Written by
- Lalthuamliana

National Education Policy (NEP) 2020

Ministry of Human Resources Development, Government of India chuan tunhnai lawkah National Education Policy 2020 a tichhuak a. He policy tharah hian tuna kan hman mek 10+2 aiah 5+3+3+4 hman a ni dawn a ni. 

1)    Foundation –Nursery/pre-nursery  kum 3, Class 1+ 2 kum 2
2)    Preparatory- Class 3- 5
3)    Middle class  6- 8
4)    Secondary- Class 9-12

Board exam hi class 12 ah chauh a awm dawn a, 3 year degree course ni lovin 4 years degree course a ni tawh ang.  Master tih tum lo chuan 3 years degree a lak theih ang a, Master leh zirsan tum tan chuan 4 years degree lak a ngai ang. Foreign University abikin US leh Canada te chuan Master degree zir tur tan 4 years Graduate degree a ngai a, heng University-a  Master zir tum tan chuan a ṭangkai dawn a ni. 

Education system kan hman mek hi kum 34 kal ta a mi kha a ni a, mamawh a phuhruk lohna tam tak a lo awm tawh a chuvangin NEP 2020 pawh hi rawn duan chhuah a ni. Tuna Ministry of Human Resource Department (MHRD)-in 2 language formula aia  3 language formula an rawn thlak hi keini NE State Hindi thiam lo tan hian a him lo hle a ni. National Education Policy 2020 document  4.13 ah hian 3 language formula hman tum a nih thu a inziak a. Zirlaite chuan ṭawng pathum an zir a ngai tawh ang - ṭawng pahnihte chu Indian language anni tur a ni tih a ni. 

Chumi awmzia chu kan zirlaite chuan English leh Mizo bakah Indian language dang pakhat Hindi, Sanskrit, Assamese, Bangali emaw a remchang apiang an lak tel  a ngai dawn ta a ni. India rama awm kan ni a,  ṭawng dang abikin Hindi zir te hi  kan tan a ṭangkai a ni. Nimahse he 3 language formula hi hman a nih chuan kan zirlaiten Hindi emaw lo la ta se, 12th board examna a pass tur chuan beih ngial a ngai dawn a ni. Mizo zirlai engngemaw zat vairamah public school ṭhaah an kal ṭhin a, Hindi language pass thei chu  tlemte an ni ang. 

A tam ber chuan French emaw zirtirtute inzawn chawpin Mizo lak dan an ngaihtuah a, chuvangin heng school ṭha aṭang hian an pass thei chauh a ni. Chuvangin, tihluihnaa Hindi emaw Indian language zir tur chuan kan naupangte an la inpeih lo. 
Class 12 pawh chu lo pass thei ta pawh nise, language mark kha an mark pumpuia belh a nih chuan an position a tlakhniam phah hle dawn a ni. 

India hmarlam State a an ṭawng hman- Hindi,Punjabi, Gujarati, Bangla, Marathi, Oriya, Nepali, Assamese, Maithali leh a dangte  hi Devanagiri script hmang deuh vek an ni a. Heng ṭawngte hi Sanskrit ṭawng aṭanga lo piang an nih avangin 3rd language atan  Sanskrit emaw Devanagiri script ṭawngte chu heng ṭawng hmangte hian la se an tan a  harsa dawn lo a ni. 

Devanagiri hmangte hian Tamil emaw, Mizo emaw lak tur ni ta se la tuna 3 language formula hi chu an pawm duh dawn lo tih a chiang sa. Chuvangin, Tamilian te, North East mi Devanagiri script hmang ve lo ho tan chuan inthliarna  nasa tak a nih bakah kan zirlaiten harsatna nasa tak an tawk dawn a ni. 

Mizoram pawnah kan fate  Delhi, Bangalore, Hyderabad, Mussourie, Shimla, Darjeeling Public Skul ṭhaah te thawn dawn ta i la. Hindi bakah 3rd  language atan Mizo a theih dawn tawh loh avangin Indian ṭawng dang pakhat an lak a ngai dawn a. Indian language pahnih lak chu kan naute tan theih loh ang a ni ang. Chuvangin, kan zirlaite hian Class-12 an pass hma chuan Barak Valley pela School ṭha a zir tum  chu thil theih loh deuh thaw ang a ni dawn a ni. 

1979 kum khan Janata Sorkar chuan Civil Services exam-na atan Indian language 8th Schedule a awm ho hi a ti compulsory a. North East mi Assamese leh Bengali tih loh tan chuan Civil Services chu  pass  ngaihna a awm dawn  lo a ni. 

