hi hnatlang hnam kan ni a, kawng chhe siam hi mipui mawhphurhna a ni’ min tih khum sak saktute hian kawng chhiat avanga 13.9.2015-a East Lungdar Pastor Bial NPSS Inkhawmpui, Sailulaka neih tur an ṭhulh phah hial te, Ni 10.9.2017-a kawng chhiat lutuk vanga Hmunsam Pastor Bial NPSS Inkhawmpuia Dampui naupang an tel ve thei lote hi an mawhphurhna an hlen loh vang a ni tih an hre lo em ni?!

Khualzin phur sumo pakhatin ‘Mamit kawng chhe lutuk hi ka chau’ tih leh, 'Lalpa, eiruk theihna lakah min veng ang che’ tih a ziah chu ngaimawhin thuneitute’n a sumo permit cancel-ah vauin an pawh thlak luihtir hial nia. Kawng chhiat lutuk vanga lirthei truck, maxi cab etc.te an service theih loh avanga mipuite harsatna tawh mek hi a mawhphurtu chu sorkar a ni a, an mit leh beng an hupsan a, an chhìnsan zel tak avangin an cho chhuahah mipuiin kan ngaih hun a thleng ta a ni e.

Khuarel chhiatna pangngai, leimin etc. te hi kan sawi theih a ni lo va, kawng chhiat chhanah kum 9 chhung zet ‘fur ruahtui tlak tam vang,’ ‘sum sanction kan hmu lo,’ ‘contractor hnathawh muan vang,’ ‘fur ruahtui tlak rei vang,’ tiin chhuanlam an lo siam ṭhin a, an ṭanchhan dik lohzia chu mipuite hi a hretute vek kan ni a, ‘kawng hi over-loaded truck vangin a chhe hma a, lei pawhin a zo lo a ni’ tiin thiamthu an sawi reng bawk a. Kan state ṭhenawmte nen sum senso thuhmunin kawng kan siam tlâng a, keini aiin an state-ah lirthei a tam zawk daih bawk si tih hre lo turah mipui hi min ngai ta mai em ni?

Vawiina kan kawng chhia avanga lirthei neitute leh enkawltute insenso nasatzia te, mipuiin motor chuan man tihsan leh bungraw phurh man tihto avanga ni tin mamawh man san avanga harsatna kan tawh hi a namen lo kan ti a, sorkar tan chuan mualphona leh zahna tham a tling takzet a, pawisa sem tur nei siin kawng siamna tur sum an nei leh duh der si lo va, Public Interest aiin Party Interest an dah pawimawh zawk avang hian kan ram a tluchhe mek a ni. Chhuanlam tur zawng kual reng lova theihtawp chhuaha hnathawk tur an ni tih hriattir hi an lo ṭul ta a ni.

Pu Lal Thanhawla, CM-in ‘Mizoram leilung hre chiang lo, state pawn lam mite’n tender an chhâng ṭhin,’ a tih fo hi thudik hrula mipui hmin tumna a ni. Construction company lian leh experience nei ṭha leh changtlung zawkte’n cheng vaibelchhe tel hna thawk turin tender an rawn chhâng a, heng mite hian a pawnga takin ‘An rawn Mitdel Tender chhan’ mai mai lo vang tih hi mi pangngai tan chuan a rin theih a, an duhsak zawngte phei chuan zawngchhangin thawh sen loh hna an hlui a, an châm hlen mai hi a hlauhawm zawk a ni.

MNF chuan kawngpui ṭha neih hi ram hmasawna hnukpui berte zinga mi a ni tih kan hria a, chuvangin kan ram kawngpui dinhmun kan thlirin kan rilru a na a, siamṭhat hnathawk theite’n an siam duh bawk si lo hi vanduaithlak kan ti takzet a ni. Heng bakah hian sorkar kalphung ṭha lo thil tam tak a awm a, hun rei lo te sorkarna an neih chhung hian mahni ṭanghma hai nana sum siam ringawt aia kawngpui ṭha siam turin chakna thahrui an nei tawh lo va, an lakah mipui beiseina pawh a beidawng zo ta a ni. Kum 2018 MLA Inthlanpuia MNF Party-in Sorkarna kan siam chuan kan ram chhhunga kawngpui chhe lutuk hi a ṭha thei ang bera siam turin hmalakna a kalpui dawn a ni.

Kan tarlan tak hrang hrangte aṭang khan Mizoram kawng chhiatchhan hi corruption vang liau liau a ni tih hi mipui hriatah kan tarlang duh a, corruption a zung nena phoro intiamtute hian an phoro lo mai ni lovin mipuite’n harsatna namen lo kan tawh phah hial khawpin an corrupt a ni.

Hetiang hi kan ram dinhmun a nih avang hian kawng chhe lutuk avanga harsatna tawk mipuite thlavang hauhna TOTAL BANDH chu September 14, 2017 (Ningani) hian ram pumah neih a lo ṭul ta a ni. Zoram mipui zawng zawngin thinlung taka min ṭawiawmna MNF Party chuan kan dilin kan ngen tak meuh a ni e.
PATHIAN LEH KAN RAM TAN



- Lalawmpuia