Written by
Lawmkima Hmar

ABIDE WITH ME

"Ka Lalpa duh tak, 
min awmpui ang che, 
Khua a thim dawn 
min kalsan suh ang che."

India Defence Ministry chuan India Republic Day lawm kharna ‘Beating Retreat ceremony’-a a tawp kharna hlaa an telh ngei ngei ṭhin, ‘Ka Lalpa duh tak, min awmpui ang che’ (Abide With Me) tih hla chu kumin aṭang hian an paih dawn ta niin a lang a, ‘Vande Mataram’ hmangin an thlak hmel. 

Beating Retreat ceremony hi Republic Day lawmna ni pui ber, January 26 aṭanga ni hnih hnu, January 29 ah, Vijay Chowk, New Delhi-ah neih ṭhin a ni. Kum 1950 aṭang khan urhsun taka hman ṭhin niin he hunah hian Mahatam Gandhi hla duh em em ''Abide With Me" hi sipai chi thuma an brass band ten, muang fan reih rawihin thiam takin an tum ṭhin. India Republic Day kharna inkhawmah he hla hian hmun pawimawi tak a chang ṭhin a, a chang tawp ber an tum lai hian Republic Day puala an hun hmante chu khar a ni ta tih entirna’n Raisina Hill-a ‘light’ te chu tihen a ni ṭhin. Hemi hnu hian brass band te kaihruaitu ber (principal conductor) chuan President hnenah an hun hman mek khar dilin phalna pek a nih hnuah "Sare Jahan se Acha" hla hmangin a tawp an khar ta ṭhin a ni. 

He hunah hian India ram hmun hrang hrang aṭangin military band, pipe band leh drums band 50 chuang an tel ṭhin a, hla 25-30 an tum ṭhin zingah India mite phuah ni lo hla an telh ṭhin nain an telh tlem tial tial a, kum 2017 aṭang khan ‘Abide With Me’ tih hi ramdang mite phuah an telh awmchhun a ni. India Hnam Pa MK Gandhi hla duh ber nia sawi a ni a, hei vanga telh hi a nih a rinawm. Mahse, tunah chuan Hindutva hmanga bual at, Ram pakhat (India), Ṭawng chi khat (Hindi), Sakhaw pakhat (Hindu), Party pakhat (BJP) tih thupuia neituten India zalenna sualchhuaktu hla duh tak chu an paih dawn ta. 

England lal King George V pawh khan ‘Ka Lalpa duhtak min awmpui ang che,’ (KHB No 265-na) hi a duh hle a, tlai lam hla, mihring hun hnuhnung hla tih ṭhin niin Titanic lawng a pil dawn ṭum pawh khan “I lamah min hip rawh’ tih nen an sa. Salvation unauten mitthi vuinaah lungkuai takin an tum ṭhin a, lusun khawhar hla ‘Kan phal thei lo’ tih Pensy & Ramdina te saka a bul ṭan na’na an hman (introduction) kha a ni. 
He hla phuahtu Henry Francis Lyte hi pa hrisel lo tak mai a ni a, TB, Asthma leh Bronchitis veiin hmun lum zawk France leh Italy lamah doctor te rawn angin a kal fova, November 20, 1847 khan Nice, France-ah a natna tuar lovin a boral a, he hmunah hian phum a ni nghe nghe. 

Natna nunrawng takin a tlakbuak hnu hian kum 23 chhung zet a lo enkawl tawh a kohhran All Saints Church, Brixham, England chu a enkawl chhunzawm zel a, a hun tawp lamah phei chuan Biak In thlen theih loh chang a ngah. 
September 4, 1847 ah chau tak chungin Pulpit-ah a chuangkai a, kohhran mite thlahna’n a thuchah hnuhnung ber a sawi a, Pathian hnena an rinna nghat tlat turin a fuih. Mittui nen a tawp an khar. Hemi tlai hian “Abide With Me” tih hla thu hi a ziak ṭan a, inenkawl tura France a panna kawngah pawh phuah chhunzawm zelin a phuah zawh hnuah in lama awm a nupui hnenah a thawn. France khawpui pakhat Nice a thlen hnu lawkah a boral zui ta a ni. 
Willian Henry Monk chuan a thluk siamin Francis Lyte-a hriatrengna inkhawm (Memorial Service) ah amah ngei chuan a sa a, a lar ta hle. King George VI leh Queen Elizabeth II te inneihnaah pawh sak a ni ta hial. 

Australia leh New Zealand-in an ram venhimna kawnga nunna chan tate puala April 25 apianga hun an hman ṭhin, ANZAC Day-ah sak ṭhin a ni a, Canada leh UK-ah pawh sipai kal tate hriatrengna hunah sak ṭhin a ni. Infiamna lamah pawh kum 1927 FA Cup final-a Arsenal leh Cardiff City an inhmachhawn ṭum aṭangin FA Cup final khelh hma apiangin sak ṭhin a ni. Kum 1929 aṭangin Rugby inelna ngaihhlut tak, Challenge Cup final-ah sak ziah a ni bawk. Kum 2012 Summer Olympic, London hawnnaah pawh khan Scottish zaithiam Emeli Sande chuan he hla hi a lo sa tawh bawk a ni. 
Kan tan he ramah hian khua a thim mek a, “Ka Lalpa duh tak, min awmpui ang che, khua a thim dawn min kalsan suh ang che;” tih hla pawh a thim hnan dawn ta niin a lang. 

- Lawmkima Hmar