Hemi chungchangah hian Delhi-a North East  Zirlaite chuan chutih  laia Home Minister H M Patel, ICS (Rtd)  kan hmu a. Hei hi North East mite min thlauhthlak tumna a ni tiin kan lungawi lohna thu kan thlen  a. Nasa takin kan inhnial a. 8th schedule a ṭawng hmangte Bengali, Tamil, Telegu te anmahni ṭawng hman i phalsak laiin keini Northeast zirlaite  mahni ṭawnga exam min phal sak ve si lova, chuvangin North East mite min thlauthla bik a ni  kan ti a. Hindi min barhluih duh a nih chuan kan vaiin min hmanluih tir ta che, he order hi keini North East mite min thlauh thlakna dik tak a ni e, kan ti a. 

Kan inhnial fe hnuah chuan kum khat dang Indian Language lak loh ka phalsak ang che u a ti ta a. Kum khat chauh kan duh lo, Indian  language compulsory kan duh lo kan ti a.  Kan Naga  ṭhianpa chu a hmaa kan sawihonaah a lo tel ve si lova, kum khat zawng a tlem em mai kum 5  tal min phal sak rawh a rawn ti a. Pawna kan chhuah veleh chuan kan inhau ta nek mai a. Engatinge kum 5 tal i  tih a, Indian Language tih Compulsory hi a principle-in kan pawm  lo hrim hrim a kum zawngin kan sawi lo kan ti a, a hawi hai khawp mai a. ICS pachal hmachhawn tur chuan in puahchah a ngai hle mai. 

Hemi hnu lawk hian Mizoramah India President hlui Neelam Sanjiva Reddy, Andhra Pradesh mi  a lo kal a, MZP ten UPSC Civil Service Exam-a  Indian language Janata Sorkarin telh a tum chu duh lovin puandum sinin hnunglam chhawnin an lo hmuak a. Hetih hunlaia MZP President chu T C Kapmawia, Pu T Sangkunga Ex MLA nau a ni a. MZP lo hmuah dan hian President rilru chu a khawih hle a ni ang, a hnu lawkah Delhi College pakhatah Chief Guestah an sawm a, chumi ṭum chuan a  ang ta nghek mai a. Nangni Hindi Chauvinist ho, engvangin nge hnamte naute hnenah in ṭawng barhluih in tum, hnamte naute in va khaw­ngaih lo e, a ti a. A hma lawkah Mizoram a han kal thu leh UPSC examna a language tih compulsory Mizo zirlaiten an duh loh thu leh a khawngaih thu a sawi chhuak a. Janata Sorkar hnenah he thu hi a thlen a. Pu Sanjiva Reddy avang hian 1979 aṭang tun thleng, kum 41 liam hnuah pawh UPSC exam-ah Indian language chu an la ti compulsory ta rih lo a ni. Language hi lo ti compulsory se chuan 1979 hnu hian Mizo Civil Services Exam-ah tling thei kan awm ang em aw? 

Kum 41 liam hnu hian Mizo zirlai­te language a pass thei turin kan inbuatsaih tawh em tih pawh hi ngaihtuah tham tak a ni. Hetih hunlaia sorkarna chelhtu BJP tho hi an ni. Engtikah emaw chuan Indian language hi UPSC exam-ah an la ti compulsory leh lovang tih a sawi theih loh. 

Tunah hian Tamil Nadu Sorkarna chelh mektu  AIADMK leh an State a political party dang dangte BJP tih loh chuan he 3 language formula hi kan do tlat dawn tiin an inthurual hle.An Chief Minister EK Palaniswami chuan State dangte phungbawmpui atan a sawm mek. Tamilian te chuan  Hindi hi kan duh lo tiin a lang a pauin an sawi a, a rukin Hindi hi an zir nasa thung. Chuvangin, Hindi hi lo compulsory thut pawh nise, harsatna an neih lutuk a rinawm lo. Keini Mizote chuan Hindi thiam a ṭha kan ti a, a rukin kan zir duh si lova, tihluihna hun a lo thlen chuan  namen lovin kan buai  dawn. NEP 3 language formula hi uluk taka kan zir chian a, kan hnam thlavang kan hauh a ngai khawp mai. 

Tunah hian Andhra Pradesh mi Pu M Venkaiah Naidu chu Vice President a ni mek a, Pu N Sanjiva Reddy Andhra Pradesh mi bawk kan chhawr ṭangkai ang khan kan chhawr ṭangkai thei mahna.